Ô nhiễm Asen trong nước ngầm tại ngoại thành Hà Nội

Ô nhiễm Asen (As) trong nước ngầm đang là vấn đề được quan tâm ở nhiều nơi trên thế giới trong đó có Việt Nam. Nhằm đưa ra một bức tranh tổng quan về mức độ ô nhiễm As tại vùng châu thổ sông Hồng và cụ thể tại Hà Nội, nhóm tác giả thuộc Hội KHKT phân tích Hoá, Lý và Sinh học Việt Nam do GS.TS Phạm Hùng Việt (ảnh) chủ trì đã thực hiện dự án điều tra cơ bản “Điều tra ô nhiễm Asen trong nước ngầm tại ngoại thành Hà Nội”. Ngày 16/8/2005, Hội đồng khoa học của Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam đã tổ chức nghiệm thu dự án.

Mục tiêu của dự án nhằm xác định mức độ ô nhiễm As trên một số xã ngoại thành Hà Nội; nghiên cứu nguồn gốc phát sinh và giải thích cơ chế giải phóng As trầm tích vào nước ngầm trên địa bàn nghiên cứu, tìm hiểu quy luật phân bố As trong các tầng nước ngầm; bước đầu đánh giá mức độ tích luỹ As trong các mẫu sinh học (tóc, nước tiểu) tại các điểm có mức độ ô nhiễm cao; đánh giá hiệu quả loại As của bể lọc cát, đề xuất các giải pháp ban đầu nhằm giảm mức độ nhiễm độc As cho người dân. Dự án được thực hiện trong 24 tháng (01/2003-12/2004).

Địa điểm thực hiện dự án là 2 xã Vạn Phúc và Hoàng Liệt thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội. Xã Thượng Cát, huyện Từ Liêm, Hà Nội được chọn là điểm đối chứng.

Kết quả khảo sát cho thấy hàm lượng As trung bình trong nước ngầm tại 2 xã Vạn Phúc và Hoàng Liệt cao hơn số liệu cho phép của tổ chức Y tế thế giới - WHO. Dựa trên kết quả thu được tại 2 xã Vạn Phúc và Hoàng Liệt huyện Thanh Trì và xã Thượng Cát huyện Từ Liêm là điểm đối chứng cho thấy mức độ ô nhiễm As cao trong nước ngầm tại một số khu vực nghiên cứu là do sự thay đổi môi trường oxy hoá khử dẫn đến điều kiện khử làm giải phóng As vào nước ngầm. Người dân sống tại khu vực nghiên cứu đã nhiễm độc As mãn tính do sử dụng nước ngầm bị ô nhiễm As. Từ những kết quả điều tra, nhóm tác giả khuyến cáo người dân sống tại những nơi bị ô nhiễm As sử dụng các bể lọc cát để giảm thiểu As trong nước ngầm vì qua điều tra, khảo sát cho thấy 90% số bể lọc có khả năng làm giảm As tới hàm lượng 50mg/l, 40% số bể giảm tới nhỏ hơn 10mg/l. Đây là phương pháp đơn giản song hiệu quả loại bỏ As chỉ cao khi nồng độ sắt trong nước ngầm đủ lớn. Nhóm tác giả cũng đưa ra một số kiến nghị như tuyên truyền nâng cao nhận thức của cồng đồng về tính độc hại khi sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm As, phân tách các nguồn nước bị ô nhiễm As.

Thay mặt Hội đồng khoa học, GS.TS Mai Trọng Nhuận, Chủ tịch, đã đánh giá cao các kết quả của dự án và đề nghị nhóm tác giả tiếp tục tiến hành nghiên cứu điều tra để phát hiện sự biến động của As trong không gian và thời gian, đánh giá mức độ thâm nhập của As vào cơ thể người trên cơ sở khía cạnh bệnh học. Bên cạnh đó, nhóm tác giả cũng nên tiếp tục đầu tư nghiên cứu các công nghệ ưu việt, giá thành rẻ để giảm thiểu As trong nước ngầm. Hội đồng khoa học đã đánh giá dự án đạt loại Xuất sắc.