Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 24/01/2011 18:53 (GMT+7)

Vị Giáo sư đáng kính và món nợ nông dân

GS.Viện sĩ Đào Thế Tuấn - nhà khoa học chân chính, suốt đời lo lắng cho người nông dân - đã đi xa. Dưới đây, chúng tôi trích đăng một số câu chuyện về ông qua lời kể của TS.Lê Đức Thịnh, Trưởng Bộ môn Thể chế nông thôn (Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp, nông thôn - IPSARD).

Nông dân là người thầy lớn nhất

Thế hệ chúng tôi không phải là những học trò đầu tiên của GS.Viện sĩ Đào Thế Tuấn, nhưng là thế hệ học trò mà Giáo sư tuyển chọn trong giai đoạn đầu xây dựng và thành lập Bộ môn Hệ thống nông nghiệp thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp (cũ). May mắn nhất là đúng lúc cả nước thực hiện khoán 10, chia đất cho nông dân, lấy hộ nông dân làm đơn vị sản xuất tự chủ.

Căn dặn chúng tôi, giáo sư nói: " Những cán bộ của bộ môn này không thể làm nghiên cứu tốt nếu không hiểu được nông dân, suy nghĩ của họ, cách họ làm và những gì họ không mong muốn".

Vì thế, khi chúng tôi rời ghế nhà trường chuyển về Bộ môn Hệ thống nông nghiệp làm việc, việc đầu tiên Giáo sư yêu cầu các cán bộ như chúng tôi là xuống thực tiễn, làm việc, sinh hoạt, ăn ở cùng bà con nông dân.

Hai địa bàn huyện Nam Thanh, tỉnh Hải Hưng và huyện Chợ Đồn Bắc Kạn thời đó là những nơi Giáo sư gửi chúng tôi xuống làm việc. Một vài tháng chúng tôi mới về Hà Nội, nhưng không tháng nào Giáo sư không về địa phương để trao đổi, dạy bảo các học trò cũng tại nhà nông dân.

Với ông, thực tiễn là trường học, nông dân là người thầy dạy lớn nhất của những người làm công tác nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Có nên khuyên nông dân đẻ nhiều không?

Thời những năm 1994-1998, Trường Viễn Đông bác cổ Hà Nội tổ chức nghiên cứu quy mô lớn về "Làng" ở Đồng bằng sông Hồng. Chương trình này quy tụ nhiều vị giáo sư, các nhà khoa học lớn trong và ngoài nước thuộc nhiều lĩnh vực: nông nghiệp, địa lí, xã hội học... cùng nhau nghiên cứu để xây dựngbức tranh tổng thể về làng xã Việt Nam thời hiện đại.

Thuyết trình trên những căn cứ khoa học đã được phân tích kỹ lưỡng, Giáo sư Đào Thế Tuấn kết luận "Mật độ dân số nông thôn là chỉ số đánh tính năng động, đa dạng của các hoạt động kinh tế nông dân. Những vùng đất đai khan hiếm, thu nhập nông dân không những không thấp hơn các vùng khác mà còn cao hơn, thậm chí cao hơn nhiều".

Một vị giáo sư khác tán vui, theo phép biện chứng, có thể hiểu ý anh Tuấn nói là chúng ta phải khuyên nông dân đẻ nhiều lên, đúng không? Nhiều con thì giàu đúng không?

Giáo sư Tuấn trả lời: "Tôi không nói thế, có điều chúng ta mải mê theo học thuyết Mác Lê nin, mà quên đi nhiều học thuyết khác, ví dụ lí luận của nữ tác giả người Thụy Điển Boserup, giải thích các điều kiện để có thể đa canh, đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp. Theo học thuyết, dân số là động cơ để người ta phát triển đa dạng hóa các hoạt động sản xuất.

Ở Việt Nam, nhất là ở Đồng bằng sông Hồng, muốn giúp nông dân, nâng cao thu nhập cho họ, không có cách nào khác là phải giúp họ mở rộng các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp, rút lao động ra khỏi nông nghiệp và đầu tư thâm canh các cây trồng cho giá trị kinh tế cao. Cách làm này là của các làng, các vùng đông dân số ở Đồng bằng sông Hồng".

Thực tế nhũng năm qua cũng đã chứng minh tính đúng đắn của quan điểm này.

Nông dân luôn có cái lí của họ

Đó là những bài học mà Giáo sư Đào Thế Tuấn, khi phụ trách Bộ môn hệ thống nông nghiệp, luôn căn dặn học trò. Theo ông, phát triển nông thôn không đơn giản là câu chuyện phát triển kinh tế nông thôn, song song đó là phát triển xã hội nông thôn.

