Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ tư, 16/07/2025 15:36 (GMT+7)

Nữ giáo sư Việt được chồng, nhà vật lý lừng danh nể phục

Bà là nhà khoa học có ba bài đăng trên Nature, người khiến cả chồng, giáo sư vật lý nổi tiếng quốc tế phải thừa nhận: “Bà ấy giỏi hơn tôi".

Hơn nửa thế kỷ song hành bên nhau, từ phòng thí nghiệm đến những chuyến thiện nguyện xuyên quốc gia, Giáo sư Lê Kim Ngọc không chỉ là người bạn đời thủy chung mà còn là đồng nghiệp, tri kỷ trong khoa học của Giáo sư Trần Thanh Vân, một trong những nhà vật lý lý thuyết hàng đầu thế giới, khiến ông trân trọng, nể phục.

"BÀ NỔI TIẾNG HƠN TÔI RẤT NHIỀU"

Sinh năm 1934 tại Vĩnh Long, GS Lê Kim Ngọc theo gia đình chuyển lên Sài Gòn sinh sống từ nhỏ. Những năm học trung học tại trường Pháp Marie Curie đã mở ra cánh cửa đầu tiên đưa bà đến với khoa học. Tại đây, cô học sinh Kim Ngọc không chỉ nổi bật với thành tích học tập xuất sắc mà còn giành được nhiều giải thưởng lớn, trở thành một trong số ít học sinh được chọn cử sang Pháp du học.

gs-tran-thanh-van.png

Vợ chồng Giáo sư Trần Thanh Vân và Lê Kim Ngọc. Ảnh: ICISE.

Năm 16 tuổi, bà bắt đầu theo học ngành khoa học tự nhiên tại Đại học Sorbonne (Paris), một trong những đại học danh giá nhất châu Âu, và tốt nghiệp loại ưu. Tiếp đó, bà làm nghiên cứu sinh tại Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khoa học Pháp (CNRS), nơi các nghiên cứu về sinh lý học thực vật của bà nhanh chóng gây tiếng vang, được báo chí Pháp chú ý và ca ngợi.

Nếu như Giáo sư Trần Thanh Vân được biết đến là “bậc thầy của các nhà vật lý lý thuyết”, thì bà Lê Kim Ngọc được coi là “bậc thầy của các nhà nghiên cứu về thực vật học”. GS Vân cũng từng khiêm nhường nhận định: “Vợ tôi làm khoa học giỏi hơn tôi nhiều. Bà ấy có số ấn phẩm khoa học gấp 100 lần tôi. Trong giới nghiên cứu, bà nổi tiếng hơn tôi rất nhiều”. Thực tế, bà có tới ba bài báo được đăng trên các tạp chí khoa học danh tiếng toàn cầu như Nature và Science, tên tuổi được cộng đồng khoa học thế giới biết tới, ghi nhận.

NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO "CUỘC CÁCH MẠNG" TRONG SINH HỌC THỰC VẬT

Trong lịch sử ngành sinh học thực vật hiện đại, cái tên GS.TS Lê Kim Ngọc được ghi nhớ như một trong những nhà khoa học tiên phong mở ra hướng đi mới đầy đột phá đặc biệt với công trình giới thiệu kỹ thuật “Thin Cell Layer” (Lát mỏng tế bào) vào năm 1973. Đây được xem là một bước ngoặt trong công nghệ sinh học thực vật, thay đổi tư duy truyền thống về nuôi cấy mô và tạo nên một làn sóng nghiên cứu sâu rộng trong lĩnh vực này.

le-kim-ngoc-2.jpg

GS. Lê Kim Ngọc trò chuyện với các mẹ và trẻ em làng SOS.

Khái niệm “thin cell layer” mà bà đề xuất dựa trên ý tưởng chỉ cần sử dụng một lát mỏng mô thực vật, dày vài lớp tế bào, để cảm ứng và kiểm soát sự tái sinh cơ quan thực vật (rễ, chồi, hoa…). Công trình này được đăng trên tạp chí khoa học danh tiếng Nature, nhanh chóng thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng khoa học quốc tế. Tạp chí Science et Vie của Pháp khi ấy gọi đây là “cuộc cách mạng trong công nghệ sinh học thực vật”, bởi lần đầu tiên giới nghiên cứu chứng minh rằng việc kiểm soát sinh trưởng ở mức tế bào nhỏ nhất có thể tạo ra cây hoàn chỉnh.

