Phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Chủ trì Hội thảo có ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam và ông Hồ Đắc Thái Hoàng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế. Hội thảo còn có sự tham gia của đại diện lãnh đạo Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk, Liên hiệp Hội tỉnh Nghệ An; đại diện lãnh đạo một số ban, sở, ngành Tp. Huế: Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, Sở KH&CN, Viện Nghiên cứu và phát triển, Ban Văn hóa xã hội - Hội đồng Nhân dân.

Toàn cảnh Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam nhận định, Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đặc biệt quan trọng với nhiều chuyển động lớn của đất nước. Đây là dịp để Liên hiệp Hội Việt Nam và các đại biểu nhìn nhận, đánh giá sâu sắc hơn vai trò, trách nhiệm và những đóng góp cụ thể, thiết thực của đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong tiến trình đổi mới, chuyển động lớn đó đòi hỏi mỗi hội viên trí thức, mỗi hội thành viên và đơn vị trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam cần có tư duy mới, cách tiếp cận mới và tinh thần dấn thân, cống hiến nhiều hơn nữa để khẳng định, phát huy vai trò, trách nhiệm của mình trong tiến trình phát triển đất nước.

Ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc

Hội thảo không chỉ là nơi chia sẻ những bài học kinh nghiệm mà còn là diễn đàn để đề xuất các kiến nghị, giải pháp cụ thể, thiết thực giúp triển khai hiệu quả Nghị quyết số 45/NQ-TW cũng như các Nghị quyết có liên quan của Đảng, Nhà nước về xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức KH&CN nước nhà.

Ông Hồ Đắc Thái Hoàng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế phát biểu

Thế nào thì được coi là Trí thức?

Ông Nguyễn Đình Hiền, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk đã dẫn lại quan điểm của Nghị quyết số 27-NQ/TW về Trí thức: Trí thức là những người lao động trí óc, có trình độ học vấn cao về lĩnh vực chuyên môn nhất định, có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, truyền bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị đối với xã hội.

Ông Nguyễn Đình Hiền, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk phát biểu

Để nhận diện về trí thức một cách rõ ràng hơn, ông Hiền trao đổi về những đặc trưng cơ bản của trí thức phụ thuộc vào tỷ lệ đóng góp của người trí thức trên ba phương diện “Tri thức - Định chuẩn - Cảnh báo”. Ba đặc trưng cơ bản này có mối quan hệ mật thiết với nhau một cách biện chứng. Song dù có khả năng tiếp thu tri thức của nhân loại, nhưng nếu không có khả năng định chuẩn và cảnh báo những vấn đề của xã hội thì người đó không được gọi là trí thức mà chỉ là một nhà khoa học thuần túy.

Vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam

Ông Đặng Thanh Phú, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế cho rằng Đảng và Nhà nước ta đánh giá cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ trí thức Việt Nam, trí thức có vai trò then chốt trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức, góp phần nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông Đặng Thanh Phú, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế trình bày tham luận

Về thực trạng và vai trò của đội ngũ trí thức Tp. Huế, Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Giám đốc Sở KH&CN Tp. Huế cho biết đội ngũ trí thức Tp. Huế ngày càng phát triển cả số lượng và chất lượng, có cơ cấu tương đối hợp lý, cơ bản đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Số lượng trí thức có học hàm, học vị cao của Tp. Huế xếp thứ ba toàn quốc sau Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. Đại học Huế là một trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học lớn của miền Trung Việt Nam, là một trong 14 trường Đại học trọng điểm của cả nước, với 18 giáo sư, 182 phó giáo sư, 730 tiến sĩ khoa học, tiến sĩ, tỷ lệ giảng viên có trình độ sau đại học đạt 87%. Bệnh viện Trung ương Huế là một trong 04 bệnh viện hạng đặc biệt, với lịch sử 131 năm, đội ngũ trí thức của Bệnh viện đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp y tế Việt Nam. Trên địa bàn thành phố còn có 27 tổ chức KH&CN với nhiều đơn vị có đội ngũ nhân lực KH&CN hùng hậu như các Trung tâm, các tổ chức thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố... với đội ngũ cán bộ, trí thức KH&CN đạt hơn 15.124 người.

Một số khó khăn mà đội ngũ trí thức đang gặp phải hiện nay

Cùng với những mặt tích cực đạt được, vẫn còn nhiều tồn tại, thách thức trong phát huy vai trò, trách nhiệm của đội ngũ trí thức trong công xây dựng và phát triển đất nước trong tình hình mới.

