Phần mềm nguồn mở: Chống trộm bản quyền

3 tỷ USD cho bản quyền phần mềm

Theo Hội Tin học Việt Nam (VAIP), báo cáo xếp hạng vi phạm bản quyền toàn cầu của Liên minh phần mềm thương mại (BSA) và Tập đoàn IDG năm 2005 cho thấy: “Việt Nam và Dimbabuê là hai quốc gia đứng đầu bảng vi phạm bản quyền phần mềm với tỷ lệ là 90% (tỉ lệ vi phạm chung toàn thế giới là 35-40%), Inđônêxia đứng thứ nhì với 87%, Trung Quốc và Pakixtan đồng hạng 3 với 86%... với giá trị thiệt hại tài chính khoảng 38 triệu USD”.

Từ năm 2005 đến nay, liên tục các đoàn thanh tra đã tiến hành kiểm tra các điểm kinh doanh máy tính và đưa con số giá trị mức độ vi phạm bản quyền (200-300 triệu/công ty). Trong liệt kê các bộ phần mềm vi phạm thường có Windows XP, Office XP, Autodesk và 2 phần mềm Việt là bộ Từ điển Lạc Việt, bộ gõ Vietkey.

Nhưng theo nhận xét của TS Nguyễn Long, Tổng thư ký hội Tin học Việt Nam, nếu Việt Nam quyết định giảm tỷ lệ vi phạm theo cách “mua hết bản quyền hệ điều hành và phần mềm văn phòng của nhà sản xuất” sẽ tốn một khoản chi phí khổng lồ.

Cụ thể, với mức độ tăng trưởng 25%/ năm, trong 5 năm tới, theo dự báo của VAIP, sẽ có tới 6 triệu máy tính mới phải tôn trọng bản quyền phần mềm (theo cam kết WTO). Nghĩa là nếu dùng phần mềm thương mại cho văn phòng (thí dụ Windows và Office) sẽ phải trả khoảng 3 tỷ USD. Mặt khác, nếu mua bản quyền cho các cơ quan nhà nước, hiện đang có khoảng 2 triệu công chức và viên chức thì có thể tính được con số tới 1 tỷ USD cho việc chi trả bản quyền cho phần mềm văn phòng.

Giải pháp phần mềm nguồn mở

Trong nỗi lo về chi phí quá lớn cho phần mềm thương mại, việc phát triển phần mềm nguồn mở đang được xem là một cứu cánh cho việc giảm thiểu vi phạm bản quyền phần mềm. Ông Nguyễn Văn Dương, Cty phần mềm VietSoft cho biết: “Lợi ích từ những phần mềm mã nguồn mở là hầu như những phần mềm này đều miễn phí, tích hợp khá đầy đủ ứng dụng Office, Media, Games, trình duyệt Web…”.

Phát biểu trong Hội thảo quốc gia về phần mềm nguồn mở lần thứ IV, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Mạnh Hải cho rằng, với những ưu việt trong cách tiếp cận và khai thác, phần mềm nguồn mở đang được coi là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền, đặc biệt đối với các nước đang phát triển như Việt Nam.

Tuy nhiên việc triển khai các hoạt động liên quan đến OSS còn quá chậm và kết quả chưa như mong đợi. Theo ông Nguyễn Trung Quỳnh, Phó chánh Văn phòng Công nghệ Thông tin, Bộ Khoa học & Công nghệ, mới chỉ có 6/21 trường đại học có trên 50% sinh viên công nghệ thông tin (IT) được tiếp cận và đào tạo về OSS, 16/21 trường có sinh viên tham gia cộng đồng OSS. v.v…

Ông Nguyễn Long - Tổng thư ký Hội Tin học VN - kiến nghị Chính phủ chỉ đạo, hỗ trợ Hội Tin học VN và các hội, hiệp hội về công nghệ thông tin nhanh chóng hình thành cộng đồng phần mềm nguồn mở nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp được sử dụng các phần mềm miễn phí thay vì phải dùng phần mềm lậu hoặc phần mềm có bản quyền giá cao như hiện nay. Để tăng tính hiệu quả, khả thi cho việc này, ông Long đề nghị Chính phủ chỉ đạo, hỗ trợ VAIP và các hội, hiệp hội về IT nhanh chóng hình thành các trung tâm cũng như các cộng đồng OSS. “Trước mắt nên xây dựng mô hình cộng đồng OSS Việt Nam với mục tiêu người Việt còn nghèo hãy dùng phần mềm nội để góp phần thúc đẩy phát triển”, ông Long nhấn mạnh. Theo đó, nhà nước phải đi đầu thực hiện với lộ trình phù hợp bằng cách nghiên cứu, lựa chọn đa công nghệ, tránh đấu thầu độc quyền và cử đầu mối đàm phán, tránh mỗi bộ, ngành tự đàm phán riêng. Trên lộ trình đó có thể đàm phán và kêu gọi đối tác cạnh tranh cùng tham gia từ nhà sản xuất đến nhà cung cấp về lộ trình và những cam kết giảm tỷ lệ.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy nâng cao nhận thức và ý thức tiết kiệm cho đất nước trong tiến trình hội nhập bằng cách ứng dụng và phát triển các sản phẩm trong nước làm ra, khuyến khích sử dụng miễn phí các phần mềm có tính năng tương đương như Open Office, phần mềm nguồn mở, tăng cường ứng dụng chuẩn mở theo xu hướng công nghệ mới của Web 2.0 như Google, Yahoo, Sun, Oracle đang làm.

Kinh nghiệm quốc tế

Trung Quốc:Đang cho triển khai chính sách “Người nội xài phần mềm nội”. Chính phủ Trung Quốc dự định cung cấp hơn 140.000 máy tính Linux cho các trường tiểu học và phổ thông cơ sở trên toàn tỉnh Giang Tô. Thỏa thuận này đã được công bố trong hội thảo Sun Wah Linux hồi tháng 10/2005. Đây được coi là chiến dịch triển khai desktop Linux lớn nhất châu Á từ trước tới nay.

Ấn Độ:“Hãy nói theo cách (và tiếng) của bạn”. Chính phủ Ấn Độ đã tài trợ cho một sáng kiến phân phát miễn phí các đĩa CD có chứa phần mềm nguồn mở. Khoảng 3,5 triệu đĩa CD có chứa các ứng dụng nguồn mở bằng tiếng Tamil và 3,5 triệu CD bằng tiếng Hindi đã được phát hành đến tận tay cộng đồng.

Hiện nay Văn phòng TW Đảng dùng phần mềm nguồn mở, Ngân hàng Sacombank, ACB sẽ dùng 100% Open Office để tiết kiệm chi phí. Nhiều đơn vị cung cấp phần mềm nguồn mở miễn phí và cung ứng dịch vụ như: Công ty HPT TP HCM, Trung tâm Công nghệ phần mềm Huế Softech, Danang Softech... Như vậy chỉ cần tài trợ cho tuyên truyền, phổ biến và hỗ trợ sử dụng cho OSS thì nhà nước chi không quá vài chục triệu đô la so với việc chi trả bản quyền cho Phần mềm thương mại để giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền.

Nguồn: KH&ĐS Số 99 Thứ Hai 11/12/2006