Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Sáng 18/11 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã phối hợp cùng Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức hội nghị tập huấn với chủ đề “Hướng dẫn các quy định mới trong tài trợ, đặt hàng chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ; hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia thông qua Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia”.
Nâng cao năng lực khoa học và công nghệ
Tại hội nghị, đại diện NAFOSTED đã giới thiệu chi tiết về hành lang pháp lý mới dựa trên hai trụ cột là Nghị định 267/2025/NĐ-CP và Nghị định 229/2026/NĐ-CP. Điểm nhấn trung tâm là Thông tư số 43/2025/TT-BKHCN cụ thể hóa nội dung, tiêu chí, điều kiện và hồ sơ triển khai cho 12 nhóm hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực.
Các nhóm hỗ trợ trọng tâm bao gồm: Tổ chức hội thảo khoa học tại Việt Nam; Phát triển tạp chí khoa học chuyên ngành; Hỗ trợ sáng kiến, cải tiến kỹ thuật hoặc hợp lý hóa sản xuất; Truyền thông khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Hỗ trợ thực tập, nghiên cứu ngắn hạn ở nước ngoài; Mời nhà khoa học xuất sắc nước ngoài đến Việt Nam trao đổi học thuật; Hỗ trợ nhà khoa học tham dự và trình bày báo cáo tại hội nghị quốc tế; Hỗ trợ công bố công trình khoa học và công nghệ trong nước và quốc tế; Hỗ trợ nghiên cứu viên sau tiến sĩ, nghiên cứu sinh và học viên cao học; Hỗ trợ nhà khoa học xuất sắc, nhà khoa học trẻ tài năng và kỹ sư trẻ tài năng.
Bên cạnh đó, Nghị định 229 còn mở rộng không gian hỗ trợ sang các lĩnh vực bồi dưỡng năng lực, nâng cấp hạ tầng công nghệ, kiểm chứng công nghệ, vinh danh và tặng thưởng cho tập thể, cá nhân xuất sắc. Cơ chế cấp kinh phí được triển khai linh hoạt theo đề cương hoặc xét duyệt trực tiếp, đặc biệt áp dụng cơ chế tài trợ khối (Block Funding) thông qua các nhiệm vụ khoa học công nghệ cơ sở để tạo điều kiện tối đa cho các cơ sở đào tạo và nghiên cứu.

Hội nghị có sựthamdự củađông đảođại diện Liên hiệp Hội địa phương, các hội ngành toàn quốc cùng các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc
Điểm mới toàn diện về cơ chế quản lý tài chính và khoán chi
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất tại hội nghị là chuyên đề về cơ chế quản lý tài chính do Ths. Vũ Cẩm Tú (Phòng Tài chính – Kế toán) trình bày, dựa trên Luật số 93/2025/QH15, Nghị định 265/2025/NĐ-CP và Thông tư số 39/2025/TT-BKHCN.
Theo đó, hệ thống nội dung chi ngân sách nhà nước đã được mở rộng từ 10 nhóm lên 13 nhóm nội dung chi, bao gồm các khoản chi mới như chi mua trực tiếp công nghệ chiến lược, phí công bố công trình khoa học, tư vấn bảo hộ sở hữu trí tuệ và phổ biến tuyên truyền kết quả nghiên cứu. Định mức chi trả thù lao lao động khoa học cũng được cải tiến thông qua hệ thống hệ số khoa học thay cho phương pháp tính ngày công cũ, trong đó mức thù lao tối đa cho chức danh chủ nhiệm nhiệm vụ có thể đạt tới 70 triệu đồng/người/tháng quy đổi. Kinh phí quản lý chung được quy định bằng 5% tổng dự toán kinh phí sử dụng ngân sách nhà nước, tối đa không quá 500 triệu đồng mỗi nhiệm vụ.
Đặc biệt, cơ chế khoán chi được đẩy mạnh với hai hình thức: khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và khoán chi từng phần theo nội dung nghiên cứu. Đối với hình thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, tổ chức chủ trì được toàn quyền tự chủ điều chỉnh giữa các khoản mục chi, sử dụng kinh phí lao động để thuê chuyên gia theo thỏa thuận, không phải quyết toán chi tiết từng khoản mà quyết toán dựa trên sản phẩm cuối cùng. Đáng chú ý, theo khoản 1 Điều 3 Luật Đấu thầu, phần kinh phí khoán chi được loại trừ khỏi đối tượng phải tuân thủ các quy định phức tạp về đấu thầu, trao quyền tự chủ hoàn toàn cho tổ chức chủ trì.
Về xử lý tài sản và kết quả nghiên cứu, Nhà nước thực hiện giao tự động quyền quản lý, sử dụng hoặc quyền sở hữu tài sản và kết quả hình thành từ ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì ngay từ đầu mà không cần qua các thủ tục hành chính rườm rà hay bồi hoàn giá trị. Lợi nhuận thu được từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước sẽ được phân chia hợp lý, trong đó tối thiểu 30% thưởng cho tác giả và tối thiểu 10% cho tổ chức trung gian, môi giới.

Đại diện lãnh đạoQuỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED)phát biểu tại hội nghị
Cơ chế quản trị và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học
Hội nghị cũng dành thời gian thảo luận sâu về điểm sáng pháp lý mới: chấp nhận rủi ro và quản trị rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Điều 9 Luật KH,CN&ĐMST.
Luật và các văn bản hướng dẫn đã phân loại rõ các rủi ro được chấp nhận, bao gồm rủi ro do bản chất nghiên cứu (giả thuyết không chứng minh được, công nghệ không đạt hiệu quả mong muốn), rủi ro từ môi trường bên ngoài và rủi ro trong quá trình thực hiện. Tổ chức và cá nhân nghiên cứu có trách nhiệm xây dựng quy trình quản trị, đánh giá và ứng phó rủi ro.
Khi đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định mà nhiệm vụ không đạt mục tiêu hoặc gây ra thiệt hại ngoài ý muốn (không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm), nhà khoa học và người quản lý sẽ được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự, không phải hoàn trả kinh phí và được bảo vệ theo quy định của pháp luật hình sự.
Cũng tại hội nghị, các đại biểu đến từ đại diện các hội ngành, địa phương và cơ sở nghiên cứu trực thuộc VUSTA trực tiếp đặt câu hỏi và được đại diện NAFOSTED, các phòng chuyên môn giải đáp chi tiết về hồ sơ, thủ tục nộp thuyết minh, dự toán kinh phí cũng như cách thức vận hành trên cổng dịch vụ công...





