Nhìn lại "cuộc cách mạng" dồn điền đổi thửa: Tích tụ ruộng đất, hướng đi tất yếu
“Tổn thương” hay dấu hiệu sản xuất mới?
Theo điều tra của Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh, ngoại trừ những trường hợp khó khăn phải sang nhượng đất nông nghiệp thì tỉnh này có đến hơn 2.300 hộ nông dân cho người khác thuê hàng chục ngàn hecta đất. Đây có thể là dấu hiệu khởi đầu cho một cách thức sản xuất mới. Nhưng tích tụ ruộng đất cũng đồng nghĩa với việc một bộ phận không nhỏ nông dân không còn đất. Về vấn đề này, có nhiều ý kiến khác nhau. Một số người cho rằng, điều này sẽ gây “tổn thương” nông dân. Đơn cử như ở xã Phước Ninh (Dương Minh Châu - Tây Ninh), có gần 1/3 số hộ (500 hộ) cho người khác thuê hơn 700ha đất, chiếm tới 30% tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp của xã. Chính họ lại trở thành người làm thuê trên mảnh ruộng của mình. Ở xã Long Phước (huyện Bến Cầu) sự "tổn thương" còn nặng nề hơn khi có tới gần một nửa hộ dân (178/357 hộ) không có đất sản xuất vì sang nhượng cho người khác. Đa phần những hộ này sau đó phải làm thuê để kiếm sống. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do thiếu lao động, thiếu vốn hoặc sản xuất không hiệu quả nên nông dân tự ý sang nhượng ruộng đất.
Tuy nhiên, vẫn có những nông dân “không ruộng” làm thuê trên đất của mình hoặc chuyển nghề khác lại có thu nhập cao hơn khi trực tiếp sản xuất. Trong khi đó, người thuê đất đa phần đều có trình độ quản lý và kinh doanh, biết cách làm cho đất sinh lời. “Không phải không làm giàu được từ nước, phân, cần, giống. Quan trọng là anh phải biết cách tổ chức, cách làm phù hợp với thị trường. Còn nếu sản xuất manh mún, không có vốn đầu tư thì làm sao tạo ra sản phẩm giá thành rẻ, chất lượng đồng đều để thu lợi được”, một người thuê đất ở Tây Ninh nói.
Với dấu hiệu ở Tây Ninh, trước ý kiến quan ngại gọi đó là “tổn thương thời WTO”, các nhà nghiên cứu lại cho rằng đó chính là quy luật tất yếu của sản xuất nông sản hàng hoá. Nhiều nghiên cứu cho thấy, tình trạng nghèo đói tại khu vực nông thôn của các nước đang phát triển không phải do họ làm nông nghiệp mà do có quá nhiều người cùng sản xuất trên một đơn vị diện tích.
Sản xuất nông nghiệp cần được công nghiệp hoá như một nhu cầu của chính người dân. Nhu cầu ấy chỉ có thể xuất hiện khi nông dân có thể tích tụ một diện tích đất đai hợp lý. Tuy nhiên, theo nghị quyết mới nhất của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về hạn điền, chỉ cho phép tích tụ không quá 6ha đất nông nghiệp tại các tỉnh miền Đông và Tây Nam Bộ, 4ha ở các tỉnh còn lại. Một hộ chỉ có thể nhận chuyển quyền tới 100ha nếu để trồng rừng. Một đại biểu Quốc hội ủng hộ chính sách hạn điền hiện thời lo lắng, “ruộng đất sẽ rơi vào tay một số địa chủ mới” nếu không giới hạn mức độ tích tụ ruộng đất. Nhưng từ thực tiễn, các chuyên gia cho rằng, đã đến lúc tư duy “người cày có ruộng” và “hạn điền” cần phải thích nghi trong điều kiện mới. Ruộng đất được tích tụ sẽ khuyến khích các nhà đầu tư áp dụng tiến bộ kỹ thuật, các tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất nông sản hàng hoá cũng từ đó mà hình thành. Nhà đầu tư có thể trở thành “địa chủ” nhưng "địa chủ" trong bối cảnh đó sẽ mang nội hàm khác với những định kiến trong quá khứ. Cũng như các nhà “tư bản” đang xuất hiện ở các ngành kinh tế khác, một khi nhà đầu tư nông nghiệp có thể tích tụ ruộng đất ở quy mô thích hợp, những đóng góp của họ sẽ không chỉ làm thay đổi cung cách sản xuất manh mún mà còn tạo ra những đổi mới thật sự ở nông thôn.
Tích tụ thế nào cho hiệu quả?
Ông Trần Đức Tụng, nguyên chuyên viên của Bộ Nông nghiệp và PTNT cho rằng, sản xuất hàng hoá không thể không đi kèm với tích tụ ruộng đất, vấn đề chỉ là chọn mô hình nào để giảm thiểu “tổn thương” cho nông dân. Kinh nghiệm của Đài Loan (Trung Quốc) cho thấy, trước đây sản xuất nông nghiệp ở Đài Loan cũng manh mún như ta. Tuy nhiên, hiện nay mô hình 10 – 15 hộ nông dân góp đất với nhau thành lập công ty nông nghiệp nhỏ và vừa để hình thành vùng sản xuất tập trung, khép kín các khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ đã trở nên phổ biến. Hội đồng quản trị sẽ phân chia lợi nhuận theo tỷ lệ vốn góp. Cách làm này không mang tiếng phải làm thuê trên đất của mình. Theo ông Tụng, trong điều kiện nước ta hiện nay, các nhà quản lý cũng nên tham khảo cách làm của Đài Loan, chưa vội “đi xa” đến những mô hình ở các nước khác khi một nông hộ của họ có thể sở hữu hàng trăm hecta đất, sản xuất đến chế biến theo quy trình khép kín. Nhiều ý kiến cho rằng, khoa học kỹ thuật dù cung cấp một số giống cây – con mới thì cũng khó có thể làm thay đổi cục diện nền nông nghiệp lạc hậu và bộ mặt chậm phát triển của nông thôn Việt Nam . Vì vậy, phải có những chính sách mới, nhất là về đất đai để làm “thay da đổi thịt” khu vực có tới 2/3 dân số đang sinh sống này. Chính vì vậy, việc tích tụ ruộng đất để sản xuất lớn là hướng đi tất yếu nhưng đòi hỏi phải có những bước đi hợp lý, tránh gây “tổn thất” cho nông dân và đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Ông Nguyễn Công Tạn, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ khi đề cập đến vấn đề này cũng cho rằng, có tích tụ ruộng đất mới chuyên môn hoá được sản xuất. Ai không làm nông nghiệp phải nhượng lại đất cho người làm nông nghiệp hoặc bán lại cho Nhà nước. Cũng theo ông Tạn, tích tụ ruộng đất đương nhiên phải hình thành những trang trại lớn nhưng không nên "tham to" hàng trăm, hàng nghìn hecta. Bởi quy mô trang trại cần phù hợp với trình độ lao động, cơ giới hoá, quản lý của người nông dân.
Theo các chuyên gia, tích tụ ruộng đất phải đi đôi với phát triển ngành nghề, công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn nhằm tạo việc làm và tăng thu nhập cho nông dân. GS. Nguyễn Lân Dũng cho rằng, để trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2020, lao động nông nghiệp phải giảm xuống chỉ còn 23%, phải chuyển khoảng 50% lao động nông nghiệp hiện nay sang các ngành kinh tế khác, đi đôi với tích tụ đất đai để có thể cơ giới hoá các khâu canh tác và thu hoạch. Ngoài ra, chính sách đất đai phải tạo điều kiện và thúc đẩy việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp hiện có và khai thác nhanh đất hoang hoá đang còn chiếm một diện tích lớn. Đẩy mạnh việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, thực hiện thuỷ lợi hoá, điện khí hoá, cơ giới hoá, nâng cao trình độ công nghệ chế biến, công nghệ sau thu hoạch. Chú trọng phát triển mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản cả trong và ngoài nước. Nhân rộng các mô hình liên kết kinh tế hộ nông dân, các hình thức kinh tế hợp tác và HTX, nông - lâm trường, kinh tế trang trại gắn với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ. Nhà nước khuyến khích, hỗ trợ đầu tư ban đầu thoả đáng cho việc chuyển lao động và dân cư đến những nơi khó khăn nhưng giàu tiềm năng kinh tế, có vị trí xung yếu về an ninh, quốc phòng, tạo đà phát triển nhanh cho những vùng này để giảm sự cách biệt với các vùng khác trong nước. Giải quyết các vướng mắc về chính sách và thể chế để tạo động lực mới thúc đẩy kinh tế - xã hội nông thôn phát triển vững chắc. Đề cao trách nhiệm và tính năng động, sáng tạo của nhiều địa phương, ban - ngành trong việc tạo thuận lợi cho nông dân, các thành phần kinh tế có nhu cầu và khả năng đầu tư phát triển nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn theo đúng pháp luật.
Sẽ còn quá sớm để chúng ta mơ đến những cách làm nông nghiệp “hoành tráng” của các nước trong khu vực và trên thế giới. Nhưng với những dấu hiệu sản xuất mới và quá trình tích tụ ruộng đất đã và đang diễn ra mạnh mẽ ở một số địa phương, chắc chắn rồi đây nước ta sẽ có những vùng sản xuất chuyên canh lớn với những sản phẩm nông sản có chất lượng đồng đều, số lượng lớn, giá cả cạnh tranh. Để điều đó trở thành hiện thực, vấn đề nằm ở bản thân các nhà quản lý và cả người nông dân. Không thể cứ kêu gọi thay đổi cách thức quản lý, cách làm ăn chung chung nhưng khi triển khai vẫn mang nặng tính hô hào, hình thức. Sẽ không thể có tích tụ ruộng đất nếu cuộc sống của bà con nông dân vẫn chỉ biết trông chờ vào hạt lúa, củ khoai...
Nguồn: kinhtenongthon.com.vn (29/10/07)
