Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 20/12/2010 18:34 (GMT+7)

'Một nhà văn hóa lớn, một trí thức lớn không còn nữa'

Giáo sư Giàu vốn từng đi du học bên Pháp tham gia biểu tình trước dinh Tổng thống Pháp đòi hủy án tử hình các chiến sĩ cách mạng khởi nghĩa Yên Bái, bị trục xuất về nước tham gia cách mạng bị bắt đầy đi Côn Đảo. Tháng 4/1940 ra tù, ông lại tiếp tục hoạt động, bị bắt giam ở Tà Lài và vượt ngục. Đến năm 1943 ông được bầu làm Bí thư Xứ Ủy Nam Kỳ, lãnh đạo Cách Mạng Tháng Tám thành công ở Sài Gòn sau đó làm Chủ tịch Ủy ban Hành Chánh Kháng Chiến Nam Bộ.

GS Trần Văn Giàu vốn có tài hùng biện, khi hoạt động Cách mạng từng diễn thuyết trước quần chúng rất hay. Với tài hùng biện, khi nói chuyện cũng như dạy học luôn lôi cuốn cử tọa cũng như học trò. Ngay khi đã lớn tuổi, mỗi khi phát biểu, Giáo sư Giàu đều nói rất mạnh mẽ, hùng hồn, lôi cuốn mọi người lắng nghe.

Tôi rất ấn tượng về GS Trần Văn Giàu. Năm 1995 vào dịp kỷ niệm Cách Mạng tháng Tám, tôi đưa sinh viên trường Đại Học Hùng Vương đến phỏng vấn GS Giàu về cuộc khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 do GS Giàu lãnh đạo tổ chức mới thấy tài quyền biến của GS Trần Văn Giàu như thế nào!

Với tính cách là Xứ ủy Nam Kỳ, lực lượng cách mạng bị thực dân Pháp đàn áp mạnh mẽ sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, dù sự liên lạc với Trung Ương gặp khó khăn, các lực lượng quần chúng như Thanh niên Tiền Phong đã được lãnh đạo tốt làm nên kỳ công khởi nghĩa cách mạng tháng Tám, nắm chính quyền và tổ chức thành Công Ngày quốc khánh 2/9 ở Sài Gòn.

GS Trần Văn Giàu được điều ra Bắc và sau đó cùng với những học giả hàng đầu Việt Nam như Đào Duy Anh trở thành người thầy lo đào tạo những thế hệ sử học hàng đầu của Việt Nam hiện nay như Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Đinh Xuân Lâm, Hà Văn Tấn…

Ở đời luôn có nhiều nghịch lý. Nếu như GS Giàu không chuyển qua hoạt động giáo dục, văn hóa thì chưa chắc đã được nhiều người biết đến và có nhiều đóng góp cho văn hóa, giáo dục lớn lao như thế!

Việt Nam rất hiếm các triết gia, nếu không nói là không có, song lại không hiếm các nhà tư tưởng nhất là tư tưởng dân gian qua kho tàng ca dao tục ngữ đồ sộ hay qua văn học Việt Nam nói chung. GS Trần Văn Giàu đã dầy công nghiên cứu về tư tưởng yêu nước qua dòng văn học Việt Nam từ thần thoại đến văn học thời Lý Trần, Lê, nổi bật là chủ nghĩa yêu nước truyền thống, thân dân của Nguyễn Trãi rồi đến đạo làm người của Nguyễn Đình Chiểu, thơ văn yêu nước của Phan Bội Châu.... Theo GS Giàu chủ nghĩa yêu nước là chìa khóa lịch sử Việt Nam.

Cũng từ cái duyên văn hóa lịch sử đó, mỗi khi có những hoạt động về văn hóa lịch sử, tôi đều nghĩ đến GS Giàu. Như năm 1996, tôi tổ chức giới thiệu 40 món ăn ba miền tại nhà, tôi đã mời GS Trần Văn Giàu và các nhà hoạt động văn hóa khác như nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng, nhà văn Toan Ánh, nhà văn Sơn Nam, học giả Hoàng Xuân Việt… tham dự. GS Trần Văn Giàu rất thích có những hoạt động văn hóa như vậy. Đến khi biết tôi bảo vệ luận án Tiến sỹ sử học thành công về “Quá trình xác lập Chủ quyền của Việt Nam tại quần đảo Hoàng Sa & Trường Sa”, GS Giàu chúc mừng tôi và nói rằng: Tôi muốn chú bảo vệ luận án ở Paris, tôi rất hoan nghênh.”

Và trong phim Cuộc đời Nghiên cứu Hoàng Sa, GS Trần Văn Giàu đã phát biểu thêm: “GS Nhã bảo vệ luận án về Hoàng Sa là thể hiện sâu sắc chủ nghĩa yêu nước… Hoàng Sa là cổ họng của Việt Nam, phải bảo vệ nó, phải làm ngay….”

Khi biết tin GS Trần Văn Giàu mất tại Bệnh Viện Thống Nhất hồi 17g20 ngày 16/12/2010, tôi vội viết những hàng chữ này để thắp nén hương lòng tưởng nhớ đến một nhà văn hóa lớn, một trí thức yêu nước đáng kính.

Xem Thêm

Tin mới

49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.