Ủ chua thân, lá cây ngô nuôi trâu bò
Có thể thu ngọn lá cây ngô đến phần thân cách mặt đất 40 cm (trừ những lá khô, đã úa vàng, bị sâu, bệnh và bộ rễ). Một sào Bắc Bộ (360m2) trồng ngô có thể thu được thừ 350 - 400 kg thân, lá tươi. Đây là nguồn thức ăn bổ sung tốt có giá trị cho chăn nuôi gia súc.
1. Phương pháp ủ chua
Nguyên vật liệu phối trộn: Thân, lá ngô tươi 100 kg trộn với đạm urê 3 kg; muốn ăn (NaCl) 0,5 kg.
Chuẩn bị thân lá ngô: Chọn ngày nắng ráo, dùng dao cắt lấy đoạn thân lá cách mặt đất 40 cm, loại trừ những lá khô, lá vàng, bị sâu, bệnh và băm nhỏ dài 3 - 4 cm đem hong trong bóng râm vài giờ rồi tiến hành ủ ngay trong 1 - 2 ngày.
Chuẩn bị hố ủ: Nên dùng hố ủ bằng đất, đắp nửa nổi nửa chìm, chọn nơi khô ráo, không có nước ngầm ngấm vào hoặc góc chuồng trại tận dụng được hai mặt tường giá thành rẻ. Nếu có điều kiện nên xây bể ủ bằng xi măng, gạch có mái che để sử dụng lâu dài. Kích thước hố ủ cần tính toán sao cho vừa đủ lượng thân, lá ngô đem ủ. Nếu dung tích hố ủ là 1m3 sẽ ủ được 400 - 500 kg nguyên liệu.
Thân, lá ngô được ủ chua trong điều kiện yếm khí, nên cần đầm nén thật chặt, thành hố ủ cần lót lá chuối tươi, hoặc giấy nilon cho thật kín và tránh nước ngầm thấm vào. Kinh nghiệm ở nhiều nơi là làm hố có hình tròn đường kính khoảng 1m, đào sâu 1m và đắp cao thêm 0,4 cm. Hố ủ này có dung tích 1,1m3 và ủ được khoảng 440 - 480 kg thân, lá ngô tươi.
Tiến hành ủ: Kể từ lúc thu thân, lá ngô đến lúc băm xong và ủ không nên để lâu quá 2 ngày. Vì thân, lá ngô bị úa vàng đem ủ sẽ giảm chất lượng sản phẩm sau này. Thân, lá ngô không được để nước mưa làm ướt.
Lót kỹ đáy và tủ bằng 1 - 2 lớp lá chuối tươi hoặc tấm nilon mỏng, bao tải cũ để đất cát, sỏi đá không lẫn vào thức ăn ủ (nếu xây bể xi măng để ủ thì không phải lót đáy). Cho từng lớp thân, lá ngô đã băm nhỏ vào hố ủ dày chừng 10 - 15 cm, rắc đều phân đạm urê đã trộn với muối theo tỷ lệ nêu trên lên lớp nguyên liệu rồi dùng chân nén kỹ, nén càng chặt càng tốt. Lần lượt cho các lớp khác rồi lại nén tương tự như nêu ở trên. Kinh nghiệm ở nhiều nơi, với hố ủ tròn đường kính 1 m đã giới thiệu ở trên, thường 1 lớp chỉ chừng 2 rổ nặng khoảng 10 kg. Do đó ta dùng bát đong ao hỗn hợp đạm urê khoảng 0,6kg và rắc đều vào 2 lớp. Làm như vậy bột men sẽ được chia đều cho mỗi lớp. Cứ lần lượt từng lớp như vậy và nén chặt cho tới khi đầy hố. Nhưng chú ý nén thật kỹ các lớp trên. Bởi vì nén như vậy thì các lớp dưới càng được ép chặt hơn. Khi hố ủ thật đầy ta che phủ hố ủ bằng lá chuối tươi hay bao tải dứa, giấy nilon cho kín và lấp một lớp đất dày. Đầm nén thật chặt lớp đất và tạo thành mai rùa để nước mưa không thấm vào hố ủ. Sau khi ủ 3 -5 ngày để đống ủ ngót xuống lại cho thêm đất và đầm nén chặt. Sau đó dùng rơm, rạ đánh đống phủ lên trên một lớp dày 50 - 60 cm để che mưa. Nhưng cũng cần thường xuyên kiểm tra chống chuột đào bới hố ủ.
2. Cách cho trâu bò ăn
Thân, lá cây ngô sau khi ủ được 50 – 60 ngày mới có thể dùng cho trâu bò ăn. Nếu chưa cần dùng đến có thể để lâu hơn. Thân, lá cây ngô ủ chua có chất lượng tốt, có màu vàng nhạt, mềm hơi đàn hồi, có mùi thơm dưa muối. Nếu thân, lá ngô ủ chua có màu đem thẫm, ủng nát, mùi khó ngửi là chất lượng kém, bị hư hỏng. Khi lấy cho gia súc ăn bỏ dần lớp đất che phủ, lấy ra từng lớp. Khi lấy xong phải che kín ngay bằng nilon và dùng gỗ, gạch chặn lại thật kín. Luôn luôn chống không khí và nước mưa thấm vào thức ăn ủ. Trâu bò đang cày kéo: 5 – 6 kg/ngày/con và ăn thêm cỏ xanh, rơm. Trâu, bò ăn trong mùa đông: 10 – 15 kg/ngày/con, ăn thêm rơm, chăn thả. Khi trâu, bò được ăn thêm thức ăn ủ chua chúng sẽ béo khoẻ, lớn nhanh, cày kéo tốt và tiết kiệm được thức ăn tinh bổ sung.
Nguồn: T/c Chăn nuôi, 11/2005, tr 38 - 39
