Giải pháp để hiện thực hóa Nghị quyết 57

Những thách thức trong việc  thực hiện  Nghị quyết 57

Tại hội thảo “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội Việt Nam” do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức (8/2025), ông Nguyễn Huy Dũng - Ủy viên dự khuyết TƯ Đảng, Uỷ viên Chuyên trách, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số đã thông tin về những thách thức và các vấn đề đặt ra trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Huy Dũng -  Ủy viên dự khuyết TƯ Đảng, Uỷ viên Chuyên trách, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thông tin về tình hình triển khai Nghị quyết 57 tới các nhà khoa học.

Theo đó, thách thức đầu tiên mà chúng ta đang đối diện chính là thách thức về nhận thức. Sau khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được ban hành, toàn Đảng, toàn dân, cả hệ thống chính trị đã có bước chuyển biến rõ rệt về tư duy và hành động đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhận thức vẫn cần tiếp tục được đổi mới, bổ sung những nhiệm vụ, những nội dung mới, phù hợp với bối cảnh toàn cầu và những xu hướng công nghệ mới nổi.

Thách thức thứ hai nằm ở thể chế. Thể chế được xác định là “điểm nghẽn” của sự phát triển. Dù thời gian qua các cấp, các ngành đã có nhiều nỗ lực đột phá, song sự vận hành vẫn còn bất cập, thiếu tính đồng bộ, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn.

Thách thức tiếp theo là nguồn nhân lực. Trong suốt 20 - 30 năm qua, chúng ta vẫn tập trung vào cả số lượng lẫn chất lượng nhân lực. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của những công nghệ mới chỉ trong vòng 5 - 10 năm trở lại đây, cơ hội mở ra cho Việt Nam tham gia ngay từ đầu, rút ngắn khoảng cách và đồng hành cùng xu thế toàn cầu. Nhưng để làm được điều này, yêu cầu về nhân lực công nghệ chất lượng cao trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Về hạ tầng, Việt Nam đang cùng lúc đối diện với cả hạ tầng truyền thống lẫn hạ tầng mới, đặc biệt là hạ tầng số. Sự thiếu hụt và chậm trễ trong hoàn thiện hệ thống hạ tầng đồng bộ sẽ là rào cản trực tiếp cho tiến trình phát triển.

Một thách thức quan trọng khác là công nghệ chiến lược. Thực tế cho thấy, chúng ta chưa có bước đột phá trong việc làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nền tảng, điều này khiến Việt Nam dễ bị phụ thuộc và tụt hậu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Và cuối cùng, an ninh mạng là yếu tố then chốt, mang tính quyết định. Bởi lẽ, mọi tiến trình phát triển đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chỉ có thể nhanh và bền vững nếu được bảo đảm bởi nền tảng an toàn, an ninh mạng vững chắc.

Ông Dũng khẳng định: Nếu không giải quyết căn bản sáu nhóm thách thức nêu trên, từ nhận thức, thể chế, nhân lực, hạ tầng, công nghệ chiến lược cho đến an ninh mạng, thì Việt Nam sẽ rất khó đạt được sự phát triển mang tính đột phá và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Giải pháp từ thể chế, nhân lực, hạ tầng để hiện thực hóa Nghị quyết 57

Theo TS Lê Xuân Hảo (Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ: “Tôi từng làm chủ nhiệm và tham gia gần chục đề tài khoa học cấp Nhà nước. Khó nhất trong nghiên cứu khoa học thời gian qua là cơ chế tài chính. Bên cạnh đó, khi đưa đề tài vào cuộc sống cần có người giỏi về quản trị, quảng bá, giới thiệu thị trường, phát sinh nhiều chi phí khác. Đây là bài toán cần sự kết hợp với doanh nghiệp trên cơ sở chia sẻ lợi ích”.

TS Lê Xuân Thảo, Phó Chủ tịch thường trực Quỹ VIFOTEC phân tích, bình quân mỗi năm, Quỹ nhận được 600 đề tài từ hội thi sáng tạo toàn quốc và khoảng 100 đề tài khoa học. Đa phần đề tài được đánh giá hiệu quả tốt, nhưng có một thực tế là các nhà khoa học không có kinh phí để ứng dụng vào thực tế. Vì vậy, Chính phủ và các bộ, ngành cần sớm có cơ chế hợp tác và cấp tiền triển khai trên thực tế. Việc hỗ trợ kinh phí từ nhà nước để triển khai các đề tài KH&CN mang tính “vốn mồi”, với cơ chế cho vay lãi suất ưu đãi. Hiện nay, những người làm khoa học đang trông chờ vào các văn bản hướng dẫn cụ thể từ phía Bộ KH&CN.

