Hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam

Về hút thuốc thụ động: ở thiếu niên từ 13 - 15 tuổi: 71% có phơi nhiễm với khói thuốc tại nơi công cộng, 59% tại nhà; ở phụ nữ: có 2/3 hít phải khói thuốc ít nhất là trong một ngày trong 1 tuần trước khi phỏng vấn. Người không hút thuốc lá nhưng hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ mắc các bệnh giống như người hút thuốc. Vì vậy, việc xây dựng môi trường không thuốc lá là để bảo vệ quyền của những người không hút thuốc được hít thở bầu không khí trong lành không khói thuốc.

Năm 1898, Ban chủ nhiêm Chương trình không khói thuốcnhư là Nghị quyết số 12/2000/NQ-CP về chính sách quốc gia phòng chống tác hại thuốc lá, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định 129/2007/QĐ-TTg về quy chế văn hóa công sở tại các cơ quan hành chính Nhà nước và Nghị định số 45/NĐ-CP quy định các hình thức xử phạt đối với hành vi hút thuốc nơi công cộng. Do ý thức tuân thủ của người dân chưa cao, nên việc vi phạm các quy định cấm hút thuốc lá xảy ra phổ biến.

Tăng thuế thuốc lálà biện pháp làm giảm tỷ lệ thanh thiếu niên và người nghèo hút thuốc lá, về lâu dài sẽ giảm gánh nặng bệnh tật và kinh tế do hút thuốc gây ra. Tăng thuế thuốc lá còn làm tăng nguồn thu ngân sách. Nguồn thu từ thuế thuốc lá năm 2008 là hơn 7.500 tỷ đồng, tăng gần 1.000 tỷ đồng so với năm 2007. Đây cũng là bằng chứng chống lại ý kiến cho rằng tăng thuế làm giảm sản lượng tiêu thụ, dẫn tới làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước.

Hiện tại, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá từ năm 2008 là 65% giá xuất xưởng và 10% thuế giá trị gia tăng, tăng đương 45% giá bán lẻ. Từ năm 1985 đến năm 2006 giá thuốc lá Việt Nam hầu như không đổi trong khi chỉ số thu nhập bình quân theo đầu người tăng nhanh và liên tục. Ngân hàng thế giới và WHO khuyến cáo: “ Để kiềm chế có hiệu quả việc sử dụng thuốc lá, thuế thuốc lá cần phải chiếm từ 66% đến 80% giá bán lẻ” và “ Phòng chống tác hại thuốc lá là ngành y tế công cộng duy nhất đem lại nguồn thu cho nhà nước”.

In cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao thuốc lánhằm đảm bảo quyền của người tiêu dùng được biết các thông tin chính xác về sản phẩm mà họ sử dụng, những hậu quả đối với sức khỏe, tính gây nghiện và nguy cơ chết người từ việc sử dụng thuốc lá. Cảnh báo bằng hình ảnh có tác dụng giáo dục sức khỏe cho cộng đồng, kể cả đối với người văn hóa thấp hoặc không biết chữ. Đây là biện pháp truyền thông có hiệu quả và tiết kiệm chi phí cho nhà nước và xu thế chung trên thế giới, đã có 23 quốc gia áp dụng (tại Đông Nam Á có Thái Lan, Singapore, Malaysia, Brunei).

Tại Việt Nam, Nghị đinh 119/NĐ-CP của Chính phủ quy định: in lời cảnh báo “ Hút thuốc có thể gây ung thư phổi” hoặc “ Hút thuốc lá có thể gây bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính”, chiếm 30% diện tích vỏ bao, chữ đen trên nền trắng. Quy định này còn yếu so với quy định của Công ước khung khuyến nghị là 50% diện tích hai mặt chính của vỏ bao, số lượng lời cảnh báo ít và thông điệp yếu, chưa quy định in cảnh báo bằng hình ảnh. Trên thực tế, nhiều công ty thuốc lá còn in chưa đúng quy định, dòng chữ cảnh báo rất khó đọc. Tuy nhiên, thuốc lá xuất khẩu sang Singapore của công ty Thăng Long đã in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh với diện tích lớn.

Cấm hoàn toàn mọi hình thức quảng cáo, khuyến mại và tài trợ của các công ty thuốc láđể làm giảm mức tiêu thụ thuốc lá, hạn chế những người chưa sử dụng trở thành người hút thuốc (đặc biệt là thanh thiếu niên). Nghị quyết số 12/NQ-CP quy định: “Cấm tất cả các hình thức quảng cáo trực tiếp và gián tiếp đối với các sản phẩm thuốc lá bao gồm việc sử dụng thương hiệu, nhãn hiệu và logo trên các sản phẩm và dịch vụ không phải là thuốc lá”.

Cần có nguồn kinh phí thường xuyên cho hoạt động phòng chống tác hại của thuốc láđể thực hiện thành công mục tiêu này và thực hiện cam kết của Việt Nam khi tham gia công ước khung về kiểm soát thuốc lá. Hiện nay, nguồn kinh phí này rất hạn chế, chủ yếu là từ tài trợ của các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ. Trên cơ sở kinh nghiệm các nước, Quốc hội xem xét quy định thu thêm 2% thuế sức khỏe đối với các sản phẩm thuốc lá để nâng cao sức khỏe cộng đồng.