Liên hiệp các hội và khoa học kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 10/12/2004 17:01 (GMT+7)

Toàn cầu hóa làm gia tăng tình trạng chảy não

Cho đến trước những năm 60, hiện tượng chảy não chưa xảy ra. chỉ có dòng người lao động chân tay hoặc đội ngũ có trình độ thấp ra đi tìm việc ở nước ngoài. Việc những người có trình độ cao di cư sangnước có nền kinh tế phát triển chủ yếu diễn ra giữa các nước công nghiệp hóa. Thật vậy, nước Anh đã từng đối mặt với tình trạng các bác sỹ, nhà sinh học, nhà vật lý, kỹ sư, v.v.. ra đi tìm đến Hoa Kỳvào những năm 60. Và vì thế họ đưa ra cụm từ sau này trở nên quen thuộc: Brain Drain (chảy não). Và cũng từ thập niên này, những người lao động có trình độ cao ở các nước đang phát triển đã rời bỏđất nước ra đi tìm việc ở các nước công nghiệp rồi sống trọn đời nơi đó. Việc khắc phục tình trạng này không phải dễ dàng, nó đòi hỏi nhiều biện pháp trong đó có chính sách kinh tế. Trong số nhữngngười di cư, trước hết phải nói tới sinh viên đi học ở nước ngoài nhưng không về nước. Từ 40 năm nay, con số này đã tăng gấp 7 lần: tức là từ 245.000 năm 1960 lên 1,7 triệu người hiện nay (châu áchiếm 44% con số này). Ra đi, họ mang theo một số tiền không nhỏ cho các nước tiếp nhận: theo Tổ chức phi chính phủ (NGO) “Giáo dục quốc tế”, thì Hoa Kỳ kiếm được hàng năm 7 tỷ USD, nước Anh kiếmđược 2 tỷ USD.

Con số thống kê thật hiếm hoi nhưng nhìn chung số lượng người có trình độ, nhà khoa học ra đi đang tăng lên mạnh. Việc họ chọn cách ra đi cũng thật lôgíc: điều kiện làm việc tốt đẹp, lương cao, môitrường cởi mở cho đổi mới.

Việc giao lưu giúp cho trao đổi và nuôi dưỡng hiểu biết và nó diễn ra từ nhiều thế kỷ nay. Nhưng hiện nay tình trạng di cư đến các nước phát triển diễn ra ồ ạt lại đang cản trở công cuộc phát triển.Trong số 150 triệu người trên thế giới tham gia vào hoạt động khoa học và công nghệ thì 90% là người của 7 nước công nghiệp phát triển nhất, 25% nhà khoa học làm việc tại Hoa Kỳ và Canada. Không phảingẫu nhiên mà hai nước này có được các tạp chí khoa học chủ yếu. Hiện tượng này càng có ý nghĩa với sự đăng quang của các công nghệ mới: người máy, tin học, viễn thông, công nghệ sinh học, sinh họctế bào. Các nước phương Nam không có cách gì để đương đầu với sự mất mát nhân lực. Hơn nữa, ở các nước đang phát triển, công nghiệp và trường đại học không có khả năng hợp tác làm việc. Từ đó các nhàkhoa học cảm thấy tâm lý bị tước đoạt - điều đó cũng thúc đẩy họ ra đi.

Về phía các nước phát triển, từ 10 năm nay họ đã có các chính sách hài hòa nhằm thu hút chất xám của các nước đang phát triển. Hoa kỳ và Cộng hòa Liên bang Đức nới lỏng quy chế nhập cư để thu hútngười Nga, người Trung Quốc và người ấn Độ vì những người này được hưởng một nền giáo dục có trình độ rất cao. Với nước Pháp, sau giai đoạn khắt khe những năm 90, từ hai năm nay đang có chính sáchkhuyến khích các tài năng nước ngoài đến đây. Một số giáo sư đi giảng bài ở các nước Bắc Phi nói chung cũng có nhiệm vụ lôi kéo các tài năng đến với nước Pháp. Xét theo con số tuyệt đối lẫn tươngđối, Hoa Kỳ vẫn là điểm đến chủ yếu. Họ thu hút tới 35% tổng số sinh viên nước ngoài. Theo nghiên cứu của Cơ quan Khoa học quốc gia - National Science Foundation, có tới 1/2 số người làm luận án tiếnsỹ khoa học và 1/4 số ngưới có bằng là nguồn gốc Đông Nam á. Một nửa người ấn Độ và người Trung Quốc sau khi có bằng cấp đã ở lại.

