Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 22/02/2010 16:33 (GMT+7)

Takamine & thuốc taka – diastase

Kết quả vượt quá sự mong đợi. Người tiêu dùng cho rằng, thuốc tiêu hoá được mọi thực phẩm ăn vào, chớ chẳng riêng gì tinh bột. Người ta thắc mắc: Diastase ó nghĩa là thuỷ giải, nhưng vì sao lại kèm với từ Taka nghe có vẻ “Made in Japan ”.

Sự thật, cha đẻ của thuốc trợ tiêu hoá này là một nhà khoa học người Nhật, tên Jokichi Takamine. Ông sinh ra và lớn lên ở Nhật, nhưng công trình thành công mang tính tiên phong đột phá này của ông được thực hiện tại Hoa Kỳ, nên Hoa Kỳ tôn vinh ông là người “cha Nhật của công nghệ sinh học Hoa Kỳ”.

Jokichi Takamine sinh ngày 3 – 10 – 1854, tại Takaoka, Nhật. Cha là thầy thuốc, mẹ xuất thân từ một gia đình có nghề gia truyền làm rượu Saké. Năm 1872, ông học Đại học Tokyo . Năm 1878, ông được sang Scotlandđể làm nghiên cứu sinh ở Đại học Glasgow .

Một thời gian dài ông hoạt động trong lĩnh vực phân bón. Nhân chuyến công tác tại New Orleans , Hoa Kỳ, Takamine kết hôn với cô Caroline Field Hitch và đưa vệ về Nhật, sinh được 2 con, rồi sau đó trở sang Hoa Kỳ sinh sống.

Tại Hoa Kỳ lần này, ông rời lĩnh vực phân bón và chuyển sang công nghệ sản xuất cồn và rượu theo kiểu Nhật, theo nghề của mẹ ông.

Tại Hoa Kỳ, người ta đường hoá tinh bột để lên men rượu bằng mầm lúa đại mạch, trong khi ở Nhật, người ta dùng mốc hoa cau loại thường rất phổ biến ở Nhật, Trung Quốc, Việt Nam . Nhật để làm rượu và ở Việt Nam để làm tương Bắc. Mầm đại mạch phải tốn lúa đại mạch và qua nhiều công đoạn. Trong lúc để có nấm hoa cau, người Nhật nấu gạo thành cơm, Việt Nam nấu nếp thành xôi, để ra ngoài trời, bào tử mốc hoa cau từ không khí rơi vào mọc thành những đốm màu hoa cau. Rồi cứ thế mà nhân lên.

Mốc hoa cau thu hoạch đơn giản, hiệu suất đường hoá tinh bộ cao hơn mầm đại mạch. Jokichi Takamine trình bày ý kiến này với công ty Whiskey Trust và các công ty bia ở Chicagovà Peoriabang Illinois . Các công ty này đã cho Takamine cơ hội, kết quả cho thấy mốc hoa cau rút ngắn quy trình đường hoá tinh bột, nên rượu sản xuất ra giá thành sẽ hơn rất nhiều. Các công ty đã đặt hàng với Takamine và để sản xuất mốc hoa cau đại trà, Takamine hợp tác với một nhà máy. Chẳng may, nhà máy này bị cháy, ông trở nên thất nghiệp, đời sống khó khăn, lại bị bệnh phải phẫu thuật. Ông bỗng nhớ sáng kiến của mình, nên làm ngay thủ tục xin phép cấp bằng sáng chế và quy trình sản xuất men đường hoá. Vượt qua bao nhiêu phản biện khắt khe của các nhà khoa học lừng danh Hoa Kỳ; cuối cùng, năm 1894, Jokichi Takamine đã được cấp bằng sáng chế kèm theo một số tiền thưởng. Công trình được đánh giá cao vì mốc hoa cau là loại nấm Aspergillus oryzoaeđược biết từ lâu. Nhưng Takamine là người đầu tiên nghĩ ra cách sản xuất mốc hoa cau đơn giản. Takamine dùng rơm rạ, về sau dùng cám, trộn ít bào tử mốc hoa cau, sau đó cho chất dinh dưỡng và muối khoáng vào nuôi cấy một thời gian. Bào tử sẽ phát triển thành mốc màu vàng hoa cau bám dày đặc trên các cọng rơm. Dùng dung dịch nước muối để lấy mốc ra và trích enzym do các tế bào mốc tiết ra.

Ý định của Jokichi Takamine là sản xuất ra enzym để đường hoá tinh bột làm rượu. Tuy nhiên, Saké là Saké mà Whisky là Whisky. Người Mỹ quen với Whisky có mùi đặc trưng làm từ mầm lúa đại mạch, một khẩu vị, một thói quen lâu đời khó đổi. Men mốc hoa cau, sau những ngày sôi động đã lắng xuống.

Chính vào lúc này, Jokichi Takamine lại nhớ đến nghề thuốc của cha, người đã từng sử dụng mốc hoa cau để chữa trị cho người bệnh khó tiêu. Takamine dồn hết thời gian nghiên cứu kỹ về khả năng trị bệnh khó tiêu. Ông chứng minh khoa học công dụng trị chứng khó tiêu của men hoa cau và nhiều ứng dụng trong y học. Cục Sở hữu trí tuệ lập tức cấp cho ông chứng nhận. Công ty Dược Parke Davis đã nhanh chóng hợp tác với Takamine và sản phẩm Taka – Diastase của ông đã chinh phục thị trường, mặc dù lúc ấy men trích từ mốc hoa cau vẫn còn là một hỗn hợp thô. Phải đến năm 1897, Edward Buchner mới chiết xuất từ nấm men enzym xúc tác quá trình chuyển hoá đường thành rượu.

Mãi đến năm 2001, các nhà khoa học mới phân tích kỹ và biết rõ bộ gen di truyền của Aspergillus oryzae,loại mốc này được dùng trong công nghiệp để sản xuất nhiều loại enzym khác nhau (amylase, protease, lipase, hemicellulase, cellulase, oxidoreductase, phytase, pectinesterase…).

Trong kỹ thuật làm rượu, làm tương cổ truyền, đã có một số sự cố gây nguy hiểm cho người dùng mà xưa kia không biết. Nay các nhà nghiên cứu đã cho biết loại mốc Aspergillus có 4 loại dễ nhầm lẫn với nhau. Loại A. oryzae và A. soijae và là loại không độc, còn loại A. flavus và A. parasiticus là 2 loại độc, tiết ra aflatoxin gây ung thư.

Chính vì thế, việc làm tương, rượu không thể phó mặc may rủi 50 - 50, cần phải sử dụng các chủng đã được thuần khiết, được cơ quan chuyên môn xác định.

Xem Thêm

Tin mới

Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.