Phương pháp của bà không chỉ mở ra cách tiếp cận hiệu quả trong nghiên cứu phát triển thực vật, mà còn có ý nghĩa ứng dụng sâu rộng trong nhân giống, chọn tạo giống cây trồng, lai ghép gen, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với nhu cầu lương thực và bảo tồn đa dạng sinh học. Công trình cũng góp phần hình thành nền tảng cho nhiều hướng nghiên cứu hiện đại về chuyển gen, sinh sản vô tính và sinh học phân tử thực vật sau này.

Ngoài ra, bà còn có nhiều nghiên cứu quan trọng về cơ chế ra hoa của thực vật, phân tích vai trò của hormone và điều kiện môi trường lên sự phát triển của cây. Những kết quả này không chỉ được đánh giá cao trong các hội nghị quốc tế, mà còn được trích dẫn rộng rãi trong các tài liệu học thuật.

Với những đóng góp xuất sắc, bà vinh dự được trao Huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh (Chevalier, 2016; Officier, 2025), một trong những phần thưởng cao quý nhất của nước Pháp dành cho giới trí thức.

KHI KHOA HỌC GẮN LIỀN VỚI TÌNH YÊU VÀ TRÁCH NHIỆM

Trong suốt hơn 60 năm hoạt động khoa học, GS.TS Lê Kim Ngọc luôn giữ vững một triết lý giản dị: “Khoa học không thể chỉ là lý thuyết trong phòng thí nghiệm, nó phải phục vụ con người, đặc biệt là những số phận yếu thế”.

gs-le-kim-ngoc.png

GS Lê Kim Ngọc và chồng đã dành trái tim nhân ái, chắp cánh cho cuộc đời nhiều đứa trẻ.

Dù thành danh tại Pháp, nhận huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh danh giá, bà chưa bao giờ quên nguồn cội. Trong tâm tưởng của mình, bà luôn nghĩ mình là người Việt Nam. Mỗi đứa trẻ mồ côi, mỗi mảnh đời thiếu thốn ở quê hương đều khiến bà day dứt, không thể ngồi yên.

Năm 1970, trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, bà cùng chồng, GS Trần Thanh Vân thành lập Hội giúp trẻ em Việt Nam (AEVN) tại Pháp. Từ đó, hàng loạt làng trẻ SOS đã được xây dựng tại Huế, Đà Lạt, Đồng Hới... Nuôi dưỡng và dạy dỗ hàng nghìn trẻ em mồ côi, khuyết tật, đó là một phần trái tim của bà gửi về quê hương.

Bà không chỉ vận động tài chính cho các công trình nhân đạo, mà còn trực tiếp theo dõi từng dự án, từng đứa trẻ. Với bà, giúp đỡ một đứa trẻ được học hành, có mái nhà, là tạo nên một tương lai khác cho cả xã hội.

“Tôi và chồng tôi, GS Trần Thanh Vân không bao giờ nghĩ mình sống chỉ để nghiên cứu. Chúng tôi muốn cống hiến cho đất nước, cho nhân loại, dù sống ở đâu. Giúp một đứa trẻ thoát nghèo, được học hành cũng là cách tạo ra một tương lai mới”, bà chia sẻ.

Từ những công trình khoa học đến những hành động đầy nhân văn, GS Lê Kim Ngọc và người bạn đời của mình đã sống một cuộc đời trọn vẹn, cống hiến không chỉ bằng trí tuệ, mà bằng cả trái tim.

Tổng thống Pháp vừa có quyết định thăng cấp Huân chương Bắc đẩu bội tinh cho vợ chồng GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc nhân kỷ niệm Quốc khánh Cộng hòa Pháp (14-7). Huân chương Bắc đẩu Bội tinh ra đời từ năm 1802, gồm 5 hạng. Đây là phần thưởng cao quý nhất của nhà nước Pháp, trao cho những người có đóng góp trong lĩnh vực quân sự và dân sự.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.