Bệnh lý thận mãn tính sau ghép

Theo TS.BS Trần Ngọc Sinh và cộng sự (*), sau ghép thận có thể chia thành 2 giai đoạn:

* Giai đoạn sớm trong vài tháng đầu sau khi ghép:liên quan đến việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch và các biến chứng ngoại khoa (xì dò nước tiểu, chảy máu, huyết khối mạch máu thận ghép...).

* Giai đoạn một năm sau ghép:tỉ lệ thận ghép sống được sau 1 năm chiếm trên 90% ở tất cả các trung tâm ghép nhờ có nhiều loại thuốc ức chế miễn dịch mới ra đời. Nhưng từ thời điềm này chở đi sẽ có nhiều bệnh lý, quan trọng nhất là suy thận ghép mãn tính và nhiễm trùng.

Suy thận ghép mạn tính biểu hiện ở việc tăng nồng độ creatinin trong máu một cách từ từ qua thời gian dài.

Về nguyên nhân trong số 50% bệnh nhân suy thận ghép trong năm đầu tiên gồm có:

- Bệnh của chính bản thân thận ghép: thải ghép cấp, tiền căn dị ứng trước ghép, nồng độ thuốc ức chế miễn dịch quá cao hoặc quá thấp, không hấp thu thuốc, thời gian thiếu máu thận ghép quá dài và chức năng thận ghép phục hồi chậm, người cho thận lớn tuổi, mức độ hoà hợp tế bào giữa người cho và người nhận thấp, tăng lipid trong máu, tăng huyết áp, hút thuốc, nhiễm trùng (lao, cytomegalovirus...), tiểu đạm.

- Dạng bệnh khác:ngộ độc thuốc, bệnh thận tái phát, bệnh thận mới, thải ghép cấp.

Nếu những nguyên nhân trên không được kiểm soát tốt sẽ dẫn đến thải ghép mạn tính không phục hồi được. Thải ghép mạn là tình trạng mất dần chức năng lọc của cầu thận (có thể không liên tục) và sẽ trầm trọng hơn khi có thải ghép cấp kèm theo.Triệu chứng có thể là tiểu nhiều đạm hoặc ít thoáng qua.

Sự mất chức năng thận ghép có thể diễn tiến nhanh trong vòng vài tháng hoặc chậm trong vài năm. Hầu hết tổn thương của thận đều ở mạch máu, cầu thận. Chuẩn đoán xác định thải ghép bằng sinh thiết thận, khi người bệnh có tăng đột ngột hoặc dần dần creatinin trong máu, tiểu đạm hoặc do sinh thiết kiểm tra.

Chuẩn đoán là thải ghép mạn tính khi có hình ảnh sơ hoá mô kê, theo ống thận, tăng sinh nội mạc động mạch... những tổn thương này không thể phục hồi được, chỉ có thể điều trị bảo tồn.

Ngoài ra các biến chứng về ngoại khoa cũng có ảnh hưởng rất nhiều tới chức năng thận ghép:

Xơ hẹp động mạch thận ghép: gây thiếu tưới máu thận, ảnh hưởng đến chức năng lọc của cầu thận, gây cao huyết áp, suy thận, cần phân biệt với thải ghép mạn.

Xơ hẹp niệu quản thận ghép, giảm chức năng bài tiết của thận, tăng áp lực cầu thận làm giảm chức năng lọc của cầu thận gây suy thận.

Để kéo dài đời sống thận ghépcần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và thầy thuốc trong việc theo dõi và điều trị sau ghép, sự hợp tác tích cực của người bệnh có vai trò quyết định, gồm các vấn đề sau:

* Người bệnh cần biếtvề tình trạng bệnh của mình: sau ghép cần phải uống thuốc ức chế miễn dịch suốt đời, phải uống đúng và đủ liềuđể tránh thải ghép, phải tái khám đúng hẹnđể thử nồng độ thuốc trong máu .

Do phải uống thuốc ức chế miễn dịch nên cơ thể giảm sức đề kháng với các loại bệnh, chủ yếu là nhiễm vi khuẩn và virus. Thuộc ức chế miễn dịch độc với thận, gan và tế bào máu; có nhiều tác dụng phụ và tác dụng tương hỗ với nhiều loại thuốc khác nên phải xét nghiệm sinh hoá và huyết học định kỳ để phát hiện kịp thời các biến chứng.

Thuốc ức chế miễn dịch có thể gây ra bệnh tiểu đường, mỡ trong máu tăng cao, do đó cần chú ý chế độ ăn thích hợp, thường xuyên tập thể dục. Giữ huyết áp và đường máu luôn ổn định. Không hút thuốc, không uống rượu, bia.

Khi cảm thấy có bất kỳ có biến đổi nào trong cơ thể phải báo ngay cho bác sĩ đang điều trị cho mình. Tránh chủ quan khi cảm thấy mình đã khỏi bệnh, tránh cuộc sống không điều độ.

Trong 280 trường hợp đang theo dõi sau ghép thận tai Bệnh viện Chợ Rẫy, hiện có 5 trường hợp phải chạy thận nhân tạo trở lại, 3 trường hợp ghép lần hai, hai mươi trường hợp có creatinin trên 2 mg%, nguyên nhân thường gặp nhất liên quan đến nhiều người bệnh, gồm có:

Chi phí điều trị sau ghép thận khá cao, bệnh nhân không kham nổi.

Do phải kiếm sống, nhiều bệnh nhân uống thuốc không đúng giờ hoặc quên thuốc.

Do không đủ chi phí cho việc uống thuốc, bệnh nhân tự ý giảm liều thuốc.

Điều kiện đi lại khó khăn và tốn kém đối với bệnh nhân ở vùng sâu vùng xa.

Do kém hiểu biết, chủ quan khi thấy mình đã khoẻ, ngại tốn kém khi đi lại tái khám bệnh nên không thể theo dõi và điều trị cho chính xác.

Tóm lại, sau ghép thận người bệnh phải tuân theo đúng hướng dẫn của thầy thuốc, không nghe lời khuyên của người không chuyên môn, nếu có khó khăn (như không đủ tiền mua thuốc ức chế miễn dịch uống) thì trình bày với bác sĩ điều trị để tìm cách khắc phục.

Nguồn: Thuốc & sức khoẻ số 299 (01.01.2006)