Phồn thực, nữ thần tình dục… những quan niệm dân gian trong ngư dân Nam Trung bộ

Cũng theo TS. Ngô Văn Doanh (Nhà mồ và tượng mồ Gia Rai, Bơhnar, Sở VHTT Gia Lai, 1993) thì nhân vật hoang dâm được người Gia Rai kính trọng và tôn thờ là Kroih. Huyền thoại của tộc người này kể rằng: không ai biết cha mẹ của nàng là ai, từ buôn nào tới, chỉ biết người ta thường gọi nàng là Hơ Kroih. Hơ Kroih không đẹp xấu là đằng khác. Nhưng khi còn là con gái, nàng nổi tiếng khắp vùng vì cặp đùi thon tròn lẳn như bắp chuối, trắng ngần như nõn chuối. Không hiểu các bạn gái đồn đại như thế nào mà khắp buôn làng xa gần đều truyền tụng về sự “vĩ đại” khác thường của bẹn và âm hộ của nàng. Hơ Kroih không chỉ xấu mà còn sống rất buông thả, nên các chàng trai đều sợ không dám làm chồng nàng. Chỉ thỉnh thoảng vì mê cặp đùi mà các tù trưởng mới lấy nàng làm vợ. Nhưng Hơ Kroih chỉ sống với các ông chồng của mình một thời gian rất ngắn, rồi lại bỏ đi sống lang thang nay đây mai đó. Chán sống với người, Hơ Kroih bỏ vào rừng sống và làm vợ muông thú. Lúc thì nàng làm vợ chó lúc thì làm vợ hổ, báo… Vì vậy, mà nàng được coi là nữ chúa của muông thú. Tuy xấu và sống buông thả nhưng Hơ Kroih lại rất tốt với con người và đã từng làm nhiều điều tốt cho con người.

Những tộc người khác ở khu vực Trường Sơn - Tây Nguyên cũng có những câu chuyện tương tự như trên. Các nhân vật chính trong cốt truyện đều nổi bật về năng lực sinh dục hay sự sinh thành, có thể nghĩ rằng họ là nữ thần sinh dục hay nữ thần mẹ từ thời nguyên thuỷ; rồi theo thời gian trở thành vị chúa tể của các loài muông thú ở thời kỳ săn bắn; nữ thần phồn thực của xã hội nông nghiệp và anh hùng văn hoá của xã hội nông nghiệp mà ở đó thủ công nghiệp đã ra đời. Bởi thế nên tín niệm và những tập tục sinh hoạt xung quanh vị “nữ thần dâm dục” này rất phức tạp.

Vấn đề là ở khu vực mà chúng ta đang quân tâm, khu vực Nam Trung bộ, trong một số cộng đồng ngư dân, không hiểu loại tín niệm này có gốc gác từ nguồn gốc nào mà các tục thờ cúng vị “dâm thần” này lại phức tạp đến thế. Theo như ông Lê Quang Nghiêm, kể từ khi khai thác đá ở Nam Trung bộ, ngư dân phải làm một “Bộ Đồ” bằng gỗ, giống như dương vật, sơn đỏ, hàng năm họ sơn lại hoặc làm bộ mới. Và lúc nào tại nơi thờ vị dâm thần, cũng phải có vài ba Bộ Đồ để dùng trong việc cúng lễ. Có những nơi, ngư dân dùng một mảnh gỗ chạm trổ hình 3 góc, khoét một lỗ tròn ở chính giữa để tượng trưng cho cái âm hộ. Trước đây, có nơi, ngư dân lấy một cây mây to uốn thành vòng hình thuẩn, sơn đỏ kết tóc vào để làm âm hộ, và có thể còn có một bài viết bằng chữ nho đề là: Dương thị Đĩ nương nương..

Tháng giêng âm lịch khi mới xuống lưới và vào dịp mãn mùa cá, ngư dân lưới đăng cúng là Lường một con gà, ngày xưa họ làm gà quay cúng xong để nguyên lễ vật ở nơi thờ âm hộ. Trong suốt mùa cá lúc nào nơi thờ của cũng được chăm sóc nhang khói rất cẩn thận. Vào những lúc “biển đói”, “cá không chạy”, đích thân chủ nghề phải đưa lễ vật đến nơi thờ cúng bái. Sau khi vái 3 vái ông cầm Bộ Đồ chọ vào 3 cái vào hình yoni. Cho tới nay, tục thờ này vẫn tồn tại ở nhiều nơi với các nghi thức ít nhiều khác nhau.

Có thể nói những quan niệm đem tính phồn thực luôn luôn phổ biến trong dân gian từ thời xa xưa cho tới tận ngày nay; nó tồn tại ở khắp mọi nơi, từ vùng núi đến đồng bằng và cả vùng biển, đảo… Quan niệm phồn thực không chỉ là quan niệm riêng của cư dân nông nghiệp mà còn phổ biến trong mọi nhóm cư dân có các phương thức sống khác nhau…