Phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam: Khó khăn vẫn là nguồn nhân lực

Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được Chính phủ phê duyệt, nhà máy điện hạt nhân của Việt Nam sẽ hoạt động vào năm 2020, công suất 4.000 MW, chiếm khoảng gần 10% công suất phát điện quốc gia. Sau năm 2020, Việt Nam sẽ tiếp tục xây dựng các nhà máy điện hạt nhân tiếp theo để từng bước nâng tỷ lệ điện hạt nhân đạt khoảng 25 - 30% vào giai đoạn 2040 - 2050. Theo kế hoạch, bản báo cáo này sẽ được trình Quốc hội thông qua. Đây chính là “cột mốc” đầu tiên trong xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Trước mắt, tại kỳ họp tháng 5 năm nay, Quốc hội sẽ thông qua dự án Luật năng lượng nguyên tử, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng điện hạt nhân Việt Nam. “Cột mốc” thứ hai chính là khi chào thầu. Khi đó, các cơ sở hạ tầng cần thiết sẽ phải được phát triển đến mức độ phù hợp. “Cột mốc” thứ ba là khi nhà máy điện hạt nhân đầu tiên đi vào vận hành, theo kế hoạch là vào năm 2020.

Hiện tại, điện hạt nhân vẫn là giải pháp tối ưu cho vấn đề năng lượng của nhiều quốc gia. Hiện nay, các lò thương mại trên thế giới đã tiến đến công nghệ thế hệ thứ 3 và đang nghiên cứu phát triển công nghệ thế hệ thứ 4, vấn đề công nghệ và quản lý đã được cải tiến để bảo đảm an toàn gần như tuyệt đối. Việt Nam sẽ xây dựng nhiều nhà máy điện hạt nhân trong tương lai với sự tham gia ngày càng cao của công nghiệp trong nước. Lựa chọn công nghệ nào cho Việt Nam là một vấn đề cần được nghiên cứu trả lời sớm. Cho dù là công nghệ nào, an toàn và chất lượng nhà máy điện hạt nhân luôn phải là ưu tiên số một.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất trong việc phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam là thiếu nguồn nhân lực. Theo nhận định của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam: Để xây dựng và vận hành nhà máy điện nguyên tử đầu tiên của nước ta vào năm 2020 theo đúng kế hoạch của Chính phủ, cần có tới 800 cán bộ chuyên ngành, trong đó phải có ít nhất 50 chuyên gia trình độ cao về lĩnh vực này. Song nếu Nhà nước không sớm ban hành chính sách thu hút cụ thể, đầu tư trọng điểm cho cơ sở đào tạo và đẩy mạnh hợp tác quốc tế nâng cao trình độ chuyên môn thì sẽ khó đạt được mục tiêu đề ra.

Cả nước hiện có trên 700 cán bộ chuyên môn làm việc trong ngành hạt nhân, nhưng phần lớn đã cao tuổi và chưa thể đáp ứng được yêu cầu về số lượng, cơ cấu ngành nghề, nhất là về trình độ cho ngành năng lượng nguyên tử. Riêng tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam , do nhiều năm nay không được tuyển dụng nên tuổi trung bình của đội ngũ cán bộ ở đây là 48 tuổi, chưa kể mỗi năm có hàng chục cán bộ nghỉ hưu hoặc chuyển sang ngành nghề khác dẫn tới nguồn nhân lực bị thiếu hụt nghiêm trọng. Căn cứ vào Quyết định số 114/2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt kế hoạch tổng thể thực hiện chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hoà bình, Bộ Giáo dục - Đào tạo được giao chủ trì việc phối hợp và phân công nhiệm vụ cho các ngành chức năng thực hiện đào tạo nguồn nhân lực cho ngành năng lượng nguyên tử. Tuy vậy, kế hoạch này vẫn chưa được khởi động, kể cả Chương trình 322 của Bộ về tuyển chọn cán bộ giỏi của các ngành đưa đi đào tạo ở nước ngoài, cũng không có chỉ tiêu nào dành cho ngành năng lượng nguyên tử.

PGS. TS Vương Hữu Tấn, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết: để góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lượng đảm đương xây dựng và vận hành nhà máy điện nguyên tử trong 12 năm tới, tháng 12 - 2007, Viện đã chủ động tuyển chọn 20 người trình độ cử nhân, thạc sĩ chuyên ngành công nghệ hạt nhân, thiết bị điện - điện tử, toán tin ứng dụng… vào làm việc. Ngoài việc được bồi dưỡng huấn luyện trong 9 tháng trong nước, những người xuất sắc trong số này còn được cử đi học ở nước ngoài. Mặc khác, Viện đã và đang tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức ở Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc… mở những khoá đào tạo ngắn hạn về năng lượng nguyên tử cho số cán bộ trẻ có năng lực.