Kỹ thuật trông và chăm sóc rừng bằng cây mỡ
Thường gặp cây Mỡ trong rừng thứ sinh ở Yên Bái, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quan, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Mỡ là loài cây lá rộng thường xanh. Cây Mỡ thường sống với các loài giổi, giẻ, trâm, ngát, gội. Cây Mỡ chủ yếu dùng phủ xanh đất trống, phục hồi rừng, lấy gỗ phục vụ sản xuất công nghiệp chế biến, tiểu thủ công nghiệp. Gỗ Mỡ trắng hoặc vàng nhạt, mềm nhẹ, tỷ trọng ở độ ẩm 15% là 0,48. Dăm mịn, thịt đều, ít co rút, nứt nẻ, ít bị mối mọt và mục. Chịu được mưa nắng, dễ cưa xẻ, bào trơn, tiện, chạm trổ, bắt sơn, đóng đinh. Là loại gỗ tốt được nhân dân ưa chuộng. Thường gỗ Mỡ được dùng vào nhiều công việc: Làm cột, kèo nhà, làm đồ mộc, bàn ghế, giường, tủ, công nghệ dán lạng, bút chì. Gỗ lõi cây Mỡ lâu năm rất quý, được gọi là Gỗ Vàng Tâm, đường kính hơn 1 mét. Gỗ Vàng Tâm nhẹ và bền nên hay làm cung đình, nhà thờ, nhà chùa, hoành thiên, câu đối, tượng Phật, ngày nay làm hộp khảm trai, sơn mài và làm tranh sơn mài. Hiện tại hơn 80% diện tích rừng trồng của tỉnh Phú Thọ là trồng các loại Keo, tuy nhiên một số nơi như vùng Tam Cửu của huyện Thanh Sơn, xã Thu Cúc và Kim Thượng – huyện Tân Sơn và một số xã của huyện Yên Lập có điều kiện đất đai, khí hậu không thích hợp cho cây Keo phát triển, tại đây cây Mỡ được trồng nhiều và đem lại giá trị kinh tế cao hơn và dễ bán hơn gỗ Keo.
1.Điều kiện khí hậu đất đai vùng trồng cây Mỡ
a) Khí hậu:
Vùng trồng Mỡ phải đạt các điều kiện: Nhiệt độ trung bình năm từ 22 0C đến dưới 24 0C; lượng mưa trong năm trên 1.600mm.
b) Đất rừng kiệt, rừng mới khai thác trắng, rừng nứa, rừng nứa xen cây bụi, phong hóa trên phiến thạch sét, phiến thạch mi ca, phún suất chua, sa phấn thạch, lượng mùn từ trung bình trở lên (trên 2%); tầng đất sâu từ 60 cm trở lên, xốp ẩm. (Không trồng Mỡ trên đất có thực bì: Cỏ tranh, đồi trọc, đất có cây bụi thấp, nứa tép mọc cằn cỗi).
2. Kỹ thuật trồng rừng cây Mỡ
a) Mật độ trồng: 2.500 cây/ha (cây cách cây 2 m, hàng cách hàng 2 m).
b) Thời vụ trồng: Trồng vụ Xuân - Hè: Từ tháng 2 đến tháng 6, trồng vào những ngày mưa kéo dài trời râm mát, đất đủ ẩm, không có gió to.
c) Nguồn giống, tiêu chuẩn cây giống:
- Nguồn giống: Hạt giống Mỡ đem gieo ươm, phải được lấy từ các nguồn giống là rừng chuyển hóa hoặc từ các cây mẹ được công nhận.
- Tiêu chuẩn cây con đem trồng: Cây giống được ươm trồng trong bầu nilon Polyetylen có kích thước: Chiều cao = 11cm, đường kính = 5 cm; ươm trong vườn ươm từ 4 tháng đến 6 tháng; chiều cao cây từ 30 cm đến 50 cm, đường kính gốc 3 mm đến 5 mm, có từ 5-6 lá, khỏe mạnh, không bị cụt ngọn, sâu bệnh.
d) Xử lý thực bì: Phát trắng, dọn sạch thực bì trên toàn bộ diện tích (dọn thực bì xếp theo đường mức) trước khi cuốc hố.
