Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 05/11/2026 09:15 (GMT+7)

Nhà khoa học đưa công nghệ vật liệu đầu tiên cho tượng đài hết gỉ

Công trình của TS Phạm Đăng Địch đã tìm ra vật liệu giúp tượng đài bằng đồng không bị gỉ xanh, ứng dụng công nghệ vật liệu đầu tiên cho lĩnh vực này.

Những công trình tượng đài bằng đồng ngoài trời tại Việt Nam từ lâu phải đối mặt với thử thách lớn từ điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm và tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, dẫn đến hiện tượng gỉ xanh và xuống cấp bề mặt.

tm-img-alt

Tượng đài "Bác Hồ với Nhân dân Quảng Bình" do Công ty Tân Tiến đúc, áp dụng mẫu hợp kim của đề tài. Ảnh: NVCC.

Nhằm tìm kiếm giải pháp khắc phục triệt để bài toán kỹ thuật này, năm 2006, TS Phạm Đăng Địch cùng các cộng sự tại Trung tâm Nghiên cứu Tư vấn Phát triển Công nghệ Đúc - Luyện kim (Hội Đúc luyện kim Hà Nội) đã triển khai công trình nghiên cứu công nghệ vật liệu mang tính bước ngoặt, giải quyết triệt để bài toán ăn mòn kim loại ngoài trời, mở ra giải pháp công nghệ vật liệu tối ưu cho các công trình tượng đài.

tm-img-alt

Tượng đài "Bác Hồ với đồng bào các dân tộc Tây Bắc" cũng do Công ty Tân Tiến thực hiện. Ảnh: NVCC

“BẮT BỆNH” GỈ XANH Ở CÁC CÔNG TRÌNH TƯỢNG ĐÀI

Việt Nam sở hữu đặc trưng khí hậu nóng ẩm, vốn là môi trường xúc tác mạnh mẽ cho các phản ứng hóa học và sinh học làm hư hại công trình ngoài trời, đặc biệt là các kết cấu kim loại. Thực tế vận hành cho thấy, tượng đài Lý Thái Tổ tại Hà Nội sau một thời gian chống chịu mưa nắng đã xuất hiện hiện tượng gỉ xanh bề mặt, buộc cơ quan quản lý phải tiến hành che chắn để tu sửa.

Theo kết quả khảo sát của TS Phạm Đăng Địch, hiện tượng gỉ xanh cục bộ xuất hiện ở hầu hết các công trình tượng đài lớn do Việt Nam tự xây dựng tại Hà Nội, bao gồm: Đài tưởng niệm liệt sĩ Bắc Sơn, tượng đài Lý Thái Tổ, tượng đài Công nhân Việt Nam và phù điêu Hà Nội mùa đông 1946 (ngoại trừ Tượng đài Lênin không bị ảnh hưởng).

tm-img-alt

TS Phạm Đăng Địch đi khảo sát tại Điện Biên. Ảnh: NVCC.

Đáng chú ý, khảo sát tại các địa phương lân cận cũng ghi nhận tình trạng tương tự ở nhiều công trình lớn như tượng Nữ tướng Lê Chân, Danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm (Hải Phòng), Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (Nam Định), tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) và tượng Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ (Bắc Ninh).

Phân tích ở góc độ chuyên môn, TS Phạm Đăng Địch chỉ ra, nguyên nhân chính xuất phát từ vật liệu đúc. Phần lớn đồng hợp kim sử dụng trước đây được nấu lại từ nguồn phế liệu thu gom, thiếu quy trình khống chế chính xác tỷ lệ thành phần thiếc, dẫn đến độ bền ăn mòn không đạt chuẩn.

Bên cạnh đó, tác động từ môi trường không khí đô thị với nồng độ các chất khí gây ăn mòn như SO₂ và NO₂ tăng cao, kết hợp cùng độ ẩm nhiệt đới, đã đẩy nhanh tốc độ ăn mòn điện hóa bề mặt. Ngoài ra, kỹ thuật ghép nối các chi tiết và liên kết giữa vỏ tượng với khung giá đỡ bên trong chưa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật cũng là yếu tố ảnh hưởng. Nhà khoa học khẳng định, việc lựa chọn chuẩn xác hệ và mác đồng hợp kim có khả năng chống ăn mòn cao là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính thẩm mỹ và độ bền vững lâu dài cho các tượng đài ngoài trời.

CÔNG TRÌNH ĐẦU TIÊN ĐƯA CÔNG NGHỆ VẬT LIỆU PHỤC VỤ CHẾ TÁC TƯỢNG ĐÀI BẰNG ĐỒNG NGOÀI TRỜI

Trước bài toán cấp thiết của ngành, TS Phạm Đăng Địch đã làm chủ nhiệm đề tài "Nghiên cứu công nghệ chế tạo hợp kim có độ bền ăn mòn cao dùng để xây dựng và phục chế tượng đài đặt tại Hà Nội".

Đây là công trình nghiên cứu bài bản đầu tiên về công nghệ vật liệu phục vụ chế tác tượng đài bằng đồng ngoài trời được thực hiện trên phạm vi cả nước.

