Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ tư, 22/03/2006 14:48 (GMT+7)

Bộ đồ ăn cau trầu bằng bạc của Huế xưa

Giá trị của những cổ vật trên không chỉ được khẳng định ở chất liệu, kiểu dáng, kỹ thuật chế tác mà còn biểu hiện ở đặc trưng Văn hoá Việt trong nghệ thuật trang trí vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Trên nền quý kim bạc dễ chế tác này, bàn tay tài hoa của nghệ nhân xưa có điều kiện trung hoành sáng tạo. Bộ vật dụng ăn cau trầu này được tạo dáng khá nhỏ nhắn, thanh mảnh: từ chiếc nhỏ nhất là Cối xoáy cau trầu (cao: 2,5cm, đường kính miệng: 2,5cm, trọng lượng: 100g) [ảnh 1] đến chiếc lớn nhất là Bình vôi (cao: 15cm; đường kính đáy: 10cm; trọng lượng: 350g) [ảnh 2] và chiếc dài nhất trong nhóm là Hộp đựng thuốc (cao: 7cm; dài: 13,5cm; rộng: 8,5cm; trọng lượng: 300g) [ảnh 3]… Kích thước trên rất phù hợp để chủ nhân của những vật dụng này dễ dàng bày biện chúng gọn gàng trong chiếc khay nhỏ khi tiếp khách đến chơi nhà, hoặc tiện mang theo trong những chuyến đi xa. Bộ đồ ăn cau trầu ấy còn là những tác phẩm mỹ thuật sáng giá cho việc bài trí ở nội thất cung điện hay vương phủ.

Kỹ thuật đúc nổi và trạm trổ trên bạc với kiểu thức trang trí truyền thống đã được thể hiện nổi bật và nhất quán trên từng vật dụng. Kỳ công trong thủ pháp trang trí là chiếc Hộp đựng thuốc (hoặc đựng từng mẩu nhỏ vỏ cây cay để ăn ghém với trầu) có hình khối chữ nhật với năm mặt lộ diện đều được trạm trổ công phu, tỉ mỉ từng đồ án trang trí tiêu biểu cho phong cách cổ điển như: mai hạc, cúc điệp, hoa điểu, lưỡng long triều phúc… trong những ô hình chiếc Khánh cùng những hoạ tiết hoa lá cách điệu được bài trí hài hoà ở bốn góc [ảnh 3]. Bên cạnh đó, chiếc Cơi đựng cau trầu hình khối tròn đứng (cao: 9cm; đường kính: 9cm; trọng lượng 230g), có mặt ngoài được phối kết trang trí cân xứng, uyển chuyển theo đề tài phụng ẩn vân với ba đôi chim phượng hoàng vờn bay giữa nhiều dải mây trời được chạm trổ đều đặn, sắc sảo. Ngoài ra, chiếc ống nhổ (cao: 8,5cm; đường kính miệng: 8,5cm; trọng lượng 250cm) có giá trị mỹ thuật cao với kỹ thuật tạo dáng xinh xắn thanh nhã và nghệ thuật bài trí, chạm trổ các hình tượng long, lân, qui, phụng mang theo hà đồ, lạc thư rất tinh tế, sống động. Bốn đồ án nghệ thuật ấy có bố cục cân xứng, xen kẽ với các mảng hoa văn hình chữ Vạn cùng hai đường diềm hình lá đề mềm mại bao quanh thân ống nhổ.

Trang trí có phần đơn giản hơn trong nhóm cổ vật này là chiếc bình đựng vôi có dáng bầu tròn, mặt thân để trơn không chạm trổ. Nghệ nhân xưa chỉ điểm xuyết vào đấy một vài hoạ tiết nhẹ nhàng, trang nhã: núm bình chạm nổi hình quả na, hai đầu quai xách nối kết với thân bình là hai mặt hổ phù được chạm trong đường viền của hai hình lá đề cách điệu. Đơn giản nhưng lạ mắt đối với du khách là chiếc cối xoáy cau trầu bằng ngà được bịt khéo léo hai vòng mảnh bằng vàng và bạc bao quanh miệng cối hình ô-van cùng hai vật dụng xinh xắn kèm theo là que cời cau trầu bằng bạc và Chìa xoáy cau trầu bằng xương có bịt bạc ở tay cầm. Kích thước nhỏ bé cùng dáng vẻ thanh nhã của bộ vật dụng này (chỉ vừa đủ nghiền một miếng cau trầu cho một lần dùng của chủ nhân) khiến khách tham quan có cảm giác đấy là một món đồ chơi tinh xảo hơn là một vật dụng thông thường.

