Thực phẩm biến đổi Gen

Đặc điểm nổi bật của thực phẩm chuyển gen là:

- Tạo các giống cây có năng suất cao, chất lượng tốt, bảo đảm an toàn nguồn lương thực, thực phẩm trong toàn cầu

- Đảm bảo ổn định đa dạng sinh học .

- Sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu từ bên ngoài cho nông nghiệp và môi trường.

-Tạo lợi nhuận kinh tế và xã hội, giảm bớt đói nghèo ở các nước đang phát triển.

Để có thể tạo ra những giống cây mang đặc điểm mong muốn với độ chính xác cao, các nhà khoa học tiến hành sử dụng công nghệ gen. Ví dụ người ta có thể tách một gen có tính năng chịu hạn cấy vào một cây khác. Nhờ đó, cây mới sẽ bị biến đổi gen cũng có khả năng chịu hạn. Không chỉ có gen thực vật, gen vi sinh vật, động vật cũng có thể được chuyển đổi ví như việc chuyển gen BT ( Bacillus Thuringiensis,một loại vi khuẩn tạo protein) vào ngô và một số loại cây trồng khác để có đặc tính chống lại một số loại côn trùng (Ernst Berliner-1911)

Tính đến năm 2006 đã có 22 nước trồng cây chuyển gen, trong đó nếu tính theo thứ tự về diện tích, thì Mỹ dẫn đầu, tiếp đến Achentina, Brazil và Canada. Đặc biệt là 90% nông dân nghèo từ các nước đang phát triển, đã tăng được thu nhập từ cây chuyển gen. Hiện đã có 4 cây trồng biến đổi gen được thương mại hoá rộng,

Tính trên toàn thế giới, thời gian qua đã có 56% diện tích gieo trồng đậu tương, 28% cây bông; 19% cải dầu và 14% cây ngô là cây biến đổi gen. Ngoài ra, khoai tây, cà chua, bí đỏ, đu đủ, thuốc lá, lúa gạo, củ cải đường, hướng dương… cũng là những cây trồng đang từng bước mở rộng.

Ở các nước phát triển, các công ty Công nghệ sinh học đã đi đầu trong việc ứng dụng kỹ thuật chuyển gen vào nông nghiệp như các công ty Aventis, Dow AgroSciences, DuPont/Pioneer, Monsanto và Syngenta.

Hầu hết những nghiên cứu về cây chuyển gen đều được tiến hành ở các nước phát triển, chủ yếu là Bắc Mỹ và Tây Âu.

Ở nước ta, cây trồng chuyển gen mới chỉ được nghiên cứu ở các Viện, các phòng thí nghiệm mà chưa được sản xuất ở quy mô lớn, diện tích rộng, đại trà như viện Di truyền Nông nghiệp; viện Công nghệ Sinh học; viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, viện Sinh học Nhiệt đới và một số chương trình từ dự án quốc gia và quốc tế và thành công trong chuyển một số gen kháng thuốc diệt cỏ, kháng sâu, bệnh  vào cây lúa, cây hoa, cải bắp, ngô, đu đủ… Tuy nhiên, những thành công về mặt này còn trong quy mô thử nghiệm, chưa triển khai đưa vào sản xuất.

Có 2 phương pháp chuyển gen vào tế bào thực vật là:

1. Chuyển gene gián tiếp:bằng vector sinh học như Agrobacterium tumefaciens, Agrobacterium rhizogenes, virus. Để chuyển một gen có đặc tính tốt vào tế bào thực vật, ta chỉ cần chèn gen đó vào giữa đoạn T-DNA của vi khuẩn Agrobacteriumrồi tiến hành nuôi cấy vi khuẩn đó với các tế bào hay mô thực vật trong các điều kiện thích hợp.

2. Chuyển gen trực tiếp:dựa vào hiện tượng vật lý và hóa lý để chuyển gen đặc tính tốt vào vật liệu di truyền của tế bào hay của mô thực vật.Với phương pháp này các nhà khoa học phải sử dụng nhiều cách khác nhau như dùng hóa chất, tạo xung điện (electro-poration), sử dụng súng bắn gen, tiêm trực tiếp DNA vào nhân (Microinjection).

Trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm, công nghệ chuyển gen đựơc ứng dụng để cải thiện chất lượng thực phẩm, làm tăng giá trị dinh dưỡng hoặc có những tính trạng thích hợp cho công nghệ chế biến. Ví dụ nếu được chuyển đổi gen, gạo sẽ chứa nhiều vitamin và khoáng chất hơn, ngô và khoai tây chứa nhiều tinh bột, đậu nành và cải dầu chứa nhiều dầu có lợi cho sức khỏe hơn . Viện Khoa học cây trồng Thuỵ Sỹ đã tạo ra được giống lúa “vàng” chứa lượng vitamin A rất cao và đang chuẩn bị tạo giống lúa chứa nhiều sắt.

