GS.VS Châu Văn Minh: Tập hợp trí thức KHCN theo nhiệm vụ chiến lược của đất nước

Nhận nhiệm vụ Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp hội, VUSTA) nhiệm kỳ 2025 - 2030 trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, GS.VS Châu Văn Minh đã chia sẻ với Một Thế Giới về những giải pháp mang tính bước ngoặt nhằm khơi thông nguồn lực chất xám, nâng cao chất lượng và sức nặng của tiếng nói tư vấn, phản biện xã hội trước những đại dự án và chính sách vĩ mô của quốc gia.

- Chúc mừng Giáo sư vừa được tín nhiệm bầu giữ chức Bí thư Đảng ủy VUSTA nhiệm kỳ 2025 - 2030. Định hướng chiến lược Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra những yêu cầu rất lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với tư cách là người đứng đầu Đảng ủy VUSTA, theo Giáo sư, đâu là khâu đột phá cần ưu tiên để toàn hệ thống chuyển động cùng nhịp bước của đất nước?

- GS.VS Châu Văn Minh: Tôi cho rằng giải pháp đột phá trước hết phải bắt đầu từ đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy đối với nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KHCN). Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn trực tiếp với yêu cầu xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; củng cố niềm tin của đội ngũ trí thức và Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.

GS.VS Châu Văn Minh - Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Chương trình hành động của Đảng ủy VUSTA thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng ban hành đã xác định rất rõ yêu cầu cụ thể hóa quan điểm, mục tiêu, giải pháp của Đảng thành các chương trình, nhiệm vụ trọng tâm, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc thù của Liên hiệp hội. Tinh thần xuyên suốt là tạo sự thống nhất cao về nhận thức, nâng cao quyết tâm chính trị trong toàn Đảng bộ, phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng ủy đối với các tổ chức trực thuộc và các đơn vị thành viên trong hệ thống.

- Thưa Giáo sư, tư duy tập hợp và phát huy "nguồn vốn chất xám" trong giai đoạn tới sẽ có sự khác biệt căn bản nào so với trước đây?

- GS.VS Châu Văn Minh: Tôi cho rằng khâu đột phá là phải chuyển đổi mạnh mẽ, không phải chỉ từ phương thức tập hợp trí thức theo tổ chức, theo hội ngành, theo địa bàn mà còn sang phương thức tập hợp trí thức theo nhiệm vụ lớn, theo vấn đề chiến lược của đất nước, theo các chương trình, dự án và chính sách cụ thể cần tư vấn, phản biện.

Những vấn đề như phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu, hạ tầng chiến lược, kinh tế số, kinh tế xanh, hoàn thiện thể chế phát triển đều là những vấn đề liên ngành, liên vùng, liên lĩnh vực. Vì vậy, Liên hiệp hội phải hình thành được các mạng lưới chuyên gia liên ngành, các nhóm phản biện chuyên sâu, các diễn đàn khoa học có chất lượng, có khả năng phản ứng nhanh, đánh giá độc lập, khách quan và kiến nghị những giải pháp có tính khả thi cao.

Do đó, giải pháp đột phá của Liên hiệp hội trong giai đoạn tới có thể khái quát ở 5 nội dung: đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy; đổi mới phương thức tập hợp trí thức; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện theo hướng chủ động, độc lập, khách quan, đi trước một bước; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái tri thức số; thiết lập cơ chế tiếp nhận, phản hồi, theo dõi và chuyển hóa các kiến nghị khoa học thành chính sách cụ thể khi đủ điều kiện.

Làm tốt những việc này chính là cách để Liên hiệp hội khẳng định rõ hơn vai trò là tổ chức của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam, là cầu nối tin cậy giữa trí thức với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Nhân dân.

- Trong bối cảnh tự chủ và chuyển đổi số, theo Giáo sư, Liên hiệp hội cần đổi mới mô hình quản lý thế nào để tháo gỡ rào cản và hoạt động hiệu quả hơn?

