Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 06/02/2012 22:37 (GMT+7)

Nhà khoa học kiệt xuất Lê Quý Đôn

Ông là cây đại thụ trong học thuật và trong lịch sử văn hoá dân tộc ông là nhà bác học vĩ đại.

Lê Quý Đôn tự Doãn Hậu, hiệu là Quế Đường, nguyên tên ông là Lê Danh Phương, sinh ngày 5/7 năm Bính Ngọ (1726) ở phường Bích Câu, Thăng Long, lúc cha ông đang làm quan ở Kinh đô.

Từ lúc sinh ra đến 2 tuổi tướng mạo Lê Quý Đôn đã khác hẳn những đứa trẻ cùng trang lứa.

Thân phụ Lê Quý Đôn là Lê Trọng Thứ, người làng Diên Hà, huyện Hưng Hà, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình), đỗ tiến sĩ năm Bảo Thái thứ 5 (1724), làm quan đến Hình bộ thượng thư được phong tước hầu.

Khi Lê Quý Đôn 5 tuổi phụ thân đưa về quê nhà, năm 11 tuổi lại đón lên Kinh Đô, rèn cặp và tầm sư học đạo.

Lê Quý Đôn nổi tiếng thần đồng từ nhỏ. Ông có trí nhớ phi phàm, 11 tuổi mỗi ngày thuộc lòng mươi trang sử, truyện và 14 tuổi học hết Tứ thư, Ngũ Kinh, Sử, Truyện và cả Bách gia chư tử, trong một ngày làm được mươi bài thơ và bài phú, không cần viết nháp không cần nghĩ nhiều.

Năm 1744, Lê Quý Đôn đi thi Hương đậu giải Nguyên. Năm 1752, ông thi Hội đỗ đầu, thi Đình cũng đỗ đầu Đệ nhất giáp tiến sĩ cập đệ đệ nhị danh (thường gọi là Tam nguyên Bảng nhãn Lê Quý Đôn).

Ông được bổ nhiệm chức Thủ thư ở Hàn lâm viện, được sung vào Viện Quốc sử. Năm 1753 - 1756, ông phụng mệnh triều đình kinh lý Trấn Sơn Nam, phát hiện trừng trị 6, 7 viên quan tham nhũng.

Tháng 8/1756, ông tham gia diệt cuộc phản loạn của Hoàng Công Chất thắng lợi, được thăng chức Thị giảng Viện Hàn Lâm (1757).

Năm thứ 21 Cảnh Hưng (1760), Thái Thượng Hoàng (Lê Ý Tông) mất, triều đình sai sứ bộ do Trần Duy Mật làm chánh sứ, Lê Quý Đôn làm phó sứ sang báo tang và dâng lễ cống.

Năm 1761, sứ bộ đến Bắc Kinh nhập cận yết kiến Hoàng đế. Lúc bấy giờ những nho thần nhà Thanh và nhiều vị ở Hàn lâm viện, Đô sát viện nghe tiếng Lê Quý Đôn đến sứ quán thăm hỏi, sau đó có cả sứ thần Triều Tiên.

Trong chuyến đi sứ Trung Hoa, ông đã đưa các tác phẩm Quần thư khảo biện, Thánh mô hiền phạm lục và tập thơ Tiêu tương bách vịnh của ông cho các nho thần danh tiếng nhà Thanh cùng các sứ thần Triều Tiên xem và đề tựa, họ đều khâm phục và coi ông là bậc "Thạc học phương nam".

Họ đánh giá Lê Quý Đôn là người dám "lật lại, xét lại những mẫu mực cách ngôn, danh ngôn của bậc thánh hiền đã thành nếp" dám phá đi những điểm sai lầm đã thành thói quen lâu ngày "Trạng nguyên Triều Tiên Hồng Khải Hy khẳng định "Thật là kiến thức rất mực vượt lên nghìn đời".   

(còn nữa)

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.