Cũng từ cây chuyển gen người ta còn tạo ra những thực vật có thể kéo dài thời gian bảo quản thực phẩm như cà chua “Flarv-Sarv” của công ty Calgene có khả năng giữ được cấu trúc rắn chắc trong thời gian dài hơn nhiều so với giống cà chua thông thường. Nhờ vậy, điều kiện vận chuyển và bảo quản cà chua được cải thiện hơn.

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã phân lập được một số gen ảnh hưởng đến chất lượng cảm quan của quả như: cấy gen làm thay đổi màu sắc quả, tăng hàm lượng đường, giảm độ axit, tăng tổng hợp chất thơm…

Sự chuyển gen ở thực vật còn tạo ra các loại thức ăn gia súc tăng tính đề kháng đối với các loại bệnh thường gặp.

Tuy nhiên, vấn đề mà chúng ta quan tâm là liệu các sản phẩm có nguồn gốc từ cây trồng chuyển gen có an toàn hay không? Các động vật nuôi như lợn, gà, trâu bò khi nuôi bằng các nguồn thức ăn từ các cây trồng chuyển gen có ảnh hưởng gì đối với con người? Các vật liệu biến đổi gen có chuyển vào và tích lũy ở sữa, thịt và trứng không?

Để trả lời vấn đề này, các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thí nghiệm trong chăn nuôi, so sánh các động vật được nuôi bằng nguồn thức ăn từ cây trồng chuyển gen và thức ăn chăn nuôi thông thường. Kết quả của những nghiên cứu này đã cho thấy không có sự thay đổi đáng kể nào trong thành phần dinh dưỡng, cũng như đã chứng minh được rằng DNA hoặc protein biểu hiện trong cây trồng chuyển gen không thấy xuất hiện trong thực phẩm thô từ động vật được chăn nuôi bằng cây trồng chuyển gen.

Dựa trên các phân tích về an toàn thực phẩm đối với cây trồng chuyển gen, việc sử dụng các sản phẩm động vật được chăn nuôi bằng cây trồng chuyển gen như thịt, trứng, sữa, được đánh giá là an toàn như các sản phẩm động vật truyền thống.

Dưới góc độ về bảo vệ môi trường thì cây trồng chuyển gen giúp làm giảm đáng kể lượng thuốc trừ sâu được sử dụng, với tỷ lệ phụ thuộc vào loại cây trồng và các đặc điểm mới được đưa vào cây trồng đó. Ở Mỹ, việc sử dụng cây trồng chuyển gen làm giảm khoảng 46,4 triệu pao thuốc trừ sâu năm 2003. Việc sử dụng bông Bt ở Trung Quốc làm giảm khoảng 78.000 tấn thuốc trừ sâu năm 2001. Cây trồng kháng thuốc diệt cỏ cũng được áp dụng nhiều tại Mỹ. Một nghiên cứu về các tác động của cây trồng chuyển gen đối với môi trường và kinh tế sau 9 năm được canh tác (1996 – 2004) cho thấy việc ứng dụng cây trồng chuyển gen đã là giảm lượng thuốc trừ sâu cần phải sử dụng khoảng 172 triệu kg, và làm giảm các tác động lên môi trường khoảng 14%.

Thời gian gần đây các nhà khoa học đã mở rộng việc ứng dụng cây trồng chuyển gen sang một lĩnh vực công nghiệp như loại khoai tây chuyển gien do tập đoàn hóa học Đức - BASF nghiên cứu , dùng làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp giấy.

Tuy nhiên hiện nay vấn đề cây trồng chuyển gen và động vật chuyển gen dùng làm thực phẩm đang là cuộc tranh luận toàn cầu về những nguy cơ tiềm ẩn của chúng để đi tới những giải pháp đảm bảo an toàn cho cây trồng chuyển gen.

