Công dụng của cây bình bát

Rễ cây bình bát ăn xuống theo chiều sâu lẫn vươn xa nên cũng bám chặt rất tốt, đặc biệt sau mỗi lần cắt ngọn, gốc thân và cả bộ rễ càng thêm phát triển, vì thế, ngoài việc trồng để làm gốc ghép cho mãng cầu gai, làm cây lấy củi đun nấu, còn có thể trồng làm hàng rào ranh đất và chắn sóng, chống sạt lở bờ cho kinh rạch ao đìa khá tốt.

Cây bình bát rất dễ trồng, mùa ra hoa rộ vào tháng 4-5 dương lịch nên có thể thu trái chín từ tháng 6-9 dương lịch để lấy hạt, hạt nên phơi khô, gieo vào nơi đã chuẩn bị đất trước như có rơm rạ, rác mục… và tưới ẩm, hoặc nhờ nước mưa, hạt sẽ nảy mầm lên thành cây con, khi được hơn 2-3 tháng tuổi (cao khoảng 3-5 cơi lá) thì nhổ đem trồng là tốt nhất, hoặc cũng có thể thu nhổ những cây con mọc hoang từ mùa trái vụ năm trước dọc theo các bờ ao, kinh rạch về làm giống trồng vẫn tốt.

Tuỳ mục đích sử dụng mà ta có thể trồng bình bát theo các cách sau đây:
- Trồng làm hàng rào, làm ranh đất:nên trồng 2-3 hàng so le nhau, cây cách cây trên hàng 20-30cm, hàng cách hàng tuỳ theo bờ rào định lớn hay nhỏ mà phân ra. Có thể trồng bằng cách đánh rãnh gần bằng kích thước hàng rào dự kiến, bón chút ít phân rơm rác mục, tro trấu… rồi gieo hạt theo hàng hoặc gieo vãi đều sau sẽ nhổ tỉa bớt, hoặc nhổ cây con mọc hoang khi cây có 3-5 cơi lá trở lên đem trồng cũng tốt. Trồng làm hàng rào có thể không cần cắt gốc thân, cứ để cho cây phát triển đạt chiều cao hàng rào thì dùng dao, kéo cắt bằng ngọn là được, như thế cây sẽ lớn suông đều trong càng thêm đẹp mắt.

-Trồng chắn sóng, giữ đất, chống sạt lở bờ:

Ngoài các công dụng của thân cây, trái bình bát cũng có thể được xem là một nguồn lợi nếu biết trồng và khai thác một cách tổng hợp hợp lý, như trong các vùng đất nhiễm phèn mặn mới khai phá chưa trồng được cây gì, có thể trồng bình bát lấy củi, tháp mãng cầu gai, giữ bờ chống sạt lở kết hợp thu hái trái hoặc trong việc trồng làm hàng rào hay trồng để chắn sóng, sau khi cắt gốc hoặc ngọn thân cho cây lớn hay đã đạt chiều cao đúng mục đích rồi, thì có thể chừa một số thân cho phát triển thành cây lớn để thu hái trái dùng vào các mục đích sau đây:

-Thu lượm trái chín làm nguồn thức ăn bổ sung cho cá:Cá dồ, cá tai tượng khoảng gần 1kg trở lên có thể cho ăn bổ sung bằng trái bình bát chín rất tốt, cá lớn nhanh, thịt ngon, hợp vệ sinh, có thể khuyến khích nhân dân dùng trái bình bát làm thức ăn nuôi cá. Đây cũng là một lợi thế kinh tế cho vùng đất phèn mặn cần chú ý khai thác để nuôi cá, nhằm giảm chi phí thức ăn, hạ giá thành mà còn tận dụng được đất hoang chưa trồng trọt được các loại cây trồng khác.

Ngoài các công dụng trên, hạt và lá bình bát trước đây còn được dùng phối hợp với xà phòng…như một loại thuốc trừ sâu, diệt được một số loại rầy trên ruộng lúa khá tốt. Đây cũng là một hướng sử dụng rất cần được các nhà khoa học, các ngành nông nghiệp, thuỷ sản…có sử dụng nông dược quan tâm đầu tư nghiên cứu.

Nguồn: Khoa học phổ thống, số 731, 25-31/8/2004