- GS.VS Châu Văn Minh: Đổi mới mô hình quản lý của Liên hiệp hội trong bối cảnh hiện nay trước hết phải được đặt trong tổng thể đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy. Chương trình hành động của Đảng ủy VUSTA đã xác định khâu đột phá là đổi mới phương thức lãnh đạo theo mô hình mới, tư duy mới, cách làm mới, kết quả mới. Đây là vấn đề rất căn bản, bởi nếu tư duy lãnh đạo, cơ chế quản trị và phương thức vận hành không đổi mới thì rất khó phát huy được tiềm năng to lớn của toàn hệ thống.

Liên hiệp hội phải hình thành được các mạng lưới chuyên gia liên ngành, các nhóm phản biện chuyên sâu, các diễn đàn khoa học có chất lượng, có khả năng phản ứng nhanh, đánh giá độc lập, khách quan và kiến nghị những giải pháp có tính khả thi cao.

GS.VS Châu Văn Minh

Liên hiệp hội là một hệ thống rộng, đa dạng, bao gồm các hội ngành toàn quốc, liên hiệp hội địa phương, tổ chức khoa học và công nghệ, cơ quan báo chí, xuất bản và nhiều đơn vị trực thuộc. Mỗi tổ chức có đặc thù riêng về lĩnh vực chuyên môn, địa bàn hoạt động, nguồn lực và phương thức tập hợp hội viên.

Vì vậy, nếu quản lý theo tư duy hành chính cứng nhắc, nặng thủ tục, thiếu phân cấp, thiếu dữ liệu và thiếu cơ chế phối hợp linh hoạt thì sẽ làm giảm tính chủ động, sáng tạo của các hội thành viên. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hệ thống; từ điều hành theo thủ tục sang điều hành theo mục tiêu, nhiệm vụ, sản phẩm và hiệu quả thực chất.

- Để vận hành được một bộ máy phản ứng nhanh và chủ động như Giáo sư vừa chia sẻ, rõ ràng nền tảng hạ tầng quản trị của VUSTA phải thay đổi. Công nghệ số sẽ tham gia vào câu chuyện quản trị tri thức này như thế nào?

- GS.VS Châu Văn Minh: Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu phải trở thành nền tảng quan trọng của quản trị hệ thống. Liên hiệp hội đã và sẽ tiếp tục đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về hội viên, chuyên gia, tổ chức khoa học và công nghệ, đề tài, nhiệm vụ tư vấn - phản biện, hoạt động phổ biến kiến thức, các mô hình chuyển giao công nghệ, các kiến nghị sau giám sát và phản biện xã hội.

Khi có dữ liệu đầy đủ, cập nhật và liên thông, việc lãnh đạo, chỉ đạo sẽ chính xác hơn; việc phối hợp giữa các hội thành viên sẽ nhanh hơn; việc đánh giá kết quả hoạt động sẽ thực chất hơn; đồng thời giảm được thủ tục hành chính, hạn chế chồng chéo, trùng lặp và tăng tính minh bạch trong toàn hệ thống.

Tôi cũng cho rằng cần đổi mới cơ chế hỗ trợ các hội thành viên theo hướng thiết thực, vì trí thức và hội viên. Chương trình hành động của Đảng ủy đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới hoạt động của các tổ chức đảng trực thuộc theo hướng “thiết thực, vì trí thức, hội viên”; đặt trí thức, nhà khoa học và hội viên ở vị trí trung tâm, là chủ thể và mục tiêu phục vụ.

Khi trí tuệ nhà khoa học được kết nối bằng một nền tảng chung, được điều phối bằng cơ chế khoa học, minh bạch, thì tiếng nói của Liên hiệp hội sẽ có sức nặng hơn, có tính thuyết phục hơn và đóng góp thiết thực hơn cho quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

Xin cảm ơn Giáo sư!