đ) Làm đất: Làm đất cục bộ bằng phương pháp cuốc hố; hố cuốc có kích thước: Rộng 30 cm, dài 30 cm, sâu 30 cm; bố trí hố cuốc giữa các hàng theo kiểu nanh sấu. Lấp hố: Phải lấp đất trước khi trồng từ 8 đến 10 ngày. Khi lấp hố gạt lớp đất mặt nhiều mùn đã đập nhỏ, nhặt hết rễ cây, đá lẫn lấp đầy miệng hố theo hình mâm xôi (lấp đất cao hơn miệng hố 2 cm đến 3cm).
e) Kỹ thuật trồng cây: Moi một lỗ ở giữa hố sâu 15 cm, rộng đủ đặt vừa bầu cây, xé bỏ vỏ bầu, đặt cây thẳng đứng giữa hố, mặt trên của bầu thấp hơn mặt hố từ 1,5 đến 2 cm; lấp đất tơi nhỏ (loại bỏ đá, cỏ dại) cao đến 2/3 bầu, nén chặt xung quanh bầu (tránh làm vỡ bầu); tiếp tục lấp đất tới đường kính cổ rễ, lấp đất cao hơn mặt bầu từ 1,5 cm đến 2 cm cho kín cổ rể.
3. Chăm sóc rừng trồng
a) Năm thứ nhất: Sau khi trồng được 1 – 1,5 tháng, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo, cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
+ Rẫy cỏ, xới vun xung quanh gốc cây trồng đường kính rộng 0,8 m.
+ Trồng dặm lại những cây bị chết, gỡ dây leo cuốn cây, chống lại cây bị đổ, đất vùi.
Chăm sóc lần 2: Vào tháng 8-9, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
b) Năm thứ hai: Chăm sóc 3 lần.
- Chăm sóc lần 1: Vào tháng 3-4, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
+ Dẫy cỏ, xới vun xung quanh gốc cây trồng đường kính rộng 0,8 m.
-Chăm sóc lần 2: Vào tháng 6-7, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
-Chăm sóc lần 3: Vào tháng 8-9, nội dung chăm sóc :
+ Phát sạch cỏ, dây leo,cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
c) Năm thứ ba: Chăm sóc 2 lần.
- Chăm sóc lần 1: Vào tháng 5-6, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo,cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
- Chăm sóc lần 2: Vào tháng 8-9, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo,cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
d) Năm thứ tư: Chăm sóc 1 lần vào tháng 4-5, nội dung chăm sóc:
+ Phát sạch cỏ, dây leo,cây bụi lấn át cây trồng trên toàn bộ diện tích.
4. Tỉa thưa rừng
a) Điều kiện rừng Mỡ đưa vào tỉa thưa:
- Rừng Mỡ kinh doanh gỗ giấy: Tỉa thưa 2 lần:
+ Lần 1: Khi rừng ở tuổi 4 đến 5 tuổi, độ tàn che của rừng từ 0,7 trở lên, mật độ rừng để lại sau khi tỉa thưa 1.250 cây/ha.
+ Lần 2: Khi rừng ở tuổi 8 đến 9 tuổi, độ tàn che của rừng từ 0,7 trở lên, mật độ rừng để lại sau khi tỉa thưa 838 cây/ha.
-Rừng Mỡ kinh doanh gỗ lớn: Tỉa thưa 3 lần:
+ Lần 1: Khi rừng ở tuổi 4 đến 5 tuổi, độ tàn che của rừng từ 0,7 trở lên, mật độ rừng để lại sau khi tỉa thưa 1.250 cây/ha.
+ Lần 2: Khi rừng ở tuổi 8 đến 9 tuổi, độ tàn che của rừng từ 0,7 trở lên, mật độ rừng để lại sau khi tỉa thưa 625 cây/ha.
+ Lần 3: Khi rừng ở tuổi 13 đến 15 tuổi, độ tàn che của rừng từ 0,7 trở lên, mật độ rừng để lại sau khi tỉa thưa 400 cây/ha.
b) Mùa tỉa thưa:
Mùa tỉa thưa tốt nhất vào mùa khô hanh. Nhưng tùy điều kiện rừng, hoàn cảnh khí hậu, địa hình và đặc điểm tổ chức sản xuất mà mùa tỉa thưa được mở rộng sang các tháng khác, trừ tháng mưa nhiều.
5. Bảo vệ rừng
Áp dụng có hiệu quả các biện pháp quản lý, bảo vệ rừng (không để người, gia súc phá hại), làm đường ranh cản lửa, làm tốt công tác phòng cháy chữa cháy rừng, phòng trừ sâu bệnh hại.
