Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ tư, 09/07/2025 14:39 (GMT+7)

Thoát 'tháp ngà', nhà khoa học tìm 'đầu bài' từ doanh nghiệp

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng, để hợp tác "ba nhà" đi vào thực chất, các trường đại học cần chủ động tìm kiếm "đầu bài" từ chính nhu cầu của doanh nghiệp.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG TPHCM) cho hay, nhiều nghiên cứu trước đây có tính học thuật rất cao nhưng tính thực tiễn lại ít hơn. Do đó, các trường cần chủ động thoát khỏi ‘tháp ngà’, làm việc trực tiếp với doanh nghiệp để đi tìm lời giải cho các bài toán từ thực tế.

gs-thanh-mai.jpg

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Mai Loan.

"TAM GIÁC CHIẾN LƯỢC" CHO SỰ PHÁT TRIỂN

PV: Thưa bà, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bà đánh giá như thế nào về cơ chế hợp tác “ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp) trong bối cảnh hiện nay và ĐHQG TPHCM đã có những bước đi nào để hiện thực hóa chủ trương này?

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai: Với sự quyết tâm của cả hệ thống, năm 2024, lần đầu tiên ĐHQG TPHCM đã đạt con số ấn tượng khoảng 3.200 bài báo khoa học. Điều này cho thấy nếu có một chiến lược đúng đắn, được đầu tư bài bản và sự cố gắng chung, chúng ta hoàn toàn có thể hoàn thành mục tiêu đề ra.

Trước khi có Nghị quyết 57, ĐHQG TPHCM đã có các hoạt động hợp tác sâu rộng với 31 địa phương và khoảng 100 doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi đánh giá lại, chúng tôi nhận thấy một thực tế rằng, hầu hết các dự án nghiên cứu khoa học trước đây, các ý tưởng chủ yếu đến từ chuyên môn của nhà khoa học. Vì vậy, các nghiên cứu này mang tính học thuật rất sâu, nhưng tính ứng dụng thực tiễn thì hiệu quả lại chưa cao.

Khi Nghị quyết 57 của Trung ương và Nghị quyết 71 của Chính phủ ra đời, chúng tôi xác định đây là cơ hội để thay đổi. ĐHQGTPHCM đã ngay lập tức ban hành chương trình hành động với những KPI (chỉ số đo lường hiệu quả) rất cụ thể, đồng thời chủ động thay đổi cách tiếp cận. Thay vì ngồi chờ, chúng tôi đã trực tiếp kết nối với các địa phương và doanh nghiệp.

Chúng tôi đã phối hợp với 8 địa phương để tổ chức hội thảo triển khai Nghị quyết 57, và trong các hội thảo này, không chỉ có lãnh đạo địa phương mà còn có sự tham gia của các doanh nghiệp trên địa bàn. Cả ba bên cùng ngồi lại, dựa trên thế mạnh của ĐHQG TPHCM, quy hoạch của từng địa phương và thế mạnh sản phẩm chiến lược của doanh nghiệp để cùng nhau bàn bạc, đưa ra những định hướng hợp tác thực chất.

CHỦ ĐỘNG TÌM "ĐẦU BÀI" TỪ  DOANH NGHIỆP

PV: ĐHQG TPHCM đã có những hành động cụ thể nào để biến tầm nhìn đó thành hiện thực, để thực sự "đi tìm đầu bài" từ doanh nghiệp như bà chia sẻ?

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai: Để hiện thực hóa các hoạt động này, chúng tôi đã chủ động thành lập các đoàn khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp. Thành phần của đoàn không chỉ có lãnh đạo ĐHQG, lãnh đạo các trường đại học thành viên mà còn có cả các nhà khoa học trực tiếp tham gia.

Đơn cử như chuyến đi khảo sát tại Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn ở Đồng Tháp – một doanh nghiệp hàng đầu về nuôi và xuất khẩu cá tra. Khi đến tận nơi, tham quan dây chuyền sản xuất, chúng tôi và doanh nghiệp đã cùng ngồi lại để định hướng ra các "đầu bài" rất cụ thể. Ví dụ, họ mong muốn ĐHQG TPHCM phối hợp nghiên cứu các thiết bị tự động hóa tích hợp AI để quy trình sản xuất của họ trở nên hiện đại và chính xác hơn; nghiên cứu vaccine cho cá; hoặc làm thế nào để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn từ những phụ phẩm trong quá trình chế biến.

