Lễ hội Yang lúa của người Châu Ro ở huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai
Người Châu Ro được gọi bằng nhiều tên khác nhau. Một số tài liệu trước đây gọi người Châu Ro là Ro, Tô, Xôp (Coop), hay Dơ ro... Người Châu Ro tự gọi mình là Chrau Jro với nghĩa: Chrau/người, Jro/tên bộ tộc. Về cá nhân, người Châu Ro có các họ thường gặp như Điểu, Thổ. Các họ như: Tòng, Lâm, Đào, Lý, Dương, Mai, Hồng được cho là vua Minh Mạng ban cho sau này để làm họ.
Hiện nay trên địa bàn Đồng Nai, theo thống kê dân số là 1-4-1999 thì số dân Châu Ro có khoảng 11.000 người (đứng hàng thứ 3/40 dân tộc sinh sống ở Đồng Nai); sống tập trung chủ yếu tại ấp Lý Lịch, xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu ; xã Túc Trưng huyện Định Quán; xã Xuân Vinh, xã Xuân Bình, huyện Long Khánh; xã Xuân Trường, xã Xuân Phú, xã Xuân Thọ... huyện Xuân Lộc. Một số hộ dân Châu Ro sống rải rác ở huyện Long Thành, huyện Thống Nhất.
Tín ngưỡng nguyên thủy của dân tộc Châu Ro là thờ đa thần với quan niệm mọi vật đều có linh hồn. Vì vậy, họ thờ rất nhiều thần. Người Châu Ro tin vào một thế giới siêu hình tồn tại song song với thế giới thực tại mà họ đang sống. Thế giới siêu hình đó là nơi tồn tại, ngự trị của các thần linh (đại diện cho cái thiện) và có cả ma quỷ (đại diện cho cái ác), có khả năng chi phối đến đời sống con người.
Người Châu Ro gọi thần linh là Yang (Giàng). Hệ thống thần linh người Châu Ro thờ rất phong phú: Yang nhà, Yang rừng, Yang Lúa... họ xem việc cúng kiến các thần linh là cách ứng xử phải lẽ đối với thế giới vô hình đang tồn tại, chi phối đến đời sống bản thân, cộng đồng. Trong các loại Yang, người Châu Ro xem trọng nhất là Yang Nhà, Yang Lúa, Yang rừng. Những loại Yang này có tác động, ảnh hưởng trực tiếp và gần gũi trong hoạt động đời sống của cộng đồng. Yang Nhà theo quan niệm của người Châu Ro là chủ thể nuôi mạng sống gia đình, thân tộc; vì vậy trong bất kỳ lễ cúng nào, người Châu Ro đều trình lễ cúng qua Yang Nhà nước.
Lễ cúng Yang lúa
Yang lúa được người Châu Ro cúng theo định kỳ hàng năm. Thời gian cũng không ấn định cụ thể nhưng thường trong khoảng từ tháng hai đến tháng ba âm lịch, vào những ngày trời đẹp, đêm có trăng sáng. Đây là lễ hội lớn nhất của cộng đồng và để lại những dấu ấn về lễ nghi nông nghiệp của người Châu Ro. Trước đây, khi tính cộng đồng còn chặt chẽ, thể chế nhà dài tồn tại, người Châu Ro tổ chức cúng Yang lúa tại đây. Lễ hội cúng Yang lúa thường kéo dài trong nhiều ngày đêm. Mọi người trong buôn làng đều tham dự. Những người thầy cúng giữ vai trò hành lễ trong các nghi thức.
Lễ vật cúng Yang lúa gồm: thịt gà luộc, thịt heo (đầu heo hoặc nguyên con còn sống), rượu cần, những bông lúa. Riêng phần bánh làm nhiều hay ít tùy theo gia chủ; những loại bánh này làm riêng dùng cho trong ngày cúng Yang lúa. Rươu cần được làm trước đó nhiều ngày, điều quan trọng là gạo làm rượu phải lấy từ rẫy của gia chủ chứ không được mượn hoặc mua. Ngoài lễ vật cúng, trong lễ cúng Yang lúa người Châu Ro làm một cây nhang bằng tre dài trên một mét. Phía ngọn tơi ra hình cái rọ tượng trưng cho bông lúa lớn. Đầu cây có bốn tia ra được uốn rất đẹp; hai tia tượng trưng cho chim chèo bẽo/ biểu tượng cho sự mạnh mẽ, khôn ngoan, hai tia tượng trưng cho lông gà/ hình ảnh thể hiện cúng Yang hằng năm của gia đình.
Bàn thờ cúng có ba tầng nấc được làm bằng loại cây rừng và tre, gắn vào vách trên phần nhà sàn chính. Phần trên cùng có cây sáp ong để đốt khi khấn vái, tượng trưng cho sự đáp từ, phù hộ của thần linh; bên cạnh có ché vỏ cây chùm hum được hun khói xông, phần giữa bàn thờ bài trí lễ vật cúng. Phần dưới cùng bàn thờ bày nhiều lễ vật cúng từ thịt đến trái cây, các loại bánh.
Trước bàn thờ đặt ché rượu cần. Có những sợi dây nối từ miệng ché rượu cần lên trên trần nhà/ nơi để những bông lúa, cây nhanh của mùa cúng trước. Trên những sợi dây được kết những bông gòn theo từng nấc tượng tưng cho cái thang để thần linh đến dự hưởng rượu cần của mùa lúa đã thu hoạch. Người gọi Yang thường là người lớn, có uy tín trong nhà. Ơ Lý Lịch thì người gọi Yang là già làng Năm nổi. 
