Quản lý tổng hợp đới bờ

Đồng bằng ven biển với các nguồn tài nguyên phong phú, hiếm có, với khả năng tiếp cận dễ dàng thị trường quốc tế, từ đó luôn thu hút sự quan tâm của con người do tính chất đặc thù và khá nhạy cảm của nó đối với vận mệnh của mỗi quốc gia có biển.

Vậy đới bờ là gì? Để có thể quản lý được nó con người cần hiểu được đới bờ là gì; từ đó có sách lược, chiến lược đúng đắn trong quản lý và phát triển – đới bờ là vùng tiếp xúc giữa đất và biển, nơi có cả khối nước và đất dưới đáy, trong đó quá trình sử dụng lục địa và sử dụng lãnh thổ đều có ảnh hưởng trực tiếp đến các quá trình sử dụng biển, hay nói một cách khác thì: “Đới bờ là khu vực có sự gặp nhau giữa nước và đất như vùng đất thấp, vùng vịnh, bãi biển, cửa sông, lưu vực sông”. Với mục đích quản lý đới ven biển và đất liền với độ rộng thay đổi tùy thuộc vào điều kiện môi trường tự nhiên và nhu cầu quản lý của vùng ven biển đó.

Với định nghĩa trên thì không gian của đới bờ biển được xác định một cách mềm dẻo tùy thuộc vào quan điểm chính trị, mục đích kinh tế - xã hội, an ninh, chủ quyền và quản lý lãnh thổ của từng quốc gia có biển cần thực hiện quyền của mình như đã được quy định trong công ước quốc tế về Luật biển 1982 trong điều 56 và 57.

Quản lý tổng hợp đới bờ biển

Quản lý tổng hợp đới bờ hoặc quản lý tổng hợp vùng ven biển là một quá trình liên kết tất cả các khía cạnh mà đời sống xã hội, tự nhiên của đới bờ dưới một cơ chế quản lý nhất định.

Quản lý là một quá trình tìm kiếm các giải pháp thích hợp để đạt được mục tiêu mà trong quy hoạch phát triển của mỗi quốc gia đề ra, trong đó có sự ưu tiên đến tính đặc thù của vùng lãnh thổ, và tính đặc trưng của các vùng kinh tế, xã hội.

Vậy quản lý tổng hợp đới bờ là một khái niệm đã được đưa ra ở chương 17 trong chương trình nghị sự 21 của Liên hiệp quốc tại Rio de Jareiro trong hội nghị môi trường và sự phát triển. Quản lý tổng hợp là cách tiếp cận trong quản lý để thực hiện mục tiêu đề ra và phải đưa ra được các thống kê đầy đủ về khía cạnh tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi vùng bờ riêng biệt, nhằm mục đích tập hợp các chính sách của địa phương, khu vực có tác động đến đới bờ biển trong một chiến lược tổng hợp bền vững cả về kinh tế và môi trường. Chính nhờ sự tập hợp đã cho thấy tính khoa học của cách tiếp cận hệ thống trong nghiên cứu và quản lý đới bờ biển. Theo ý kiến của các nhà khoa học trong các lĩnh vực khác nhau đều cho rằng sự tổng hợp phải được thực hiện theo chiều ngang lẫn chiều dọc.

Tổng hợp theo chiều ngang là sự thống nhất các đơn vị cung cấp với các quy mô khác nhau từ cá nhân đến quốc gia, giữa các ngành và các chuyên môn để không xảy ra các tranh chấp gây thiệt hại cho nhau.

Như vậy thực chất của việc quản lý đới bờ chính là quản lý môi trường trên dải lãnh thổ tiếp giáp giữa đất liền và biển. Sau khi phân tích sâu sắc những vấn đề về môi trường ở đới bờ biển như ô nhiễm, tai biến thiên nhiên… các nhà khoa học thấy rằng chính việc sử dụng nguồn tài nguyên không hợp lý hoặc quá tải của con người là nguyên nhân gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường và tai biến thiên nhiên sâu nặng hơn. Thực chất giữa quản lý môi trường đới bờ là quản lý sử dụng tài nguyên và quản lý tai biến thiên nhiên, triển vọng sống của các đới bờ biển khác nhau phụ thuộc rất nhiều vào mức độ gắn kết giữa tri thức khoa học, công nghệ và chính sách.

Về trí thức khoa học, đây là vấn đề then chốt, có vai trò quan trọng vì cần phải điều tra, nghiên cứu một cách toàn diện các quá trình tự nhiên đã, đang và sẽ xảy ra đối với biển, đánh giá được các loại tài nguyên sinh vật và phi sinh vật, phân tích, đánh giá các nguồn nhân văn, tình hình sử dụng các loại tài nguyên có ở đới bờ biển, từ đó tiến hành xây dựng quy hoạch chiến lược và quy hoạch ngành nghề, địa phương với mục tiêu cụ thể trong thời hạn khác nhau về công nghệ - cần phân tích, đánh giá công nghệ sử dụng trong sản xuất, tạo ra và sử dụng công cụ sản xuất… từ đó loại bỏ cách sản xuất và công cụ lạc hậu gây tác động xấu đến môi trường. Về chính sách – trước hết phải ở quy mô toàn cầu – từ năm 1992 đến nay đã có 7 chương trình theo hướng quản lý đới bờ và đại dương đã thực hiện trên quy mô toàn cầu đó là:

Quản lý tổng hợp và phát triển bền vững đới bờ, gồm cả vùng đặc quyền kinh tế.

Bảo vệ môi trường biển.

Sử dụng bền vững và bảo vệ nguồn lợi sinh vật biển.

Sử dụng bền vững và bảo vệ nguồn lợi sinh vật biển trong quyền tài phán quốc gia.

Quan tâm đến tình trạng dễ thay đổi cơ bản về môi trường biển và biến đổi khí hậu.

Tăng cường hợp tác phối hợp quốc tế và khu vực.

Phát triển bền vững các đảo nhỏ, hệ thống đảo.

Tại hội nghị biển tại Hà Lan 1993 đã đưa ra định nghĩa: “Quản lý tổng hợp đới bờ biển là một quá trình thích hợp nhất nhằm báo trước và đáp ứng được những mối quan tâm cũng như nhu cầu lâu dài cho tương lai trong khi đó rất nhiều cơ hội và thách thức ở hiện tại”.

Quá trình quản lý tổng hợp thực hiện theo một chu kỳ đầy đủ kế tiếp nhau gồm:

Bước 1: Xác định vấn đề và đánh giá.

Bước 2: Chương trình, quy hoạch và chuẩn bị

Bước 3: Hỗ trợ

Bước 4: Thực thi

Bước 5: Điều hành

Bước 6: Đánh giá hiệu quả

Tóm lại quản lý tổng hợp là một quá trình phát triển hệ thống tri thức đới bờ, xác lập sơ đồ quy hoạch sử dụng và thực thi quy hoạch có hiệu quả cao nhất.