Không lâu trước khi mất, ông còn viết "Một thực tế là, nông dân còn quá nghèo. Việc giải quyết giảm nghèo chưa gắn liền với phát triển kinh tế nông thôn nên chưa bền vững, nguy cơ tái nghèo vẫn còn rất cao. Nông dân là bộ phận công dân ít được hưởng phúc lợi xã hội, nhất là về giáo dục, y tế.

Những vấn đề xã hội ở nông thôn chưa được giải quyết một cách cơ bản như: bảo hiểm thiệt hại do thiên tai và thị trường, bảo hiểm xã hội. Theo kinh nghiệm của các nước, không thể chỉ giải quyết các vấn đề xã hội của nông thôn bằng các biện pháp thị trường".

Những trăn trở trước lúc đi xa

Cách đây một tuần, khi bệnh của ông đã khá nặng phải nằm viện, chúng tôi vào thăm ông. Trên giường bệnh, sức yếu, câu nói không còn được lưu loát, Giáo sư vẫn nhắc lại 7 vấn đề mà ông mới viết liên quan đến người nông dân. Với ông, đây là những trăn trở, là cái nợ mà ông chưa trả đối với người nông dân.

Bảy vấn đề đó là: 1) thu nhập của họ còn quá thấp, 2) giá đất nông nghiệp thấp (tài sản duy nhất của họ định giá quá thấp và không được bảo vệ; 3) ít được hưởng phúc lợi xã hội nhất so với càng tầng lớp khác nhất là về giáo dục, y tế; 4) sống trong điều kiện môi trường càng ngày càng ô nhiễm; 5) đã nghèo lại luôn bị nạn hàng giả, hàng kém chất lượng hoành hành; 6) thương mại không công bằng, người dân luôn bị ép giá; 7) cuối cùng là thiếu các phương tiện, công cụ để giảm, thoát nghèo, như cơ sở hạ tầng nông thôn còn yếu kém, khó tiếp cận vốn, lao động trẻ khỏe xa rời nông nghiệp.

Đây cũng là 7 vấn đề lớn mà thế hệ hôm nay, ngày mai cần giải quyết để cuộc sống người nông dân được bảo vệ, đỡ thiệt thòi và bớt nghèo. Còn rất nhiều kỷ niệm về vị Giáo sư đáng kính về tấm lòng của ông với sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Cuộc đời của GS- VS Đào Thế Tuấn gắn liền với sự nghiệp nghiên cứu khoa học phục vụ nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Ông đi từ những nghiên cứu về cây trồng gắn với sinh hoạt, đời sông và tập quán của nông dân, từ cây lúa, củ khoai. Nghiên cứu tù những vấn đề cụ thể nhất như sử dụng phân: lân, đạm trong thấm canh đến cơ chế chuyển hoá lân thành đạm.

Những công trình của ông như: Nhu cầu phân bón cho cây trồng, Biện pháp sử dụng phân lân trong thâm canh lúa… GS cũng đã đưa ra biện pháp biến lân thành đạm thông qua cây bèo hoa dâu,cây điền thanh.

Các công trình này đều được Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) nghiên cứu ứng dụng và phổ biến cho các vùng trồng lúa trên thế giới lúc bấy giờ với cuốn sách "Súp-pe lân và cách sử dụng". Thật đơn giản, nhưng cũng thật hữu ích với người nông dân. Cũng từ nghiên cúu về sinh lý của việc sử dụng phân bón, ông đã phát hiện ra nguyên nhân gây bệnh vàng lụi trên đất lúa ngập nước.

Nghiên cứu của GS còn tập trung vào thâm canh cây lúa. Miệt mài nghiên cứu, GS đã dồn tâm sức, trí tuệ vào nghiên cứu tìm hiểu ruộng lúa năng suất cao và đưa cơ sở khoa học để đạt được ruộng lúa năng suất cao. Công trình nghiên cứu này của GS làm cơ sở cho nhũng ruộng lúa lần đầu tiên đạt năng suất 10 tấn thóc/ha vào những năm 1970. Kết quả công trình đã được GS công bố trong cuốn sách "Sinh lý của ruộng lúa năng suất cao".

Từ đó còn mở ra những khái niệm mới về tích luỹ chất khô, sức chứa, cường độ quang hợp thuần, cường độ quang hợp bảo kiếm trong lúa. Lý thuyết này làm cơ sở khoa học cho các nhà chọn tạo giống lúa và cây cây trồng khác thực hiện có hiệu quả công việc của mình. Định hướng cho công tác chọn giống chịu thâm canh cao, chống chịu sâu bệnh, các điều kiện bất thuận ở các vùng sinh thái khác nhau. Thông qua phương pháp này đã định hướng cho chọn tạo ra 7 giống lúa, 2 giống ngô, 2 giống đậu tương góp phần đáng kể vào tăng năng suất cây trồng ở những năm thập kỷ 70 của thế kỷ XX.

(GS. Tạ Minh Sơn, nguyên quyền Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp VN - Theo Dân Việt)

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.