Báo chí và sứ mệnh lan toả, sáng tạo văn hoá

Nghị quyết 80/NQTW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển mạnh mẽ công nghiệp văn hóa”, coi văn hóa là sức mạnh nội sinh quan trọng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng” đã được tổ chức tại Hà Nội, chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (23/01/2026)

Trong bối cảnh đó, báo chí với tư cách là phương tiện truyền thông đại chúng có sức lan tỏa sâu rộng nhất, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc dẫn dắt nhận thức xã hội, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời góp phần hình thành hệ sinh thái văn hóa hiện đại, nhân văn. Đối với hệ thống báo chí thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam), sứ mệnh ấy càng trở nên rõ nét khi báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà còn mang trong mình chiều sâu tri thức, hàm lượng khoa học và trách nhiệm xã hội cao.

Báo chí, lực lượng xung kích lan tỏa giá trị văn hóa

Trong thời đại bùng nổ thông tin và chuyển đổi số, báo chí ngày càng đóng vai trò như một “trường học xã hội” quy mô lớn, có khả năng tiếp cận hàng triệu công chúng chỉ trong thời gian ngắn. Không dừng lại ở chức năng đưa tin, báo chí còn tham gia trực tiếp vào quá trình giáo dục văn hóa, nâng cao nhận thức xã hội về bản sắc, truyền thống và giá trị cốt lõi của dân tộc.

Qua các bài viết, phóng sự, chuyên mục chuyên sâu, báo chí giúp công chúng hiểu rõ hơn về ý nghĩa của di sản văn hóa, phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, cũng như những giá trị tư tưởng, nhân sinh quan, triết lý sống được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Đối với thế hệ trẻ, những người sinh ra và lớn lên trong môi trường số, báo chí chính là cầu nối quan trọng giúp họ tiếp cận, cảm thụ và thực hành văn hóa truyền thống một cách gần gũi, hiện đại và có chiều sâu.

Không chỉ truyền bá tri thức, báo chí còn giữ vai trò định hướng thẩm mỹ, dẫn dắt thị hiếu văn hóa của công chúng. Thông qua cách lựa chọn đề tài, phương thức thể hiện và giọng điệu bình luận, mỗi tác phẩm báo chí đều góp phần hình thành chuẩn mực giá trị, khuyến khích những xu hướng văn hóa tích cực, nhân văn, tiến bộ.

“Người gác cổng” củadi sảnvăn hóa dân tộc

Trong dòng chảy hiện đại hóa và toàn cầu hóa, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Ở phương diện này, báo chí không chỉ là kênh thông tin mà còn đóng vai trò như một “người gác cổng” bảo vệ di sản và một “thủ thư” lưu giữ ký ức văn hóa của dân tộc.

Từ đầu thế kỷ XX, các tạp chí như Nam Phong, Đông Dương đã đặt nền móng cho việc truyền bá tri thức, tinh thần dân tộc và chữ Quốc ngữ. Ngày nay, trong môi trường số, báo chí tiếp tục xây dựng một kho tư liệu văn hóa khổng lồ trên không gian mạng, nơi các giá trị văn hóa được ghi chép, lưu trữ và phổ biến rộng rãi, vượt qua mọi giới hạn về thời gian và không gian.

 Báo chí cũng thường xuyên phát hiện, giới thiệu những giá trị văn hóa vùng miền ít được biết đến, từ các làng nghề truyền thống, nghệ nhân cuối cùng, đến những câu chuyện lịch sử địa phương, tư liệu khảo cổ quý hiếm. Nhiều di tích, di sản đã được “đánh thức” và bảo vệ kịp thời nhờ tiếng nói phản biện, cảnh báo và vận động xã hội của báo chí.

Toạ đàm "Báo chí, truyền thông tham gia xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh" được tổ chức tại Hà Nội (3/2025)

Lan tỏa và thúc đẩy sáng tạo văn hóa

Với lợi thế về lượng công chúng và khả năng kết nối đa nền tảng, báo chí là công cụ quan trọng hàng đầu trong việc quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa. Một lễ hội địa phương, một tác phẩm nghệ thuật hay một nghệ nhân thầm lặng có thể nhanh chóng được xã hội biết đến rộng rãi thông qua báo chí, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, lâu dài.

Trong môi trường truyền thông số, nhiều nội dung văn hóa đã trở thành hiện tượng “viral”, góp phần làm sống lại các loại hình nghệ thuật truyền thống, khơi dậy niềm tự hào văn hóa và ý thức gìn giữ bản sắc trong cộng đồng. Đồng thời, báo chí còn là bệ phóng cho quá trình đổi mới, sáng tạo văn hóa, tạo điều kiện để các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, người làm văn hóa giới thiệu tác phẩm, giao lưu học thuật và tiếp cận công chúng.

Không ít cuộc thi văn học, nghệ thuật, chương trình tôn vinh giá trị văn hóa do các cơ quan báo chí tổ chức đã phát hiện, bồi dưỡng nhiều tài năng, đóng góp thiết thực cho đời sống văn hóa nước nhà…

Trong nền kinh tế tri thức, văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là nguồn lực phát triển. Báo chí, bằng việc quảng bá, định hướng thị trường và kết nối cung - cầu, đã góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, xuất bản, du lịch văn hóa.

Thông qua các chuyên trang, chuyên mục và chiến dịch truyền thông, báo chí giúp các sản phẩm văn hóa tiếp cận công chúng, nhà đầu tư và thị trường, tạo động lực để văn hóa vừa được chấn hưng, vừa được thương mại hóa một cách lành mạnh, bền vững.

Hội thảo “Phát huy vai trò của báo chí trong công cuộc chấn hưng văn hóa” do LHHVN tổ chức (8/2025)

Vai trò và hướng đi của báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam

Hệ thống báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam có lợi thế riêng biệt khi quy tụ đội ngũ trí thức, nhà khoa học, nhà văn hóa tham gia làm báo. Nhiều tạp chí có uy tín như Văn hiến Việt Nam, Tâm lý giáo dục, Tinh hoa Đất Việt, Phương Đông, Truyền thống phát triển… đã và đang đóng góp tích cực vào việc truyền bá tri thức, phản biện xã hội và định hướng phát triển văn hóa.

 Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không ít thách thức: đội ngũ phóng viên văn hóa còn mỏng, thiếu kế cận, phương thức truyền thông chậm đổi mới, khả năng khai thác nền tảng số và mạng xã hội chưa tương xứng với tiềm năng. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để báo chí Liên hiệp Hội thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trong công cuộc chấn hưng văn hóa.

Để nâng cao vai trò của báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam trong giai đoạn tới, cần tập trung vào ba định hướng lớn: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm báo văn hóa; Đổi mới nội dung, hình thức truyền thông theo hướng đa nền tảng; Tăng cường phối hợp liên ngành giữa báo chí với các cơ quan quản lý, tổ chức văn hóa, cơ sở nghiên cứu và giáo dục.

 Chấn hưng văn hóa là sự nghiệp lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Trong hành trình ấy, báo chí nói chung và báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam nói riêng, không chỉ là người đưa tin mà còn là chủ thể sáng tạo, dẫn dắt và bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc, góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.