Thông qua các phương pháp phân tích và kiểm nghiệm thực nghiệm, đề tài đã lựa chọn thành công mác đồng hợp kim thuộc hệ đa nguyên (CuSnZnPb1A) sở hữu các đặc tính cơ lý và khả năng chống ăn mòn đáp ứng hoàn toàn các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Không dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm, đề tài đã chuẩn hóa quy trình nấu luyện hợp kim trong lò trung tần ở quy mô công nghiệp. Kết quả cho thấy công nghệ nấu luyện đạt độ ổn định cao, đảm bảo thành phần hợp kim chuẩn xác, độ chảy loãng tốt và đạt các chỉ số độ bền ăn mòn (theo phương pháp mất khối lượng và ăn mòn điện hóa).

tm-img-alt

Tượng Phật, một sản phẩm của đề tài, cao gần 70cm nặng khoảng 30kg. Tượng được đúc sau khi thử nghiệm mẫu để ngoài trời chịu mưa nắng khí ô nhiễm lâu mà không gỉ. Ảnh: NVCC.

Để đánh giá định lượng, TS Phạm Đăng Địch đã đúc thử nghiệm 6 bức tượng mẫu (gồm 3 tượng Quan Âm, 2 tượng "Cô gái rót nước" và 1 tượng "Cô gái đội nước"). Trong đó, 3 bức tượng được đặt thử nghiệm phơi mưa nắng 180 ngày tại khu vực có nồng độ khí SO₂, NO₂ và độ ẩm cao nhằm mô phỏng điều kiện môi trường thực tế tại miền Bắc.

Kết quả thu được rất khả quan: không phát hiện hiện tượng gỉ xanh cục bộ, màu sắc đồng ngả sang sắc nâu sẫm trầm tự nhiên, riêng mẫu tượng "Cô gái đội nước" sau đánh bóng chuyển sang màu nâu đen.

Nhận xét về đặc tính này, nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo đánh giá cao hiện tượng biến màu tự nhiên của mác đồng mới, giúp công trình tăng giá trị thẩm mỹ theo thời gian.

Đánh giá về kết quả nghiên cứu, TS Thái Bá Minh, Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu khẳng định đề tài đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học đề ra. Hội đồng nghiệm thu đã đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ cùng UBND Thành phố Hà Nội xem xét, tạo điều kiện ứng dụng rộng rãi mác đồng hợp kim này vào các công trình tượng đài và tác phẩm nghệ thuật ngoài trời, đặc biệt là các công trình tiến tới Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS Phạm Đăng Địch, Hội Đúc luyện kim Hà Nội cho hay, sau khi được nghiên cứu và kiểm chứng, công nghệ chế tạo đồng hợp kim có độ bền ăn mòn cao, Công ty Tân Tiến, doanh nghiệp đúc đồng Ý Yên – Nam Định (cũ) do ông Dương Bá Tân làm chủ đã nhận chuyển giao công nghệ. Từ đó đến nay, sau 20 năm, Tân Tiến đã tiến hành thi công xây dựng nhiều công trình tượng đài ở Hà Nội cũng như cả nước đạt kết quả tốt.

“Sau 20 năm thử thách, tôi tin vật liệu CuSnZnPb1A sẽ xây dựng nên những tượng đài mãi trường tồn”, ông chia sẻ.

Xem Thêm

Tin mới

Đảng ủy Liên hiệp Hội Việt Nam kiện toàn nhân sự và triển khai chuyển đổi số trong công tác Đảng
Ngày 10/11, Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức hội nghị nhằm triển khai các nội dung về công bố Quyết định công tác cán bộ; triển khai quy trình giới thiệu nhân sự kiện toàn Ban Chấp hành, Phó Bí thư và Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy nhiệm kỳ 2025-2030; triển khai công tác xây dựng Đảng, số hóa hồ sơ và làm sạch dữ liệu tổ chức đảng, đảng viên.
Đắk Lắk: Khơi thông trí tuệ, phát huy vai trò tư vấn và phản biện
Sau Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ tỉnh Đắk Lắk tiếp tục được tập hợp, phát huy năng lực chuyên môn, tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh từng bước cụ thể hóa chương trình công tác, hướng hoạt động chuyên môn vào những vấn đề thiết thực của địa phương.
Thanh Hoá: Phát huy nguồn lực trí tuệ của đội ngũ trí thức
Ngày 06/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa (Liên hiệp hội) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Hồng Đức và Viện Nông nghiệp Thanh Hóa tổ chức Diễn đàn khoa học với chủ đề “Giải pháp nâng cao hiệu quả tập hợp và phát huy trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học trình độ cao thuộc các lĩnh vực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa”.
Bắc Ninh: Hội thảo chuyển đổi số - cơ hội, thách thức và nhu cầu nhân lực
Ngày 05/11, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Bắc Ninh phối hợp với Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng - Cơ hội, thách thức và nhu cầu nhân lực giai đoạn 2026–2030”.
VUSTA xây dựng đề án vị trí việc làm giai đoạn 2027–2031
Là hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đang tập trung triển khai việc rà soát vị trí việc làm (VTVL), xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027–2031, nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN).
Tập huấn sử dụng hệ thống thông tin điều hành tác nghiệp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Ngày 5/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội nghị Hướng dẫn sử dụng phần mềm trong quản lý và điều hành tác nghiệp văn bản đi và đến. Hội thảo nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng, khai thác hiệu quả các chức năng của hệ thống số hóa, góp phần tích cực vào quá trình chuyển đổi số toàn diện trong công tác quản lý, điều hành và xử lý văn bản nghiệp vụ tại Cơ quan VUSTA.
Lào Cai: 52 đề tài xuất sắc sẽ được trao giải Cuộc thi lần thứ 21
Chiều 3/11, Ông Giàng Quốc Hưng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật (Hội thi) và Cuộc thi Sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng tỉnh (Cuộc thi), chủ trì cuộc họp thống nhất công tác chuẩn bị tổng kết, trao giải Cuộc thi lần thứ 21 và phát động Cuộc thi lần thứ 22.