Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức

Hội thảo nằm trong khuôn khổ thực hiện đề tài khoa học “Giải pháp hỗ trợ và thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cho thanh niên gắn với tự tạo việc làm trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0”. Hội thảo do PGS.TS. Phạm Quang Thao, Phó Chủ tịch VUSTA và PGS.TS. Nguyễn Hữu Huệ, Viện trưởng Viện IESEM đồng chủ trì, cùng sự tham dự của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.

PGS.TS. Phạm Quang Thao, Phó Chủ tịch VUSTA phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Quang Thao, Phó Chủ tịch VUSTA khẳng định, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đội ngũ thanh niên trí thức với tri thức, sức sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm và khả năng tiếp cận nhanh với các công nghệ mới chính là lực lượng tiên phong trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, góp phần tạo ra những giá trị mới cho nền kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội rộng mở, thanh niên trí thức vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ tiếp cận nguồn vốn, hoàn thiện công nghệ, thương mại hóa sản phẩm đến kết nối với thị trường và hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp.

Vì vậy, hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên trí thức phát huy năng lực, tự tạo việc làm và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Quang cảnh hội thảo

Nhận diện những “điểm nghẽn” trong khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của thanh niên trí thức

Phát biểu tại hội thảo, TS. Phạm Xuân Thu, Chủ nhiệm đề tài, nhấn mạnh, hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá khách quan thực trạng hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm của thanh niên trí thức trong bối cảnh chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đồng thời lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp để hoàn thiện các khuyến nghị chính sách.

TS. Phạm Xuân Thu, Chủ nhiệm đề tài phát biểu

Theo TS. Phạm Xuân Thu, mục tiêu của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc đánh giá thực trạng mà còn hướng tới nhận diện những rào cản về cơ chế, nguồn lực và hệ sinh thái hỗ trợ thanh niên trí thức khởi nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Kết quả nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở khảo sát trực tiếp tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh kết hợp khảo sát trực tuyến đối với sinh viên năm cuối và thanh niên có trình độ từ cao đẳng trở lên cho thấy, nhận thức của thanh niên về các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vẫn còn hạn chế. Mức độ tiếp cận và tham gia các chương trình hỗ trợ chưa cao, phản ánh khoảng cách đáng kể giữa chính sách và thực tiễn triển khai.

Đặc biệt, vấn đề tiếp cận nguồn vốn tiếp tục được xác định là điểm nghẽn lớn nhất. Theo TS. Phạm Xuân Thu, đặc thù của các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là có mức độ rủi ro cao, trong khi phần lớn các nguồn vốn hiện nay vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm hoặc minh chứng tài chính rõ ràng. Điều này khiến nhiều ý tưởng sáng tạo khó có cơ hội phát triển thành doanh nghiệp.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mặc dù hệ thống chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện, song vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như thiếu sự đồng bộ giữa các ngành, những vướng mắc trong quản lý tài sản công tại trường đại học cũng như quy định liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ thông tin được đánh giá khá tốt, song các phòng thí nghiệm dùng chung, không gian sáng tạo và cơ sở hỗ trợ nghiên cứu vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của thanh niên trí thức.

Từ những kết quả khảo sát, nhóm nghiên cứu đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng công nghệ, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ, thúc đẩy ứng dụng AI và Blockchain, mở rộng hoạt động cố vấn khởi nghiệp và hoàn thiện cơ chế vận hành các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần trở thành "bệ phóng" cho trí thức trẻ

TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học thuộc cơ quan Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam, cho biết, trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, lực lượng trí thức trẻ có vai trò đặc biệt quan trọng trong đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn nhân lực này vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Khảo sát trên 1.420 nhân lực khoa học và công nghệ, trong đó có 980 trí thức trẻ, cho thấy cơ cấu lao động trong các doanh nghiệp hiện vẫn tập trung chủ yếu vào lĩnh vực thương mại, dịch vụ thay vì sản xuất công nghệ cao.

Đáng chú ý, có tới 40,1% trí thức trẻ đang đảm nhiệm các công việc hành chính, văn phòng hoặc kế toán, trong khi chỉ 12,4% được tham gia hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Điều này đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn nguồn nhân lực chất lượng cao chưa được phát huy đúng chuyên môn. Bên cạnh đó, trí thức trẻ còn phải kiêm nhiệm nhiều vị trí khác nhau, làm giảm khả năng nghiên cứu chuyên sâu và sáng tạo.

TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học thuộc cơ quan Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam trình bày tham luận

Theo chia sẻ của TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, mặc dù trên 70% doanh nghiệp đánh giá cao vai trò của trí thức trẻ trong đổi mới sản phẩm và ứng dụng công nghệ, nhưng chỉ khoảng 30% doanh nghiệp duy trì thường xuyên các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo. Mối liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học vẫn còn rất hạn chế. Do đó, doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu, chuyển đổi số, đồng thời xây dựng môi trường làm việc khuyến khích đổi mới và có chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ trí thức trẻ.

Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp theo hướng liên kết và hội nhập

Từ góc nhìn của doanh nghiệp đầu tư đổi mới sáng tạo, ông Phạm Tuấn Hiệp, Giám đốc đầu tư BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Phạm Tuấn Hiệp, Giám đốc đầu tư BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội trình bày tham luận

Những năm gần đây, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận với sự hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, các cụm khởi nghiệp tại nhiều địa phương và sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp công nghệ có khả năng cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, để xây dựng đội ngũ doanh nhân công nghệ mạnh, thanh niên trí thức cần hội tụ nhiều phẩm chất.

Ông Phạm Tuấn Hiệp cũng nêu ra năm phẩm chất cốt lõi của một nhà sáng lập gồm: nhạy bén trước cơ hội, dám chấp nhận rủi ro, không ngừng học hỏi, kiên định với sứ mệnh và có năng lực lãnh đạo tiên phong. Ngoài ra, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, hệ sinh thái khởi nghiệp không chỉ cần nguồn vốn mà còn cần mạng lưới cố vấn, chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và các doanh nghiệp lớn cùng tham gia hỗ trợ.

Kỹ năng số và AI trở thành năng lực cốt lõi của thanh niên trí thức

Chia sẻ tại hội thảo, NGƯT.TS. Vũ Xuân Hùng, chuyên gia công nghệ giáo dục (EdTech) cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi căn bản phương thức học tập, lao động và quản trị doanh nghiệp. AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành công cụ hỗ trợ hiện hữu đối với mỗi cá nhân.

NGƯT.TS. Vũ Xuân Hùng, chuyên gia công nghệ giáo dục (EdTech) trình bày tham luận

Theo NGƯT.TS. Vũ Xuân Hùng, hiện nay, vấn đề không phải là AI có thay thế con người hay không, mà là con người có biết khai thác AI để nâng cao năng suất lao động hay không. Vì vậy, chương trình đào tạo kỹ năng số cần chuyển từ việc chỉ dạy công nghệ sang phát triển năng lực ứng dụng công nghệ trong thực tiễn.

NGƯT.TS. Vũ Xuân Hùng đề xuất xây dựng khung kỹ năng số phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời tăng cường đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế số.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách để khơi thông nguồn lực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Đóng góp tại hội thảo, PGS.TS. Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện Phát triển Giáo dục Nghề nghiệp và An sinh Xã hội (IDVETS) cho rằng, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là sự kết hợp giữa hoạt động khởi nghiệp với đổi mới sáng tạo, tạo ra các giá trị mới cho nền kinh tế. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 xác định nguồn nhân lực khoa học và công nghệ là nguồn nhân lực chất lượng cao đã tạo nền tảng quan trọng cho phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tế nhiều hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vẫn mang tính phong trào, chưa đi vào chiều sâu. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo được thương mại hóa hiệu quả.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huệ, Viện trưởng Viện IESEM phát biểu

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huệ, Viện trưởng Viện IESEM khẳng định, thúc đẩy thanh niên trí thức khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm không chỉ là xu hướng phát triển mà còn là giải pháp mang tính chiến lược trong giai đoạn hiện nay.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huệ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ góp phần khơi thông các nguồn lực xã hội, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của đất nước.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng, để thanh niên trí thức thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học công nghệ. Trong đó, việc hoàn thiện thể chế, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn, phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, nâng cao kỹ năng số và xây dựng mạng lưới kết nối chuyên gia sẽ là những yếu tố quyết định.

Các đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm