Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 27/03/2006 14:14 (GMT+7)

Vài nét về Đông y Việt Nam

Vào thời Trần (1225-1399) y học phát triển khá mạnh, Thái y ty đã đổi thành Thái y viện, triều đình đã có chủ trương chữa bệnh cấp thuốc cho dân, cổ động người dân trồng cây thuốc, đã có một số danh y xuất hiện.

- Phạm Công Bản là Thái y lệnh dưới triều Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông, đã tự bỏ tiền ra xây dựng nhà chữa bệnh và cấp thuốc cho dân.

- Trâu Canh đã từng cứu sống Trần Dụ Tông lúc nhỏ bị chết đuối, và một lần chữa bệnh liệt dương cho Dụ Tông khi ông làm vua.

- Nguyễn Bá Tĩnh, một nhà sư có pháp danh là Tuệ Tĩnh ( chưa xác định sống vào thời nào), ông có để lại hai tác phẩm y học rất lớn đó là: Namdược thần hiệuvà Hồng nghĩa giác tư y thư. Nam dược thần hiệugồm 11 quyển ghi lại tính chất của 580 vị thuốc và 3873 bài thuốc để chữa 182 trường hợp bệnh chứng trong 10 khoa lâm sàng, Hồng nghĩa giác tư y thưngoài phần y lý y luận có ghi lại tính chất và công dụng của 630 vị thuốc, 13 phương gia giảm, và một thiên Bổ âm đơn.

Tuệ Tĩnh là người đầu tiên nêu lên khẩu hiệu “ Nam dược trị Nam nhân” và có chủ trương dưỡng sinh để giữ gìn thân thể “ Bế tinh dưỡng khí tôn thần, thanh tâm quả dục thủ chân luyện hình”.

- Chu Văn An (1292-1370) đã để lại một số tài liệu y học quan trọng, sau đó cháu ông là Chu Doãn Văn và Chu Xuân Lương đã biên soạn lại thành cuốn Y học giảo yếu tập chú di biênin năm 1466 và tái bản có bổ sung năm 1856.

Thời nhà Hồ (1400-1406) tuy ngắn ngủi nhưng cũng có xuất hiện một danh y tên Nguyễn Đại Năng, ông phụ trách bộ Quảng tế chuyên tổ chức các cơ sở chữa bệnh cho dân. Ông có để lại quyển Châm cứu tiệp hiệu diễn ca, đây là tác phẩm châm cứu đầu tiên của nước ta.

Thời thuộc Minh (1407-1427), thời kỳ này y học vẫn tiếp tục phát triển, nhưng đa số các tác phẩm y học của nước ta đều bị người nhà Minh tịch thu mang về nước (Trung Quốc), trong số đó có: Cúc đường di cảocủa Trần Nguyên Đào, Dược thảo tân biêncủa Nguyễn Chí Tân…

Thời Hậu Lê đến hết thời Nguyễn (1428-1945); thời Hậu Lê (1428-1788) có nhiều đóng góp tích cực đối với Đông y nước ta:

- Bộ luật Hồng Đức có đặt qui chế về việc hành y, quy chế về pháp y và quy chế về vệ sinh xã hội.

- Chống tảo hôn, quy định tuổi thành hôn: 18 cho nam và 16 cho nữ.

- Triều đình có Thái y viện, quân đội có Lương y sở, các tỉnh có Tế sinh đường chuyên lo cứu chữa bệnh và phòng chống dịch.

- Mở các lớp giảng dạy y học ở Thái y viện.

- Mở các khoa thi để tuyển lựa Lương y.

- Hiệu đính tái bản các tác phẩm y học cũ và khuyến khích các sáng tác mới.

Thời này có nhiều danh y rất nổi tiếng như:

- Nguyễn Trực (1416-1473) tác giả sách Bảo anh lương phương.

- Lê Hữu Trác (1720-1791) có biệt hiệu là Hải Thượng Lãn Ông, ông đã sáng tác một bộ y thư vĩ đại, có thể nói là lớn vào bậc nhất ở nước ta, đó là bộ Hải Thượng y tôn tâm lĩnhgồm 28 tập chia làm 66 quyển, bao quát mọi vấn đề về Đông y học.

- Hoàng Đôn Hoà biên soạn sách Nhãn khoa yếu lược năm 1635.

- Trần Ngô Thiên soạn các tập Y phương ca quát, Tiểu Nhi khoa, Đậu chẩn, Mạch học.

Thời Tây Sơn (1788-1802), mặc dù thời gian tồn tại rất ngắn nhưng triều Tây Sơn cũng đã tổ chức Nam dược cục chuyên nghiên cứu và chữa bệnh cho quân đội và nhân dân do hai danh y Nguyễn Hoành và Nguyễn Quang Tuân phụ trách.

- Nguyễn Gia Phan (1748-1817) được cử làm chỉ huy chống dịch, ông đã biên soạn hai tác phẩm: Liệu dịch phương pháp toàn tậpvà Hộ phi phương pháp tổng lục.

- Nguyễn Quang Tuân đã viết hai tác phẩm y học bằng chữ nôm: La Khê phương dượcvà Kim ngọc quyển.

Thời nhà Nguyễn (1802-1945):

- Tại triều đình có Thái y viện, ở các tỉnh có Lương y ty.

- Năm 1850 có mở trường thuốc ở Huế.