TSKH. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN

Trước ý kiến của các chuyên gia, TSKH. Nghiêm Vũ Khải, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN nhận định, vấn đề nguồn lực đầu tư là ưu tiên số một. Luật Khoa học, công nghệ trước đây đã quy định những chương trình phát triển kinh tế xã hội, nhất là chương trình phát triển kinh tế xã hội từ ngân sách Nhà nước phải có mục chi cho khoa học công nghệ. Nhờ phát triển những dự án lớn, lực lượng khoa học cũng tăng trưởng theo và nâng tầm cạnh tranh quốc tế. Song, nhiều dự án lớn hiện không có phần chi cho khoa học.

“Tỷ lệ doanh nghiệp có quy mô lớn, có đủ năng lực để đầu tư cho nghiên cứu phát triển và tiếp nhận làm chủ các công nghệ hiện nay chưa nhiều, chưa sẵn sàng tham gia thương mại hóa. Các doanh nghiệp trong nước thường mua sản phẩm nguyên đai, nguyên kiện về áp dụng vào thực tiễn. Việt Nam cũng thiếu những tổ chức trung gian như các sàn giao dịch công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm, tổ chức môi giới... khiến cho kết quả nghiên cứu khó tìm kiếm đối tác”, TSKH. Nghiêm Vũ Khải khẳng định.

Tại hội thảo “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội Việt Nam”, Ủy viên dự khuyết TƯ Đảng, Uỷ viên Chuyên trách, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh: “Luật Khoa học - Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi, bổ sung năm 2025) là nền tảng pháp lý căn bản trong thúc đẩy khoa học công nghệ trong phát triển kinh tế - xã hội.

Ủy viên dự khuyết TƯ Đảng, Uỷ viên Chuyên trách, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Nguyễn Huy Dũng

Triển khai Nghị quyết 57, Đảng và Chính phủ và cơ quan hữu quan đã có gần 700 văn bản liên quan, trong đó hai kế hoạch chính do Ban Chỉ đạo Trung ương ban hành có vai trò dẫn dắt, cụ thể là: Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 02/6/2025 liên quan đến việc thực hiện các công nghệ chiến lược và Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW ngày 19/6/2025 nhằm thực hiện chuyển đổi số liên thông, đồng bộ trong tất cả các ngành, các cấp, trong hệ thống chính trị.

Đảng, Chính phủ có 3 định hướng lớn khi thực hiện Nghị quyết 57 gồm: Lựa chọn công nghệ chiến lược: Chính phủ đã ban hành danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược để tập trung nguồn lực phát triển, tạo ra ưu thế quốc gia; Chuyển đổi số quốc gia đồng bộ, liên thông: Việc chuyển đổi số được thực hiện trên toàn bộ hệ thống chính trị, bao gồm các Ban Đảng, Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội khác; Nguyên tắc dữ liệu: Dữ liệu được xác định là "mạch nguồn" của kỷ nguyên số và phải đảm bảo các nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống", đồng thời phải được dùng chung, liên thông để xây dựng một hệ thống thống nhất, dữ liệu duy nhất, tập trung.

Hiện nay, vấn đề thể chế đã được tháo gỡ. Chính phủ đưa vào vận hành dữ liệu trên thời gian thực, tạo sự chuyển biến căn bản giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia là Cổng duy nhất trên toàn quốc từ 1/7/2025. Nhiều địa phương tích hợp thủ tục hành chính với quản lý điều hành hợp nhất. Tuy nhiên, thực tiễn việc cung cấp dịch vụ hành chính công trực tuyến hiện chúng ta vẫn đang tìm giải pháp hoàn thiện, làm tốt hơn để thực sự mang lại sự thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp.

“Người dân và doanh nghiệp so sánh mong muốn dịch vụ công tốt như dịch vụ ngân hàng. Nhưng thực tế, đầu tư hệ thống dịch vụ công trực tuyến hiện thấp hơn nhiều so với đầu tư nền tảng của ngân hàng. Do đó, việc cải tiến việc này sẽ phải làm dần dần”, ông Nguyễn Huy Dũng cho biết.