Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 29/10/2007 15:09 (GMT+7)

Đau đầu dấu chấm câu

Hình như bệnh chung của nhiều phóng viên, có khi cả biên tập viên, là tiết kiệm chuyện xuống dòng nhưng lại rất hào phóng với dấu chấm câu. Sự hào phóng này có hai lý do: 1/ không biết cách dùng thế nào cho đúng; và 2/ tưởng là dùng như thế mới đúng. Nhiều khi, xét về logic thì dường như không có gì sai nhưng người đọc vẫn cảm thấy cực kỳ khó chịu. Dưới đây là một số ví dụ điển hình:
 
VD 1: Mặc dù phong trào tập luyện bộ môn này đang phát triển rộng rãi trong cả nước, nhưng theo nhận định của giới chuyên môn: cuộc thi tài chắc chắn chỉ quyết liệt giữa các đoàn Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Công an Nhân dân... do đây là những đơn vị được đầu tư mạnh trong nhiều năm qua. (Giải Taekwondo trẻ toàn quốc có số VĐV kỷ lục, VNANet.vn, 5/7/2005)
 
VD 2: Theo điều tra của Tập đoàn IDC tiến hành năm 2004, các nước đứng đầu thế giới về vi phạm bản quyền phần mềm gồm: Trung Quốc: 92%; Việt Nam: 92%; Ukraine: 91%; Indonesia: 88%; Zimbabwe: 87%; Nga: 87%; Algeria: 84%; Nigeria: 84%; Pakistan: 83%; Paraguay : 83%... Tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm trung bình trên toàn thế giới là 36%. Tính riêng theo khu vực địa lý chỉ có Mỹ/Canada thấp nhất: 23%, còn lại cao chất ngất: Đông Âu: 70%; Mỹ Latinh: 63%; Trung Đông/châu Phi: 55%; châu Á - Thái Bình Dương: 53%; Tây Âu: 36%. (Vi phạm bản quyền: Thui chột sự sáng tạo, Thanh Nien Online, 28/4/2005)
 
VD 3: Không giống như Onga, Trần Văn Thành, Việt kiều Campuchia, lại ấn tượng vì đất nước thay đổi nhiều quá, những tòa nhà cao tầng mọc lên san sát, hệ thống giao thông rất thuận tiện. (Chúng em tự hào là người Việt Nam, VNANet, 15/7/2005)
 
VD 4: Tayxách nách mang hai mẹ con bà Hoàng Thị Hải ở Hoằng Hóa, Thanh Hóa ôm túi đồ ngồi bệt ngay xuống nền nhà phòng bán vé. (Bến xe Giáp Bát đông khủng khiếp! - Dân Trí)
 
VD 5: Ngày 13/7, Công ty Công nghiệp Tàu thủy Bến Kiền (Hải Phòng) đã làm lễ đặt ky đóng mới tàu hàng chuyên chở gỗ trọng tải 8.700 tấn, theo hợp đồng đóng mới 2 tàu cho Tập đoàn Kanematsu (Nhật Bản). (Đặt ky đóng tàu chở gỗ 8.700 tấn cho Nhật Bản, VNANet, 13/7/2005)
 
Nhiều người mắc phải lỗi ở ví dụ 1, cho rằng cứ khi nào dẫn lời người này người kia nói thì phải có dấu hai chấm (:). Trong khi đó, hai ví dụ tiếp theo khiến hai câu được đọc lên theo kiểu giật cục vì có quá nhiều dấu ngắt, chưa kể sự bất hợp lý ở ví dụ 2, khi sau dấu hai chấm ("bản quyền phần mềm gồm:") thì lại là một loạt dấu hai chấm ở bên trong.
 
Ở ví dụ 4, chỉ một dấu phẩy bị mất ở sau "Tay xách nách mang", hậu quả là nghĩa của câu này biến thành "một người tên là Thanh Hóa cắp nách hai mẹ con bà Hoàng Thị Hải..." Ví dụ 5 gây khó chịu với hai lần mở ngoặc ngay trong một câu.
 
Đấy là chưa kể đến một dấu thường bị dùng khá loạn xạ: dấu gạch ngang (-). Dùng không đúng đã đành, ngay cả khi đặt nó vào đúng vị trí thì nhiều người không hề để ý đến vấn đề khoảng cách. Chẳng hạn trong câu "Hai nhà lãnh đạo khẳng định rằng mối quan hệ Việt Nam - Trung Quốc - mối quan hệ đã được xây dựng và củng cố...", nếu không có phần trạng ngữ thì không mấy ai để ý rằng cần phải viết sát vào dấu gạch ngang mới khỏi gây khó hiểu ("Việt Nam-Trung Quốc").
 
Muốn thả dấu chấm câu cho chuẩn thì trước hết phải hiểu những dấu chấm, đường gạch, đường cong đó có tác dụng gì. Cách hiệu quả nhất là hãy quên hết những quy định từng được học từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông hay đại học mà chỉ cần nhớ rằng mục đích của dấu chấm câu là để kiểm soát nhịp đọc và chia các từ, cụm từ hoặc các ý thành các đoạn phù hợp. Nếu bắt đầu nghĩ đến nhịp và đoạn thì sẽ thả dấu chấm câu có chủ ý và tạo nên sức mạnh.
 