Hoa Kỳ có loại thị thực riêng, thị thực mời, tùy theo nhu cầu của các ngành kinh tế. Từ tháng 10/2000, số lượng thị thực được cấp hàng năm đã từ 140.000 lên 195.000. Trong 10 năm qua, số người đếnđây tăng 43%, đạt con số 28,4 triệu người, tức là 10% dân số Hoa Kỳ (một con số chưa từng có kể từ 70 năm nay). Chính sách này bắt đầu từ năm 1965 với việc sửa đổi quy chế dành cho những người cótrình độ cao đến Hoa Kỳ. Từ 10 năm nay, chất xám đã góp phần phát triển sức mạnh kinh tế của họ. Vậy tại sao lại thôi không thực thi một chính sách như vậy? Mặt khác, từ mấy năm nay, giới trẻ Hoa Kỳmất lòng tin vào các bộ môn khoa học thuần túy, họ thích tìm đến nghề luật sư, thương mại.

Đứng trước tình trạng chảy não đang diễn ra, hiện có cách nào hạn chế nó không? Có thể nói, có nhiều cách mà một trong số đó là giữ chân họ lại dễ hơn mời họ về, khôi phục giá trị của nhà khoa học,kỹ thuật viên. Tiếp đến là đầu tư vào hạ tầng cơ sở, cho phép nhà khoa học vận động, không làm mất đi khả năng của họ, cấp học bổng ra nước ngoài vài tháng để hoàn thiện và cập nhật kiến thức. Cóngười còn cho rằng, điều quan trọng hiện nay là thu hút ý tưởng chứ không nhất thiết phải thu hút con người vì người trở về sẽ nảy sinh những vấn đề như tái hoà nhập và giải quyết việc làm. Do vậy,cần hình thành các mạng lưới tập hợp đưa các nhà khoa học trong nước và các nhà khoa học có cùng nguồn gốc nhưng làm việc ở nước ngoài. Họ dễ dàng làm công việc thẩm định, tư vấn, đào tạo vì cảm thấy“chịu nợ với đất nước mình”. Có những chiến lược nhằm biến tình trạng chảy não thành bộ não sinh lợi (Brain-Gain) đã mang lại kết quả rất thuyết phục ở Trung Quốc, Đài Loan, Singapo, Hàn Quốc. Nhờ cócác mạng lưới tập hợp được các tinh hoa tha hương và giới khoa học trong nước, thực hiện các chương trình hồi hương mà Hàn Quốc đã khuyến khích rất nhiều tinh hoa của mình từ Hoa Kỳ trở về. Sở dĩ nhưvậy là do trong nước một số đối tác đã có khả năng thuê các nhân tài trở về đất nước. Và vì, Hàn Quốc đã đạt được trình độ phát triển cao nên có thể tạo cho họ những điều kiện làm việc hấp dẫn và mứcsống khá. Thái Lan hình như cũng noi gương này bởi họ dự định chi 520 triệu USD trong 10 năm tới đây để hình thành các mạng lưới như vậy.

Hạn chế tình trạng chảy não là công việc khó khăn đối với các nước đang phát triển nhưng không phải không làm được. ấn Độ là nước đã hạn chế được tình trạng này. Hàng năm họ đào tạo chừng 10 vạn cánbộ tin học thì chỉ có 1/2 đến làm việc ở Hoa Kỳ, có người lại từ nước này trở về ấn Độ. Còn Hàn Quốc, 70% số người trở về sau 3 năm bảo vệ thành công luận án.