Theo ông Trần Văn Toản, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội tỉnh Nghệ An chia sẻ: Bên cạnh những thuận lợi, Liên hiệp Hội tỉnh Nghệ An còn gặp nhiều khó khăn như: Tổ chức bộ máy của Liên hiệp Hội chưa được kiện toàn theo tinh thần Công văn số 327/BNV-TCPCP ngày 19/01/2012 của Bộ Nội vụ về việc chỉ đạo thực hiện Đề án kiện toàn tổ chức bộ máy của Liên hiệp Hội. Cán bộ của Liên hiệp Hội tỉnh Nghệ An hiện nay vẫn chưa được hưởng phụ cấp công vụ theo Nghị định số 126/2024/NĐ-CP ngày 08/10/2024 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý hội. Chất lượng hoạt động của các Hội thành viên trong Liên hiệp Hội tỉnh chưa đồng đều. Chưa có quy định rõ những dự án, đề tài loại nào bắt buộc phải qua Liên hiệp Hội phản biện nên hoạt động còn khó khăn.

Ông Trần Văn Toản, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội tỉnh Nghệ An

Giải pháp phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong thời gian tới

Về thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia của Tp. Huế, ông Trần Như Đăng Tuyên, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế cho biết Huế đã định hướng phát triển theo mô hình thành phố di sản - văn hóa, giáo dục, y tế và KH&CN. Trí thức Tp. Huế góp phần quan trọng trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản thông qua nghệ thuật, lễ hội, du lịch và công nghệ, là lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và các mô hình kinh tế tri thức. Thành phố đã đề ra nhiều giải pháp như: Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nhân lực KH&CN; cải thiện chính sách đãi ngộ; đổi mới cơ chế tài chính; hỗ trợ nghiên cứu khoa học; thu hút chuyên gia giỏi trong và ngoài nước; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp; quan tâm chính sách đồng bộ, đầu tư mạnh và phát huy toàn diện đội ngũ trí thức KH&CN. Những định hướng này nhằm phục vụ phát triển bền vững Tp. Huế trong giai đoạn mới.

Ông Trần Như Đăng Tuyên, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Tp. Huế

Tham luận của PGS.TS. Nguyễn Danh, Chủ tịch Liên hiệp Hội tỉnh Gia Lai gửi đến Hội thảo đề xuất một số chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài cần phải được xây dựng và đưa vào thực thi có hiệu quả, sát với thực tế nhằm góp phần xây dựng chính sách phát huy trí thức và trọng dụng nhân tài. Theo đó, Chính phủ cần xây dựng khung cơ chế, chính sách ưu đãi để phát hiện, thu hút, trọng dụng có trọng tâm, trọng điểm, nhất là các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi phục vụ cho phát triển nhanh, bền vững; phân cấp, phân quyền cho các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng cơ chế thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân tài phù hợp với yêu cầu của từng ngành, nghề, lĩnh vực, nhu cầu phát triển của từng địa phương; nghiên cứu cải thiện môi trường làm việc của trí thức, tăng tính dân chủ, thân thiện, có sự tôn trọng, tin tưởng, khuyến khích sự sáng tạo, tạo điều kiện cho người tài thăng tiến nghề nghiệp và cống hiến. Đó là những yếu tố có tính quyết định để giữ chân và phát huy tài năng.

Bế mạc Hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam đánh giá Hội thảo đã đạt được các kết quả, mục tiêu đề ra. Các đại biểu đã thảo luận, phân tích về khái niệm, các đặc trưng cơ bản của trí thức, nhận diện trí thức; đánh giá, phân tích sâu sắc vai trò, số lượng, chất lượng của đội ngũ trí thức; nêu những thuận lợi cũng như bất cập về cơ chế, chính sách đối với đội ngũ trí thức, từ đó Hội thảo đã đề xuất một số giải pháp trọng tâm: Về tăng cường vai trò của trí thức trong các hoạt động tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các tổ chức KH&CN, tạo môi trường thuận lợi, sáng tạo cho trí thức tiếp tục cống hiến; Xây dựng cơ chế hợp tác hiệu quả giữa trí thức trong nước với trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, giữa các tổ chức KH&CN trong nước với các tổ chức KH&CN quốc tế; Rà soát và hoàn thiện chính đãi ngộ trí thức, hoàn thiện Chiến lược quốc gia phát triển đội ngũ trí thức, thu hút nhân tài; Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng trí thức, thực hiện chính sách đột phá về KH&CN, giáo dục, đào tạo, chuyển đổi số; Có cơ chế giao cho Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên thực hiện một số dịch vụ công nhằm phát huy vai trò, trách nhiệm của trí thức, tạo thêm nguồn lực và cần có thêm các cơ chế, chính sách đột phá hiệu quả khác.

Liên hiệp Hội ở Trung ương và địa phương cần quan tâm triển khai các Nghị Quyết do Trung ương và Tỉnh ủy/Thành ủy ban hành, Kế hoạch số 990/KH-LHHVN ngày 31/12/2024 của Đoàn Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam về thực hiện Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 09/7/2024 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW; có kế hoạch, chương trình cụ thể để đoàn kết, tạo môi trường thuận lợi, thu hút trí thức, đặc biệt là trí thức trẻ, trí thức trong các viện nghiên cứu, trường đại học và trí thức trong các doanh nghiệp tham gia các hoạt động của các hội thành viên và tổ chức trực thuộc hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của BCH Trung ương.