Hàng cúc bướm bạc trên áo “cóm” của phụ nữ Thái Tây Bắc

Chị em phụ nữ Thái Tây Bắc có vẻ đẹp dịu dàng, duyên dáng, tạo được sự cảm mến tự nhiên ngay từ lần đầu gặp gỡ bởi chiếc khăn piêu trên đầu, bộ y phục - chiếc váy đen trùm kín đôi chân, chiếc áo “cóm” cổ tròn bó sít lưng vai, xà tích 4 dây vắt ngang qua bụng. Ngoài ra, vẻ đẹp đặc trưng của người phụ nữ Thái còn toát lên thật kín đáo, trang nhã nhờ bộ “cúc áo” bằng bạc, hình 2 con bướm, gắn từ cổ xuống gấy, cài vào nhau, nhiều đến chục đôi. Những con bướm bạc cài trên áo “cóm” của phụ nữ Thái trắng, Thái đen Tây Bắc được bắt nguồn từ một truyền thuyết về mối tình dang dở của đôi trai gái thuở khai thiên lập địa. Pảu và Bua yêu nhau tha thiết sau những tối “chọc sàn”, trò chuyện trên rẫy đang nở trắng hoa ban, tâm sự bên dòng suối Huổi Lương, nhưng họ chẳng nên vợ nên chồng, ngủ một chăn, nằm trên một đệm vì Pảu quá nghèo nên không được gọi song thân của Bua là “ải ta, êm nai” (bố vợ, mẹ vợ).

Pảu quyết chí đi làm ăn để có tiền lấy vợ.

Đã vài mùa hoa ban nở trắng sườn non, nhưng tiền kiếm được vẫn ít, như linh tính mách bảo có chuyện không hay ở “bản cũ mường xưa”, Pảu trở lại thăm mẹ đẻ và Bua, nhưng cả hai người thân kính, thương yêu nhất đều rủ nhau về “mường trời”, sống ở Pá Heo (rừng ma), dân bản đang chuẩn bị cúng tế, tiễn đưa người xấu số, Pảu vừa nắm vạt áo của mẹ và người yêu, khi nắp quan tài đóng lại, 2 tay Pảu còn lại 1 vạt áo của mẹ, 1 vạt áo của Bua, tự nhiên biến thành đôi bướm trắng dập dìu bay lượn, rồi bay vút lên cao! Không thể để mất đi hình ảnh đôi bướm trắng, biểu tượng cho tình mẹ, tình con, từ đó dân bản đã chế tác ra những con bướm bạc trắng đính khâu vào 2 vạt áo “cóm” cài lại, kín đáo từ cổ xuống gần gấu, để biểu thị cho tấm lòng chung thuỷ của Pảu - người trai bản hết lòng thương yêu mẹ, yêu Bua, làm bài học cho lớp người kế tiếp.

Đã bao đời nay, cho dù vật đổi sao dời, nhưng đôi bướm bạc vẫn được tôn vinh, gắn kết trên hàng triệu chiếc áo “cóm” của các bà, các chị, các em gái Thái; sống thì là vật trang sức - một nét văn hoá độc đáo, không thấy có ở cộng đồng dân tộc anh em nào, và cũng đem theo về cõi vĩnh hằng khi trở thành người thiên cổ. Sẽ không có chuyện “một, mai” những đôi bướm bạc trắng trên chiếc áo “cóm” của phụ nữ Thái Tây Bắc, vì nó đã trở thành truyền thống văn hoá của một cộng đồng dân tộc đông thứ hai, thứ ba trong cả nước. Tuy nhiên, các ngành chức năng cần mở lớp dạy - truyền nghề, tạo thành nghề rộng rãi thay cho các nghệ nhân cá lẻ hiện nay, mới đáp ứng chục triệu con bướm bạc - một mặt hàng cần thiết của hàng triệu phụ nữ miền Tây Bắc hôm nay và mai sau.