Nguồn: “Problèmes économiques”, 2001, No10

Xem Thêm

Phú Thọ: Tìm giải pháp bảo tồn và phát triển các làng nghề trong tỉnh
Ngày 17/7, Liên hiệp hội tỉnh đã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc tỉnh Phú Thọ tổ chức hội thảo tư vấn, phản biện và giám định xã hội về: Giải pháp bảo tồn và phát triển các làng nghề làm bánh truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, góp phần phát triển du lịch về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.
Vĩnh Long: Hệ thống hố ga thu nước, ngăn mùi, chống muỗi
Ngày 12/7/2024, tại Vĩnh Long, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Vĩnh Long phối hợp với Sở KH&CN và Cty SIGEN - Doanh nghiệp khoa học và công nghệ tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu tổ chức Hội thảo chủ đề “Ứng dụng giải pháp công nghệ mới: Hệ thống hố ga thu nước, ngăn mùi, chống muỗi”.
Phú Thọ: Tìm giải pháp cho phong trào xây dựng xã hội học tập suốt đời
Ngày 15/7, Liên hiệp hội tỉnh đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Hội Khuyến học và Trường Đại học Hùng Vương tổ chức tọa đàm: “Giải pháp tích cực đẩy mạnh phong trào “Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời giai đoạn 2023 - 2030” trên địa bàn tỉnh”.
Tiền Giang: Hiệu quả ứng dụng của giải pháp “Phần mềm hỗ trợ người khiếm thị”
Với mong muốn giúp người khiếm thị có phương tiện hỗ trợ trong sinh hoạt, học tập, thuận lợi trong giao tiếp và tiếp cận thông tin được nhanh chóng, kịp thời, ThS Lê Trung Kính(GV Trường THPT Chuyên Tiền Giang) đã nghiên cứu tạo ra giải pháp “Phần mềm hỗ trợ người khiếm thị(Smart eye)” rất tiện dụng. Giải pháp này đạt giải Ba, Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Tiền Giang lần thứ XV(2022 – 2023).
Cần Thơ: Giải pháp và cơ hội giảm phát thải khí nhà kính
Ngày 7/6, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Cần Thơ phối hợp với Sở nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp - Văn phòng đại điện vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã tổ chức hội thảo khoa học “Giải pháp và cơ hội giảm phát thải khí nhà kính từ đề án 1 triệu hécta lúa chất lượng cao vùng đồng bằng sông Cửu Long”.
Đắk Lắk: Điều chế viên nén bao phim chứa cao chiết toàn cây đinh lăng
Giải pháp “Điều chế viên nén bao phim chứa cao chiết toàn cây Đinh lăng (Polyscias fruticosa (L.) Harms) trồng tại Đắk Lắk” của ThS. Lê Trung Khoảng và cộng sự đã được Hội đồng khoa học Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) đánh giá cao và trao giải Khuyến khích Giải thưởng Sáng tạo Khoa học và Công nghệ Việt Nam năm 2023.