- Đặt ra luật lệ hành y.

- Tổ chức tái bản bộ Hải Thượng y tôn tâm lĩnh.

- Các danh y có: Nguyễn Quang Lương tác giả sách Namdược tập nghiệm quốc âm, Lê Đức Huệ tác giả sách Namthiên đức bảo toàn thư…

Cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hoà ra đời, đã mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử Việt Nam. Đặc biệt trong thời kỳ này y học cổ truyền đã được đánh giá đúng mức và vị trí của nó cũng được nâng cao. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bức thư gửi cho Hội nghị ngành Y tế ngày 27/2/1955có đoạn viết : “Trong những năm bị nô lệ thì y học của ta cũng như các ngành khác bị kìm hãm. Nay chúng ta đã độc lập tự do, người thầy thuốc cần giúp đồng bào, giúp Chính phủ để xây dựng một nền y tế thích hợp với nhu cầu chữa bệnh của nhân dân ta. Y học cũng phải dựa trên nguyên tắc khoa học dân tộc đại chúng, ông cha ta ngày trước có nhiều kinh nghiệm quý báu về cách chữa bệnh bằng thuốc ta thuốc Bắc. Để mở rộng phạm vi y học, các cô các chú cũng nên chú trọng nghiên cứu phối hợp thuốc đông và thuốc tây”.

Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ III năm 1960, lần thứ IV năm 1976 và lần thứ V năm 1982 đều đã vạch ra việc kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền để xây dựng nền y học Việt Nam.

Năm 1980, Hiến pháp nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Namđã xác định kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền là nội dung cơ bản để xây dựng nền y học Việt Nam .

Ngày 10 tháng 12 năm 1957, Viện nghiên cứu Đông y TW được thành lập và từ đó đến nay đã có nhiều tổ chức y dược học cổ truyền ra đời như: Hội Y học Cổ truyền Dân tộc Việt Nam, Viện y học dân tộc Hà Nội, Viện y học dân tộc TP Hồ Chí Minh, các trung tâm nghiên cứu và đào tạo y học cổ truyền, các khoa y học cổ truyền của các trường Đại học và Trung học y tế… Ngoài ra còn có các đoàn thể y học tự phát của quần chúng như: Hội Đông y miền Nam , Hội châm cứu, Hội dưỡng sinh… Mỗi tổ chức y học cổ truyền ra đời, như những chiếc cầu bắc liền giữa y học cổ truyền với y học hiện đại, là những phương tiện vững chắc để xây dựng nền y học Việt Nam .

Nguồn: Xưa và Nay, số 102, 10/2001, tr 11, 12

Xem Thêm

Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Phát triển nhân lực trẻ cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược
Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ và năng lượng nguyên tử, với thời hạn hoàn thành trong quý IV/2026.
Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức
Sáng ngày 28/7, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) đã phối hợp với Viện Khoa học và Quản lý kinh tế (IESEM) tổ chức hội thảo "Thực trạng và giải pháp thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với tự tự tạo việc làm cho thanh niên trí thức trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0".
Thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý năng lượng - Giải pháp then chốt giảm phát thải nhà kính
Ngày 17/12, tại phường Bà Rịa, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp cùng Sở Công Thương TP.HCM, Trung tâm Chứng nhận Chất lượng và Phát triển Doanh nghiệp và Công ty Cổ phần Tập đoàn Vira tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong quản lý, sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính”.
Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách
Trong hai ngày 12-13/11, tại tỉnh Cao Bằng, Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Cao Bằng tổ chức Chương trình chia sẻ “Thúc đẩy vai trò của Liên hiệp các Hội KH&KT địa phương trong bảo tồn đa dạng sinh học và thực thi chính sách”.
Thúc đẩy ứng dụng thực tiễn của vật liệu tiên tiến trong sản xuất năng lượng sạch
Ngày 24/10, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Hội Khoa học Công nghệ Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam (VNACA) tổ chức Hội thảo khoa học “Vật liệu tiên tiến ứng dụng trong sản xuất nhiên liệu tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính”.
Dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững vùng núi phía Bắc
Đó là chủ đề của hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía Bắc" diễn ra trong ngày 21/10, tại Thái Nguyên do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) phối hợp với Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PANNATURE) phối hợp tổ chức.
Muốn công tác quy hoạch hiệu quả, công nghệ phải là cốt lõi
Phát triển đô thị là một quá trình, đô thị hoá là tất yếu khách quan, là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Trong kỷ nguyên vươn mình, quá trình đô thị hoá không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước...

Tin mới

Đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức Hội ngành toàn quốc
Đổi mới cơ chế phối hợp các Hội ngành toàn quốc cần được xem xét đồng bộ với các vấn đề về hoàn thiện cơ chế, chính sách, kiện toàn tổ chức bộ máy là nội dung được Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh tại hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” được tổ chức sáng 20/11.
Vai trò của đội ngũ trí thức trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh
Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy, là nơi tụ cư của người Việt cổ, được minh chứng bằng các di chỉ khảo cổ có niên đại trên 4.000 năm như Phôi Phối-Bãi Cọi (Nghi Xuân), Thạch Lạc (Thạc Hà) …; là vùng giao thoa của nhiều nền văn hóa (Đại Việt- Chăm pa- Chân Lạp- Trung Hoa).
Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.