Và cuối cùng là chiếc Hộp đựng vôi nhỏ bé có hình khối lục giác đứng (cao:7cm; rộng: 4cm; trọng lượng: 50g) với hai phần thân và nắp đậy đều được trạm trổ công phu hình hoa lá cách điệu. Hộp đựng vôi này sẽ rất tiện ích đối với chủ nhân của nó trong những chuyến du lãm, giao tiếp bên ngoài xã hội. Ở xứ Huế kinh kỳ ngày trước, vật dụng này còn gắn bó với những chiếc đãy đựng trầu, thuốc bằng gấm hay lụa luôn được các bậc vương giả, quyền quý mang theo bên mình. Để rồi, từ trong giao đãi tâm tình, lấy miếng trầu làm đầu câu chuyện mà sinh ra Chiều chiều lại nhớ chiều chiều, nhớ người đãy gấm, khăn điều vắt vai…

Bộ vật dụng ăn trầu cau bằng bạc của Huế xưa đáng được xem là những hiện vật quý của Bảo tàng MTCĐ Huế. Nhóm cổ vật này đã kết tinh tài hoa, trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật chế tác kim hoàn đạt mức điêu luyện của nghệ nhân Việt trong những thế kỷ trước. Ngày nay, tập tục ăn cau trầu ngày càng vắng bóng và mai một dần trong đời sống sinh hoạt của người Việt hiện đại, việc lưu giữ và trưng bày nhóm cổ vật này là góp phần bảo tồn những ký ức lịch sử văn hoá ngàn đời tốt đẹp của truyền thống dân tộc.

Nguồn: Cổ vật tinh hoa, số 12, tháng 5/2005, tr 26, 27

Xem Thêm

Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức
Sáng ngày 28/7, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã phối hợp với Viện Khoa học và Quản lý kinh tế (IESEM) tổ chức hội thảo "Thực trạng và giải pháp thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0".
Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...
Hội thảo quốc tế về máy móc, năng lượng và số hóa lần đầu tiên được tổ chức tại Vĩnh Long
Ngày 20/9, tại Vĩnh Long đã diễn ra Hội thảo quốc tế về Máy móc, năng lượng và số hóa hướng đến phát triển bền vững (IMEDS 2025). Sự kiện do Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASE) - hội thành viên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long (VLUTE) tổ chức.

Tin mới

Tuổi trẻ Liên hiệp Hội Việt Nam hướng tới chào mừng Đại hội IX bằng những công trình thiết thực
Ngày 25/8, Đoàn Thanh niên Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) thực hiện công trình thanh niên hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031, gồm hai hoạt động chính là cải tạo, chỉnh trang và gắn biển “Vườn hoa Thanh niên” và số hóa Phòng Truyền thống Liên hiệp Hội Việt Nam.
489 đại biểu chính thức tham dự Đại hội Liên hiệp Hội Việt Nam lần thứ IX
Ngày 24/8 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức gặp mặt đại diện các cơ quan báo chí, thông tin về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031. Theo Ban Tổ chức, Đại hội sẽ diễn ra trong hai ngày 27 và 28/8 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, với chủ đề “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”.
Phú Thọ: Đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch và tuân thủ chất lượng sản phẩm
Ngày 21/8/2026, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Phú Thọ, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ, trực tiếp là Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, phối hợp với Hội Mã số Mã vạch Việt Nam tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến kiến thức về truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, ghi nhãn hàng hóa và công bố tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm.
Lào Cai: Phó Chủ tịch UBND tỉnh Giàng Quốc Hưng làm Trưởng ban Tổ chức Hội thi
Ngày 20/8, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh đã ký ban hành Quyết định số 2945/QĐ-UBND về việc kiện toàn và thành lập Ban Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật cùng Cuộc thi Sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Giàng Quốc Hưng được tín nhiệm giao trọng trách Trưởng ban.
Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ Liên hiệp Hội Việt Nam tháng 8/2026: tập trung hoàn tất công tác tổ chức Đại hội IX
Chiều 22/8, Ban Chấp hành Đảng bộ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) tổ chức hội nghị thường kỳ nhằm đánh giá kết quả công tác tháng 8, triển khai nhiệm vụ trọng tâm tháng 9/2026 và báo cáo công tác chỉ đạo chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc LHHVN lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031.