“Viêm dạ dày”
Hầu như các bệnh nhân này đến khám đều có được nội soi, siêu âm và có sổ ghi các cách điều trị trước, khởi đầu bằng những ý gần gần giống nhau, đại loại “Tôi bị viêm dạ dày, trị mãi không khỏi, cứ tái đi tái lại…”, “Nghe bác sĩ mới ra trường chắc còn sắc bén, chưa “lụt”, nên đến nhờ chữa trị bệnh viêm dạ dày…”. Có người phô trương các kết quả khám nghiệm hay các đơn thuốc điều trị trước kia ở những địa chỉ có tiếng tăm… với thái độ đôi chút tò mò chờ đợi…
Còn thái độ của cậu ra sao?
Nhớ lại lúc còn đi học ở bệnh viện, lời khuyên của một thầy dạy về lâm sàng nên em làm theo: khởi đầu, khám lâm sàng, kế tiếp… để che giấu bối rối của mình, từ các đơn cũ, “sao” lại vài biệt dược mà mình biết, trao cho người bệnh để… tạm thời… thoát nạn!... Nay nhờ Thầy cho biết quan điểm của Thầy, cách xử trí các trường hợp “viêm dạ dày, chữa hoài không khỏi”… gây bối rối…
Quan điểm riêng của Thầy là có hai khía cạnh của vấn đề; thứ nhấtlà thực thể: người bệnh nghe khó chịu (diễn tả ra là “đau”) xuất phát từ chức năng của một tạng dưới cơ hoành mà ta chưa chẩn đoán: đại tràng co thắt, hồi lưu dạ dày - thực quản…; thứ hai, có ít nhiều yếu tố tâm lý - thần kinh ám ảnh tham gia (sợ ung thư chưa phát hiện…) bị duy trì do thiếu quan tâm về vệ sinh tâm thần trong cuộc sống hàng ngày (nhắc đi nhắc lại các bực bội trong cơ thể…). Hai yếu tố tác động qua lại, tạo một vòng lẩn quẩn, gây khổ sở (khó ngủ, chiêm bao mộng mị…) và nhiều tốn kém…
Khởi đầu làm sao?
Khi người bệnh đưa ra tên một chứng bệnh (“viêm xoang”, “ thoái hoá cột sống”, “rối loạn tiền đình”….) ta “cắt” ngay: “Thầy tôi dạy và thường nhắc nhở: chữa cho chính người bệnh, tức là bà; tôi chỉ tin bà, và không tin những gì người khác nói đau gì. Vậy, tôi sẽ hỏi kỹ, để tìm ra coi bà đau bệnh gì để chữa giúp bà…”.
Tại sao bắt đầu như thế?
Có hai lý do: một là chúng ta đang đối mặt với một bệnh cảnh lâm sàng, có nghĩa là nằm trong các câu trả lời của chính bệnh nhân; hai là người bệnh bị tác động từ những ấn tượng mạnh đã trải qua: nuốt một bóng đèn cháy sáng, hình chụp màu, chẩn đoán trên giấy trắng mực đen, lời nói đã nghe qua các lần chữa trước…
Cụ thể là hỏi gì?
Thất bại hay thành công là ở điểm này, cụ thể là thái độ, cách nói, giọng nói… sao cho người bệnh chịu hợp tác để trả lời một cách tự nhiên, đúng cái lâm sàngmình muốn nghe… Hỏi như “điều tra”, gợi ý để nghe câu trả lời như ý mình muốn (“mớm cung”) chắc chắn là thất bại và đưa đến hệ quả xấu.
Thông thường Thầy làm như thế nào?
Phải có thứ tự: khai thác tạng nào thì chỉ vào tạng đó, khía cạnh thực thể trước, khía cạnh tâm lý - thần kinh ám ảnh sau. Dĩ nhiên, Thầy nhắc lại, thái độ nhẹ nhàng, điềm tĩnh, khách quan… tạo môi trường để người bệnh hợp tác… là sẽ thành công.
Thầy cho thí dụ cụ thể?
Thí dụ dạ dày: Người bệnh gần đây (một phụ nữ) không có uống thuốc “gì lạ”; đau lâm râm tức không dữ dội; không liên hệ đến bữa ăn, tức “no đói gì, muốn đau thì đau”; không bắt buộc phải đi “tìm cái gì để ăn cho bớt bào bọt, khó chịu…”; đau lâm sàng vùng cơ hoành, không lói ra sau lưng; không lên bả vai phải (đau ở hệ mật); không ợ chua, không buồn nôn; đau từ vài tháng nay “khi có, khi không”, gây khó ngủ “phải uống thuốc an thần”, có chợp mắt thì chiêm bao mộng mị…
Kết luận với người bệnh như thế nào?