Một bài viết của Roy Peter Clark trên mạng Poynter Online có cách ví von khá thú vị: Một câu viết hay giống như một con đường thẳng mà dấu chấm hết chính là biển báo dừng lại ở cuối con đường. Vậy các dấu khác có ý nghĩa gì đối với việc giao thông trên con đường đó? Dấu phẩy giống như dấu hiệu báo hãy tiếp tục đi - nhưng nên thận trọng; dấu chấm phẩy là gờ giảm tốc; dấu hai chấm báo hiệu tới ngã tư; dấu ngoặc đơn là chướng ngại vật; dấu gạch ngang là cành cây chắn ngang đường. 
 
Dấu phẩy có lẽ là dấu chấm câu linh hoạt nhất, đa năng nhất, gắn liền với giọng văn của người viết. Bỏ quên nó có thể gây ra "thảm họa" (như ví dụ 4) nhưng lạm dụng nó khiến câu văn bị vụn. Dấu chấm phẩy được sử dụng hữu ích nhất khi muốn chia và tổ chức khối thông tin lớn, còn dấu ngoặc đơn giống như cái chướng ngại vật giữa đường, khiến độc giả phải vòng qua để lấy lại hướng ban đầu, vì thế nên nội dung bên trong cần phải ngắn gọn. Vì là chướng ngại vật nên không nên đặt nhiều trong một câu (như ví dụ 5). Trong câu văn, chỉ nên dùng dấu hai chấm khi muốn thông báo rõ ràng một điều gì đó.
 
Nếu bạn chưa cảm thấy chắc chắn với cách thả dấu chấm câu, có thể áp dụng hai bài tập nhỏ sau đây:
 
1. Chọn một số bài viết đã đăng và thả dấu chấm câu lại. Bỏ bớt một số dấu phẩy và thay bằng một số dấu phẩy khác. Hãy thử đọc to hai bản xem có phân biệt được sự khác nhau không.
 
2. Đối với bài đang viết, hãy chủ động quyết định xem bản thân muốn độc giả đọc bài với tốc độ như thế nào - chẳng hạn chỉ muốn độc giả nắm bắt một cách khái quát một vấn đề hay muốn họ chậm rãi bằng những giải thích tỉ mỉ. Hãy thả dấu chấm câu theo chủ định này.
 
Khi bạn cảm thấy hoàn toàn tự tin thì thậm chí có thể "chơi đùa" với những dấu chấm câu để người đọc cảm nhận được đúng suy nghĩ của mình trong bài viết./.

Nguồn: vietnamjournalism.com   5/9/2005

Xem Thêm

Kỷ niệm 5 năm thành lập báo điện tử Tầm nhìn
Tại Lễ kỷ niệm thay mặt Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, ông Phan Tùng Mậu đã chúc mừng tập thể cán bộ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn nhân dịp 5 năm thành lập, ghi nhận những thành quả mà...
Chiến thắng vĩ đại mùa Xuân 1975
Chiến dịch lịch sử  Lúc này, tập đoàn phòng ngự lớn của địch ở Sài Gòn - Gia Định tuy số lượng còn đông nhưng đã bị chia cắt, cô lập cao độ và sức chiến đấu đã giảm sút hẳn. 
Vẻ đẹp đặc hiệu của nhà trí thức
Vàng là đẹp, là quý giá. Nhưng không phải vàng nào cũng giá trị như nhau? Có vàng thật, có vàng giả, có cả mạ vàng như thật. Học thức và bằng cấp cũng vậy. Có học thật, có học giả, có bằng thật, có bằng giả như thật. Đại...
Mùa Xuân là Tết trồng cây
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đề xướng, tổ chức, xây dựng Tết trồng cây trở thành một phong trào quần chúng rộng rãi, sôi nổi và bền vững. Tháng 11-1959, nhân đợt thi đua lấy thành tích mừng Đảng ta 30 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh...
Bác Hồ vui Tết đón Xuân trong lòng Tổ quốc
Tết Mậu Tý (1948) Tết mừng chiến thắng Thu Đông năm Đinh Hợi phá tan cuộc tấn công của giặc Pháp lên Việt Bắc và phấn khởi mừng thọ Bác Hồ 58 tuổi: Chính phủ họp nghe Bộ Quốc phòng báo cáo chiến thắng giặc Pháp tại An toàn khu.
Đại tướng Lê Trọng Tấn - Những ngày đầu cách mạng
Giữa năm 1942, tôi đến một cơ sở cách mạng ở làng Lương Yên. Đang nói chuyện thì một quân nhân trong bộ đồ nhà binh Pháp ở phía cổng đi vào. Tôi lánh sang buồng bên cạnh nói chuyện với các em đang học. Khi người ấy về, chủ...

Tin mới

Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.