Phát triển kinh tế mùa lũ ở ĐBSCL: Làm gì để đạt hiệu quả bền vững?

“Sống chung với lũ”

Lũ đã về. Những làng nghề ăn theo lũ ở ĐBSCL đang hoạt động hết công suất để kịp làm ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu của bà con. Ông Nguyễn Văn Hởi, làm nghề đan lọp tép ở phường Thới Thuận, quận Ô Môn (TP.Cần Thơ) cho biết: Trung bình 1 tháng gia đình ông xuất xưởng 400 - 500 cái lọp tép, giá 6.000 - 8.000 đồng/cái, lợi nhuận 1,5 - 1,7 triệu đồng. Ông Hồ Khắc Quý, chủ cơ sở đan lưới ở Thơm Rơm (xã Thuận Hưng, huyện Thốt Nốt) cho hay: Lưới cá linh giá 75.000 - 80.000 đồng/tay (dài 100m). Hiện các cơ sở đan lưới ở đây tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động với thu nhập 30.000 - 35.000 đồng/người/ngày. Cơ sở đóng xuồng, ghe mùa lũ của anh Bùi Văn Sang ở ấp Long Khánh A, xã Long Hậu (Lai Vung - Đồng Tháp), trung bình 1 tuần bán ra trên 100 chiếc xuồng, giá 400.000 đồng/chiếc. Làng làm lưỡi câu ở phường Mỹ Hòa, thành phố Long Xuyên (An Giang) cũng đang hối hả vào vụ mới...

Tỉnh An Giang cũng chuẩn bị triển khai 32 mô hình sản xuất trong mùa nước nổi, dự kiến tạo việc làm cho khoảng 500.000 lao động. Trung bình mỗi năm An Giang thu được 1.500 -1.600 tỷ đồng từ việc khai thác lợi thế do lũ đem lại. Đặc biệt, phương châm “sống chung với lũ” không chỉ giúp người dân phát triển kinh tế, mà thiệt hại do lũ gây ra cũng giảm rõ rệt. Mùa nước nổi năm 2007, An Giang dự kiến tiếp tục nhân rộng và phát triển nhanh các mô hình sản xuất, ngành nghề, dịch vụ để tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế cao, giải quyết việc làm cho nhiều lao động.

Đồng Tháp, một trong hai tỉnh đầu nguồn vùng lũ ở ĐBSCL, trước đây thường xuyên chịu thiệt hại nặng nề do lũ. Từ khi thực hiện phương châm “sống chung với lũ”, khai thác những lợi thế do lũ đem lại, người dân nơi đây đã có thêm thu nhập mỗi năm khoảng 500 - 700 tỷ đồng, đồng thời giải quyết được việc làm cho 20.000- 30.000 lao động.

Để đạt hiệu quả bền vững

Hiệu quả kinh tế và ý nghĩa xã hội của việc thực hiện phương châm “sống chung với lũ” những năm qua tại khu vực ĐBSCL đã được khẳng định. Tuy nhiên, việc hình thành hệ thống đê bao ngăn lũ để sản xuất vụ 3 tại các tỉnh trong khu vực cũng bắt đầu nảy sinh những mặt trái, bất cập. Lũ không được đưa vào đồng ruộng làm đất đai tại nhiều vùng bị bạc màu nhanh do người dân khai thác sản xuất thâm canh nhiều vụ.

Trước tình hình trên, từ mùa lũ năm 2006, tỉnh An Giang khuyến cáo nông dân không nên sản xuất lúa vụ 3 để ngăn ngừa, hạn chế rầy nâu, bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá (VL&LXL). Riêng huyện Chợ Mới có 30 tiểu vùng chuyên canh màu (76 tiểu vùng đê bao), huyện đang chủ trương từng bước giảm diện tích lúa, tăng diện tích rau màu. Ước tính trồng rau màu có thể thu được 300 triệu đồng/ha/năm, vòng quay khai thác đất lên đến 6-7 vụ/năm, trong khi trồng lúa 3 vụ chỉ thu được 42 triệu đồng/ha/năm. Ông Nguyễn Văn Đức, một nông dân, cho biết: “Kinh nghiệm của bà con ở đây cho thấy, trồng lúa -màu luân canh sẽ tốt cho đất và cây trồng hơn. Cây hành đang có giá cao (9.000-10.000 đồng/kg), ước tính thu nhập của người trồng hành có thể hơn 10 triệu đồng/công/2 tháng. Cây mè không tốn công chăm sóc, 3 tháng/vụ, chỉ cần tưới tràn 3-4 lần khi bón phân, sau khi trừ chi phí, nông dân lãi hơn 1 triệu đồng/công”.

Mùa lũ năm 2007, một số tỉnh trong khu vực ĐBSCL tiếp tục thực hiện chủ trương ngừng sản xuất lúa vụ 3, xả lũ vào đồng ruộng để cải tạo đất đai. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phải tạo đầu ra cho cây màu, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, giúp nông dân có thu nhập ổn định. Bên cạnh đó là việc điều tiết lũ, xả lũ, nếu không được các bộ, ngành, địa phương cùng quan tâm, nghiên cứu thực hiện một cách khoa học sẽ gây ảnh hưởng tới cuộc sống, sản xuất nông nghiệp của nông dân.

Quyết tâm thực hiện chủ trương xả lũ của An Giang hay việc ngừng sản xuất lúa vụ 3 trong mùa lũ của tỉnh Đồng Tháp được xem là việc làm tích cực, khẩn trương, kịp thời nhằm cải tạo đất đai, bảo vệ môi trường sinh thái, ngăn ngừa dịch bệnh, sâu hại lúa (rầy nâu, bệnh VL&LXL) đang tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại. Đó chính là biện pháp góp phần bảo vệ, khai thác hiệu quả lợi thế do lũ đem lại cho vùng ĐBSCL, phát triển kinh tế gắn liền với việc bảo vệ môi trường.