Mặc dù vẫn còn nhiều ý kiến tranh cãi về vấn đề an toàn của cây trồng chuyển gen, nhưng bên cạnh những lợi ích của nó và bản chất của nghiên cứu khoa học là không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống con người, các nhà khoa học và chính phủ các nước cũng đã đưa ra một số hướng giải quyết cho vấn đề này:

b. Đánh giá mức độ an toàn của thực phẩm từ cây trồng biến đổi gen

Bất kỳ một sản phẩm chuyển gen nào trước khi đưa ra ngoài thị trường phải được thử nghiệm toàn diện, dựa trên những quy định của các tổ chức có thẩm quyền của mỗi nước. Những kết quả thử nghiệm phải trả lời các câu hỏi đặt ra dưới đây:

- Các thực phẩm chuyển gen có được tạo ra từ thực phẩm truyền thống đã được công nhận an toàn hay không?

- Hàm lượng các chất dinh dưỡng chính có thay đổi hay không?

- Các chất mới trong thực phẩm chuyển gen có đảm bảo tính an toàn hay không?

- Khả năng tiêu hóa thức ăn có bị thay đổi hay không?

- Các thực phẩm có được tạo ra nhờ các quy trình đã được chấp nhận hay không?

Ngoài các câu hỏi này và các câu hỏi khác về thực phẩm chuyển gen đã được trả lời, thì vẫn còn nhiều việc phải làm trong quá trình phê chuẩn trước khi thực phẩm chuyển gen được thương mại hóa.

c. Đánh giá mức độ tác động đến môi trường

Bao gồm những thông tin về vai trò của gen được đưa vào có ảnh hưởng đối với cây nhận gen, ảnh hưởng đên các sinh vật không phải là sinh vật cần diệt trong môi trường đó không ? Cây chuyển gen có tồn tại trong môi trường lâu hơn bình thường hoặc xâm chiếm những nơi cư ngụ mới không? Khả năng gen phát tán ngoài ý muốn từ cây chuyển gen sang loài khác và những hậu quả có thể….

d.Về quản lý:

Tùy thuộc vào quan điểm của từng quốc gia mà chính phủ đưa ra những hướng giải quyết khác nhau để quản lý vấn đề cây trồng chuyển gen. Ví dụ Chính phủ Ấn Độ chưa ban bố chính sách nào đối với thực phẩm biến đổi gen. Tại Brazil, một vài bang đã cấm hoàn toàn cây trồng biến đổi gen. Tại Nhật Bản, Bộ Y tế và Phúc lợi tuyên bố rằng mọi sản phẩm biến đổi gen bắt buộc phải được thử nghiệm kỹ càng trước khi đưa vào sử dụng. Nước Mỹ đã áp dụng những nguyên tắc quản lý các sản phẩm CNSH ở các văn phòng điều hành trong quá trình thẩm định và ngăn ngừa rủi ro khi cấp phép lưu hành sản phẩm công nghệ sinh học (trong đó có thực phẩm chuyển gen) ra môi trường và đưa vào sử dụng làm thức ăn cho người và gia súc,với mục đích nhằm đảm bảo cho sự an tòan sinh học. Quá trình thẩm định, cấp phép cho các sản phẩm thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học nông nghiệp ở Hoa kỳ đều dựa trên những cơ sở khoa học vững chắc. Ba cơ quan liên quan bao gồm: Phòng kiểm tra sức khỏe động và thực vật trực thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa kỳ (USDA-APHIS), Cục quản lý Dược và Thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế (FDA) và Phòng bảo vệ môi trường (EPA) sẽ chia sẻ trách nhiệm trong vấn đề thiết lập chương trình làm việc và thẩm định sản phẩm công nghệ sinh học liên bang. Chính sách này đã xác định là các sản phẩm phát triển thông qua con đường công nghệ sinh học không khác nhau một cách cơ bản đối với các sản phẩm truyền thống và khung pháp lý hiện hành đủ sức điều phối các sản phẩm từ con đường công nghệ sinh học. Chính sách trên qui định trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp, Cục quản lý dược và thực phẩm cũng như Phòng bảo vệ môi trường trong việc xây dựng các qui định dưới luật dựa trên các điều luật hiện hành.

Theo quan điểm chung của nhiều người, nhiều quốc gia thì cần nói rõ nguồn gốc của các loại thực phẩm mà mình đang tiêu thụ. Vào tháng 1/2000, Hiệp định Thương mại Quốc tế về việc dán nhãn thực phẩm biến đổi gen đã được ký kết. Hơn 130 quốc gia, trong đó có cả nước Mỹ - nhà sản xuất thực phẩm biến đổi gen lớn nhất thế giới - có tên trong bản hiệp định này. Theo đó, các nhà xuất khẩu buộc phải dán nhãn tất cả các sản phẩm biến đổi gen, còn nước nhập khẩu có quyền tự đánh giá nguy cơ tiềm tàng và trả lại sản phẩm theo quy định của nước đó.