Người góp phần hình thành ngành công nghệ nhận dạng
Trẻ hơn so với tuổi đời, với kiểu tóc ngắn năng động, tính cách quả quyết, nhanh nhẹn nhưng cởi mở là cảm nhận đầu tiên khi gặp chị, PGS.TS Lương Chi Mai -Viện phó Viện Công nghệ Thông tin-Viện KH&CN Việt Nam.
Tự nhận mình là người may mắn chị cho biết,“Trong công việc mình có một tập thể tốt, còn với gia đình, luôn được mọi người giúp đỡ và ủng hộ. Nếu không có được hai điều đó mình khó lèo lái được cuộc sống”. Đối với một người phụ nữ, để đảm đương được công việc của một nhà khoa học, gánh vác vai trò của một nhà quản lý lại “giữ lửa” được cho gia đình là một điều không phải dễ dàng. Để kết hợp một cách “không mất lòng ai” như vậy, đối với chị, không phải là một nghệ thuật sống, mà xuất phát từ tấm lòng và niềm đam mê công việc.
Cũng như bao người phụ nữ khác, TS. Lương Chi Mai luôn hoàn thành thiên chức của một người con, người vợ và người mẹ. Trong căn phòng làm việc của chị, bên cạnh những chồng sách khoa học xen kẽ là những cuốn sách dạy nấu ăn, chăm sóc sức khỏe và cả những cuốn tiểu thuyết mà chị mê đọc.“Đối với bất kỳ người phụ nữ nào, được chăm sóc gia đình là một hạnh phúc không gì thay thế: được tự tay nấu nướng cho chồng con, chăm sóc và dạy con học tập, đưa con đến trường. Những điều đó càng khiến mình thấy yêu công việc và tự nhủ phải phấn đấu không ngừng”, chị Mai tâm sự. Chính bởi vậy, nếu có bất cứ một khoảng thời gian rảnh tay ngoài công việc là chị tận dụng triệt để để bù đắp lại những “khoảng trống” cho gia đình.
Với quan niệm đã là nhà khoa học thì dù làm cán bộ quản lý cũng phải dành ít nhất 50% thời gian cho nghiên cứu khoa học. Chị đã cùng đồng nghiệp “lăn lội” tìm đề tài cho Viện.“Trong bối cảnh ngành công nghệ thông tin bùng nổ, để “cạnh tranh” tìm kiếm đề tài, không gì khác là phải nâng cao chất lượng nghiên cứu, tập trung đào tạo nguồn nhân lực trẻ”, chị Mai cho biết. Công nghệ thông tin là một trong những ngành mà những bạn trẻ được đào tạo từ nước ngoài trở về rất dễ bị các công ty lớn chiêu mộ. Để thu hút giữ chân họ tiếp tục con đường nghiên cứu tại Viện là một bài toán khó. Chị tâm sự: “Tôi đã suy nghĩ nhiều giải pháp, nhưng không có giải pháp nào tốt hơn là tạo cho họ một môi trường làm việc lành mạnh, một tập thể đam mê khoa học”. “Mình không có thiên hướng làm quản lý, bất cứ một nhà khoa học nào đều muốn dành trọn thời gian và cuộc đời để được làm nghiên cứu”,chị Mai cho biết. Rõ ràng, nếu so với nam giới, để đảm đương được công việc nghiên cứu lại gánh thêm “sứ mệnh” quản lý, đối với một người phụ nữ, dường như là một chặng đường chông gai và đầy rẫy thử thách. Nhưng với PGS.Lương Chi Mai, chị đã vượt qua một cách dễ dàng bằng tấm lòng, niềm đam mê và nghị lực. Để rồi tối tối, chị vẫn “túc trực” bên phòng bếp để giữ lửa cho gia đình.
Mê…công nghệ nhận dạng
Yêu toán từ nhỏ và luôn là học sinh giỏi, Lương Chi Mai được Nhà nước chọn ra nước ngoài học tập. Khi mới chân ướt chân ráo theo học Đại học Kishinov (Cộng hòa Mondavia), chị liền quyết định chọn theo học chuyên ngành toán ứng dụng một cách không hề do dự.“Ước muốn của mình là được làm nghiên cứu ứng dụng. Toán ứng dụng không phải là một ngành xa vời, những thuật toán đã tạo nên nhiều kỳ tích trong ngành khoa học máy tính”. Sau tốt nghiệp, chị về công tác tại Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (Viện CNTT bây giờ). Và đây là khởi nghiệp để rồi chị dành trọn đời mình cho cái nghiệp nghiên cứu về nhận dạng.“Và mình sẽ theo nó cho đến lúc không còn sức lực làm việc nữa thì mới chịu thôi”, chị Mai quả quyết. Như để giúp tôi hiểu rõ hơn về cái “nghiệp” đeo đẳng mình, chị giải thích,“Nhận dạng có nghĩa là nhận biết. Bất kỳ một đối tượng nào đều được biểu diễn bằng các đặc trưng như số đo, màu sắc, cân nặng…Dựa vào những đặc trưng rồi tìm ra các thuật toán để đối sánh sự giống nhau giữa vật thể này và vật thể khác. Đây là một nhánh của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo”. Đến năm 1991, chị hoàn thành luận án tiến sỹ của mình ở Tiệp Khắc (cũ) với đề tài “Nghiên cứu các đường cong trong nhận dạng và giải thuật song song trong máy SIMD”.
Ngày chị về nước cũng là lúc ngành nghiên cứu nhận dạng chỉ mới có lác đác vài cư dân toán ứng dụng được GS. Bạch Hưng Khang tập hợp như GS. Hồ Tú Bảo, GS. Hoàng Kiếm... Tiếp thời gian sau đó, những thuật toán mà nhóm nghiên cứu dần được áp dụng vào thực tế để kiểm nghiệm như áp dụng vào việc thăm dò dầu khí, nhận diện ảnh vệ tinh,…Từ một nhóm nghiên cứu nhỏ ngày nay đã trở thành Phòng nghiên cứu Nhận dạng về công nghệ tri thức hàng đầu của cả nước. 