Tương tự, chúng tôi cũng đã làm việc với Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), Công ty PNJ, Coteccons... Mỗi doanh nghiệp đều có những bài toán riêng cần lời giải từ khoa học. Khi nhà khoa học trực tiếp đến nhà máy, nhìn thấy vấn đề, họ sẽ có được những ý tưởng nghiên cứu sát với thực tiễn nhất.

Song song đó, chúng tôi cũng phải nhìn lại chính mình, xem xét lại chiến lược, mục tiêu và sản phẩm chủ lực của mình là gì. Dựa trên những năng lực sẵn có, chúng tôi đã tổ chức các hội thảo, chuyên đề cụ thể để xác định các sản phẩm chiến lược như: vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo trong y tế, sản phẩm từ các hợp chất thiên nhiên, hay giống lúa thích ứng với biến đổi khí hậu... Chúng tôi cũng đang xây dựng một Trung tâm Đổi mới Sáng tạo, nơi sẽ đặt những phòng thí nghiệm nghiên cứu trọng điểm, công nghệ cao và là một "hub" để kết nối chặt chẽ hơn với doanh nghiệp.

MỤC TIÊU 5 NĂM: CÓ ĐỘI NGŨ 'NHÀ KHOA HỌC - DOANH NHÂN'

PV: Để sự hợp tác “ba nhà” thực sự đi vào chiều sâu, theo bà, chúng ta cần những cơ chế đủ mạnh nào, đặc biệt là trong lĩnh vực đào tạo?

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai: Thực ra, hiện nay chúng ta đã có Nghị quyết 66, Nghị quyết 68, và trước đó là Nghị quyết 57. Tôi nghĩ rằng khi các nghị quyết này được hiện thực hóa một cách đầy đủ, chắc chắn chúng ta sẽ tháo gỡ được các vướng mắc và sự hợp tác “ba nhà” sẽ sâu sắc hơn.

Tuy nhiên, riêng đối với lĩnh vực đào tạo, tôi nhận thấy chúng ta vẫn còn đào tạo theo mô hình truyền thống, có nghĩa là chủ yếu đào tạo về chuyên môn. Chúng ta chưa có nhiều những con người thực sự am hiểu và đam mê về lĩnh vực đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Vì vậy, tôi nghĩ rằng chúng ta cần mạnh mẽ và mạnh dạn tổ chức một số chương trình đào tạo vừa tích hợp chuyên môn, vừa lồng ghép các hoạt động đổi mới sáng tạo. Trong những hoạt động đó, sinh viên đại học và sau đại học, nếu các bạn đam mê với câu chuyện đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, thì các bạn sẽ được tham gia, cùng thực hiện nghiên cứu khoa học, học cách đăng ký các sáng chế, rồi phát triển sản phẩm và thương mại hóa. Quan trọng nhất là doanh nghiệp sẽ cùng đồng hành trong quá trình này.

Nếu như ngay từ bây giờ chúng ta bắt đầu câu chuyện đào tạo này một cách bài bản, giống như các nước trên thế giới, tôi tin rằng sau 5 năm, chúng ta sẽ có một đội ngũ mà tôi gọi là "nhà khoa học - doanh nhân". Và như vậy thì hoạt động đổi mới sáng tạo và các hợp tác “ba nhà” mới có thể triển khai một cách hiệu quả hơn.

Trân trọng cảm ơn GS!

Theo GS Mai, mô hình hợp tác "ba nhà" gồm Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp là một "tam giác chiến lược". Mô hình này cũng rất trùng khớp với các nghị quyết trụ cột của Trung ương. Trong đó, Nhà nước là nơi kiến tạo chính sách, thể chế (theo tinh thần Nghị quyết 66). Nhà trường là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học công nghệ (theo định hướng Nghị quyết 57). Nhà doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, phối hợp nghiên cứu, cũng như thương mại hóa các sản phẩm từ đại học (theo tinh thần Nghị quyết 68).

Mô hình hợp tác "ba nhà", khi vận hành, phải dựa trên những nguyên tắc chung: cùng thiết kế, cùng triển khai và cùng chia sẻ các giá trị. Nếu chúng ta vận hành "tam giác chiến lược" này một cách hiệu quả, quốc gia sẽ có cơ hội "đi tắt đón đầu", mau chóng thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và vươn mình ra thế giới.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.