Theo như sách vở và những gì thầy của tôi gần đây có dạy, tôi không tin bàbị viêm dạ dày… hay lý do như sau: từ y học “viêm” là sưng, nóng, đỏ, đau, tức có bốn triệu chứng; viêm có nghĩa là cấp, là đau nhiều tức không phải trường hợp của bà.Tôi hỏi qua về các đặc điểm đau, đau chính xác ở dạ dày… bà không có… Do đó, khoa học lâm sàng tức là nghiên cứu trên người bệnh, dựa trên các đặc tính về “đau” của bà, tôi khẳng định bàkhông phải là bị viêm dạ dày hay viêm hang vị… gì đó…
Người bệnh sẽ phản bác lại: Tôi đau ở giữa, vùng trên rốn… có nội soi, có chụp hình…
Ruột thừa nằm ở bụng dưới phía phải cũng gây đau ở vùng thượng vị, bà không có buồn nôn; tôi có khám ở hố chậu phải, bà không đau… thì không phải ruột thừa.
Theo tôi, từ lâu bà đã chữa như “viêm” mà không hết bệnh thì từ nay nên bỏ nó đi, không nhắc đến nữa vì lời nói tự thôi miên lấy mình, duy trì cảm giác ảo là đau và gây khổ sở cho chính mình. Việc gì đã qua rồi, để nó yên trong quá khứ, dứt khoát không nghĩ đến, không nhắc đến vì chính như thế là mình tự hại mình.. Việc gì sẽ xảy ra về sau (như ung thư chẳng hạn…) là hết sức mơ hồ… thường là bệnh của đàn ông trên 55 tuổi, nghiện thuốc lá, uống rượu… đối với bà là viển vông… Nghĩ đến làm gì để gây khổ sở cho mình!... Nên nghĩ ở hiện tại là chữa đúng bệnh sẽ khỏi, hết khổ sở…
Thầy vừa “thuyết tâm lý trị liệu”, nhưng chúng em đang cần biết cách kê đơn!
Hỏi qua vài câu để loại trừ chẩn đoán đại tràng chức năng; kê đơn đoạn đầu là phần chữa hồi lưu dạ dày - thực quản; chống co thắt, dùng liều nhỏ Duspatalinhoặc Dicetel,hoặc Débridat(trimebutine); chống hồi lưu axit: Topaal, gaviscon.Món thuốc không thể thiếu: ức chế bơm proton tức các tên hoá học có đuôi từ … prazole.
Đối với em, phần thuốc về tâm lý - thần kinh ám ảnh mới gay go!
Đúng vậy, Phải “lần mò” để rút kinh nghiệm. Thầy khuyên: tránh loại benzodiazepin: Valium, Seduxen, Diazepam, Librax, Lexomil… thường hay cho hiệu năng không mong muốn.
Thông thường dùng công thức: “Tối, bắt buộc phải uống đủ ba thứ: omeprazole, paracetamol, và atarax. Paracetamol để cắt cái đau ngoại biên chưa đủ ngưỡng để tạo cảm giác đau thực thể gây khó ngủ, Atarax để lợi dụng tính chất kháng histamin H1. Nếu nặng hơn: khó ngủ, chiêm bao liên miên, thế bằng amitriptyline 25 và halopéridol 1mg mỗi thứ ¼ viên. Sáng ngày, dã ngầy ngật bằng kết hợp 1 viên 3B và 1 viên Hét – a – myl. Độ vài ngày sẽ hết ngầy ngật, duy trì hay lên liều cho đến hết chiêm bao; thời gian phải tính bằng tháng. Chỉ cần canh chừng triệu chứng ngoại tháp: run tay, khó nhai, lưỡi khờ, giọng nói đổi, cổ cứng… Giải quyết đơn giản bằng vitamin B6 liều cao (500 mg sáng); Trihex (Artane 5) liều nhỏ: ¼ viên hoặc nửa viên trong ngày.
Kết quả ra sao?
Tạo được tín nhiệm của người bệnh, yểm trợ “nặng” phần tâm lý trị liệu, kết quả rất tốt.
Em xin “chạy”, không có đủ thì giờ!
Đầu tư thì giờ và bền chí tạo tiếng tăm tốt cho nghề trị bệnh vốn là cái “nghiệp” của suốt đời mình, kể ra cũng nên.