Tin mới

VNCOLD và những đóng góp trong việc bảo đảm an ninh nguồn nước
Trong nhiều năm qua, Hội Đập lớn và phát triển nguồn nước Việt Nam (VNCOLD) đã khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong các hoạt động tư vấn phản biện, đóng góp ý kiến cho việc xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách liên quan đến thủy lợi, thủy điện, tài nguyên nước, an ninh nguồn nước và an toàn đập, TS Hoàng Văn Thắng, Chủ tịch Hội Đập lớn và phát triển nguồn nước cho biết.
Chi hội Nhà báo Tạp chí Việt Nam hội nhập thực tiễn nghiệp vụ tại Thái Nguyên
Thực hiện chương trình hoạt động năm 2024, trong 2 ngày 16,17/ 7, Chi hội nhà báo tạp chí Việt Nam hội nhập (là Chi hội trực thuộc Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam) đã thực hiện chuyến đi thực tế tại 2 huyện Phú Lương, Đồng Hỷ và Khu di tích đặc biệt cấp quốc gia An toàn khu (ATK) Định Hóa (Thái Nguyên).
Quảng Trị: Triển khai kế hoạch Đại hội đại biểu Liên hiệp hội tỉnh lần thứ V
Sáng ngày 17/7, Liên hiệp hội tỉnh Quảng Trị đã tổ chức Hội nghị Ban Chấp hành lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2019 - 2024 để đánh giá kết quả hoạt động 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024 và thông qua Kế hoạch tổ chức Đại hội đại biểu Liên hiệp hội tỉnh lần thứ V, nhiệm kỳ 2025 - 2030.
Quán triệt, triển khai Quy định số 162-QĐ/TW của Ban Bí thư
Chiều ngày 16/7 tại Hà Nội, Liện hiệp hội Việt Nam (Vusta), Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương đã tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai Quy định số 162-QĐ/TW, ngày 29/5/2024 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác của đảng bộ, chi bộ cơ sở cơ quan hội quần chúng.
Trà Vinh: 8 giải pháp cho phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ
Nguồn nhân lực khoa học - công nghệ là lực lượng trí thức tham gia vào các hoạt động khoa học, công nghệ, là nguồn nhân lực chất lượng cao có trình độ chuyên môn kỹ thuật, có năng lực nghiên cứu, tiếp cận, chuyển giao và đề xuất các giải pháp khoa học công nghệ, giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội phù hợp với xu hướng phát triển.
Phú Thọ: Tìm giải pháp bảo tồn và phát triển các làng nghề trong tỉnh
Ngày 17/7, Liên hiệp hội tỉnh đã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc tỉnh Phú Thọ tổ chức hội thảo tư vấn, phản biện và giám định xã hội về: Giải pháp bảo tồn và phát triển các làng nghề làm bánh truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, góp phần phát triển du lịch về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.
Tiền Giang: Liên hiệp Hội sơ kết hoạt động 6 tháng đầu năm
Ngày 12/7/2024, Ban Chấp hành Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tiền Giang (Liên hiệp Hội) tổ chức Hội nghị sơ kết hoạt động 6 tháng đầu năm, triển khai phương hướng, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024. Ông Nguyễn Văn Khang, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên hiệp Hội chủ trì Hội nghị.
Đắk Lắk: Góp ý Dự thảo Tờ trình và Dự thảo Nghị định về đăng ký doanh nghiệp
Ngày 12/7/2024, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn, phản biện, góp ý về Dự thảo Tờ trình và Nghị định thay thế Nghị định số 01/2021/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp. TS. Vương Hữu Nhi, Chủ tịch Liên hiệp hội tỉnh, làm Chủ tịch Hội đồng.
Phú Thọ: Tìm giải pháp cho phong trào xây dựng xã hội học tập suốt đời
Ngày 15/7, Liên hiệp hội tỉnh đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Hội Khuyến học và Trường Đại học Hùng Vương tổ chức tọa đàm: “Giải pháp tích cực đẩy mạnh phong trào “Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời giai đoạn 2023 - 2030” trên địa bàn tỉnh”.
Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các hội trí thức từ Trung ương tới địa phương
Đây là nhiệm vụ do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam chủ trì thực hiện nhằm triển khai thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24 tháng 11 năm 2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Thanh Hoá: Kiểm tra dự án quản lý rừng ngập mặn
Ngày 11/7/2024, Đoàn công tác Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa (Liên hiệp hội) do đồng chí Nguyễn Văn Phát - Chủ tịch làm trưởng đoàn cùng các thành viên Ban Thường vụ, cơ quan Liên hiệp hội đến thăm và kiểm tra kết quả thực hiện dự án “Quản lý rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng để tăng cường khả năng chống chịu với rủi ro biến đổi khí hậu ở tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam”.