Chân dung nữ nhà khoa học Việt Nam nhận giải thưởng Khoa học ASEAN–U.S. 2026

Ngày 14/10/2026, tại Đà Nẵng, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, được trao Giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp (Mid-Career) tại Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới năm 2026 (ASEAN–U.S. Science Prize for Women). Lễ trao giải diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 90 của Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90).

Với chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN”, giải thưởng năm nay ghi nhận những đóng góp nổi bật trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương là nhà khoa học nữ Việt Nam thứ hai giành giải thưởng này, sau PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp, cũng là giảng viên Trường Đại học Quốc tế, được vinh danh vào năm 2017.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương (đứng giữa) nhận Giải Nhất hạng mục Nhà khoa học giữa sự nghiệp tại Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho nữ giới năm 2026. Ảnh: NVCC.

ỨNG DỤNG AI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE NÃO BỘ

Các nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab), do PGS.TS Hà Thị Thanh Hương phụ trách tại Trường Đại học Quốc tế, tập trung kết hợp khoa học thần kinh, kỹ thuật y sinh và trí tuệ nhân tạo (AI) để phát triển các công cụ hỗ trợ phát hiện, theo dõi bệnh lý thần kinh và sức khỏe tâm thần.

Được triển khai từ năm 2023, Brain Analytics là một trong những dự án nổi bật của nhóm. Phần mềm ứng dụng AI để phân tích hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não, hỗ trợ chẩn đoán bệnh Alzheimer. Khi được huấn luyện và kiểm chứng trên bộ dữ liệu ADNI của Hoa Kỳ, phần mềm đạt độ chính xác khoảng 96%. Sản phẩm đã được bác sĩ và sinh viên y khoa tại 8 bệnh viện trong nước trải nghiệm, trong đó 80% người dùng đánh giá hài lòng về các tính năng. Nhóm nghiên cứu hiện tiếp tục tối ưu mô hình bằng dữ liệu MRI não của người Việt Nam, hướng tới đánh giá khả năng ứng dụng trong thực tế.

Một hướng nghiên cứu khác là Brain Train, ứng dụng hỗ trợ người suy giảm nhận thức nhẹ luyện tập trí não, được phát triển với sự phối hợp của Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Quốc tế và Bệnh viện Quân y 175.

Ngoài ra, nhóm còn nghiên cứu ứng dụng AI hỗ trợ người mắc bệnh trầm cảm, rối loạn lo âu; phân tích hình ảnh não và giọng nói nhằm phát hiện sớm dấu hiệu Alzheimer; phát triển hệ thống đo điện não kết hợp kích thích siêu âm.

Các hướng nghiên cứu này cùng tập trung vào mục tiêu phát hiện sớm, theo dõi và hỗ trợ can thiệp đối với những vấn đề sức khỏe não bộ. Theo PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, kết quả nghiên cứu có được nhờ sự phối hợp của các cộng sự, học viên và sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực, từ khoa học máy tính, kỹ thuật y sinh đến y học lâm sàng.

“LÀM NGHIÊN CỨU CŨNG GIỐNG NHƯ LÀM MẸ”

Trò chuyện với PV Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cho hay, chị sinh năm 1989 trong gia đình có cha mẹ đều là giáo viên, sớm được tiếp xúc với khoa học tự nhiên. Mẹ chị dạy Sinh học, cha dạy Hóa học. Sau khi trúng tuyển lớp chuyên Sinh, Trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM, chị tiếp tục theo học ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường ĐH Quốc tế.

Quyết định theo đuổi khoa học thần kinh của chị xuất phát từ trải nghiệm trong chính gia đình. Khi đưa người thân mắc bệnh trầm cảm đi khám và điều trị, chị nhận thấy những hạn chế trong chăm sóc sức khỏe tâm thần ở Việt Nam, kể cả về công cụ hỗ trợ chẩn đoán và điều trị.

“Tôi theo học về Khoa học thần kinh để hiểu hơn về cách não bộ hoạt động, từ đó có thể nghiên cứu phương pháp chẩn đoán chữa trị hiệu quả hơn về tâm thần và thần kinh”, chị chia sẻ.

Năm 2011, sau khi tốt nghiệp thủ khoa đại học, chị làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu lâm sàng thuộc Đại học Oxford (OUCRU) tại Việt Nam. Cùng năm, chị giành học bổng của Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF), trở thành nghiên cứu sinh ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford, Mỹ, với hướng nghiên cứu về chứng tự kỷ.

Hoàn thành luận án tiến sĩ năm 2018, chị trở về Việt Nam, công tác tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP HCM. Từ những kiến thức tích lũy và quá trình trao đổi với các chuyên gia, bác sĩ, chị xác định hai hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn là các vấn đề liên quan đến stress và bệnh Alzheimer.

Năm 2019, chị cùng đồng nghiệp, các nhà nghiên cứu trẻ, học viên cao học và sinh viên thành lập Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab). Nhóm tìm đến các bệnh viện, kết nối với bác sĩ lâm sàng để tìm hiểu nhu cầu thực tế, từ đó phát triển hướng tiếp cận hỗ trợ chẩn đoán Alzheimer với chi phí thấp hơn, ít xâm lấn hơn.

Một kết quả nổi bật là công trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán Alzheimer dựa trên ảnh MRI sọ não, giành giải Ba Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ 16 năm 2022. Phần mềm Brain Analytics sau đó tiếp tục được phát triển, góp phần đưa các công cụ phân tích dữ liệu và hình ảnh y khoa vào nghiên cứu sức khỏe não bộ.

Với chị Hương, làm khoa học là quá trình kiên trì vượt qua khó khăn trong công bố nghiên cứu, tìm kiếm nguồn tài trợ và hợp tác với giới lâm sàng. Với phụ nữ, khó khăn lại càng nhiều, vì cùng một lúc vẫn phải đảm đương vai trò làm vợ, làm mẹ. Có lúc chị từng nản lòng, muốn bỏ cuộc. Sự ủng hộ của gia đình hai bên và sự thấu hiểu từ người bạn đời, cũng là một nhà nghiên cứu, đã giúp chị tiếp tục công việc.

Thấu hiểu sự thiệt thòi của các con khi mẹ quá bận rộn với nghiên cứu, chị chủ động điều chỉnh công việc, dành thời gian cùng con nấu ăn, làm món tráng miệng và đưa các con tham gia những hoạt động yêu thích.

“Tôi tự nhủ, phải tìm cho mình những khoảng lặng để nhìn nhận và chấn chỉnh lại, để tuổi thơ của con no đủ, ấm áp và vui tươi. Làm nghiên cứu phải học cái mới mỗi ngày thì làm mẹ cũng như vậy”, chị Hương tâm sự.

Với nữ nhà khoa học, niềm vui còn đến từ sự trưởng thành của học trò, sinh viên và những chuyển biến tích cực ở người bệnh được tiếp cận các sản phẩm nghiên cứu. Đó cũng là động lực để chị tiếp tục theo đuổi mục tiêu cải thiện sức khỏe não bộ, đồng thời vun đắp cuộc sống gia đình.