Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 09/04/2007 21:24 (GMT+7)

Nguời tìm ra virus

Trở lại trăm năm trước, khoảng 1880, các chủ vườn thuốc lá ở Ukraina phát sốt vì tai hoạ từ đâu ập đến. Nhiều người bị phá sản vì vườn cây thuốc lá của họ bị một chứng bệnh gọi là đốm lá. Mặt lá thuốc xuất hiện những chấm đen và trắng, khảm dày lên thành những đường thêu kì lạ. Chẳng bao lâu, mặt lá xoăn lại, héo rũ, rồi các cây thuốc lá thi nhau ngã gục trên mặt ruộng vườn.

Cứ thế từ làng này sang làng khác, bệnh đốm lá không bỏ sót một cánh đồng thuốc lá nào. Trước tình hình nghiêm trọng, năm 1887, Đại học Saint Petersbourg cử hai sinh viên đi quan sát thực địa. Người ta phê phán thái độ tắc trách của trường đại học. Tuy nhiên rất may mắn vì một trong hai sinh viên này là một nhân tài. Ivanovski và Polovsev đến Crum và Mondavie thuộc Ukraina. Họ thử đủ mọi biện pháp điều trị thông thường, nhưng tất cả đều vô hiệu: hàng loạt cây thuốc lá vẫn nối tiếp nhau ngã gục. Các bậc thầy giỏi nhất của Đại học Saint Peterbourg vào cuộc, cũng bó tay.

Ivanovski ray rứt khi nhìn vào đôi mắt tuyệt vọng của nông dân trồng thuốc lá, trong khi bệnh đốm lá vẫn hoành hành dữ dội.

Năm 1890, Ivanovski về công tác ở vườn bách thảo Nikiski ở Crimée. Ông lao vào nghiên cứu bệnh đốm lá. Đến năm 1892, bằng trí thông minh tuyệt vời, ông đã hoàn thành một công trình gây chấn động toàn cầu khi tim thủ phạm bệnh đốm lá.

Ivanovski được tôn vinh vì ông có những lý luận xuất sắc để tìm ra bản chất của vấn đề. Trước đó, năm 1886, một nhà bác học Nga N.Ph. Gamalea đã thấy vấn đề. Trong trận dịch hạch làm chết hàng triệu con bò ở Âu châu, Gamalea lấy máu bò bệnh đem lọc và tiêm vào con bò khoẻ. Kết quả con bò khoẻ bị nhiễm bệnh. Gamalea không giải thích được bản chất của mầm bệnh.

Virus đốm thuốc lá nhìn qua kính hiển vi điện tử. Ivanovski đi theo hướng của Gamalea, ông lấy dịch nghiền thuốc bị bệnh tiêm vào cây thuốc khoẻ mạnh. Ngày thứ 11, bệnh đốm lá xuất hiện, đem dịch lá thuốc vừa nhiễm bệnh soi kính hiển vi. Như các trường hợp khác, dịch của bệnh phẩm khi soi kính hiển vi, sẽ tìm thấy mầm bệnh như lao, thương hàn, tả. Nhưng lần này tình hình lại trái với quy luật. Hàng trăm lần thử nghiệm và soi kính hiển vi, tuyệt nhiên không thấy mầm bệnh nào. Trong lúc mệt mỏi muốn bỏ cuộc, Ivanovski nhìn ở góc phòng thấy một cái cột lọc Chamberland nằm lăn lóc, ông chợt nghĩ có khi mầm bệnh quá nhỏ, chui qua cả lọc thông thường? Rồi vì quá nhỏ nên loại kính hiển vi quang học không thấy được chúng.

Ivanovski dùng ngay cột lọc Chamberland, nếu dịch lọc lá thuốc bị bệnh lại gây bệnh cho cây thuốc lá khoẻ mạnh khác thì mầm bệnh phải nhỏ hơn 1 micromet. Đem dịch lọc, Ivanoski tiêm vào cây thuốc lá khoẻ mạnh. Kinh dị thay: cây thuốc lá bị nhiễm bệnh. Trong dịch bệnh phẩm tồn tại một loại mầm bệnh cực nhỏ mà kính hiển vi không thấy được. Nó là chất độc: “Virus! Virus!” (tiếng Nga là chất độc).

Sau khi chứng minh sự tồn tại của mầm bệnh, Ivanovski tin chắc mầm bệnh là chất độc. Ông thực nghiệm xác minh nhận xét của mình, ông lấy dịch lá thuốc bị bệnh tiêm cho cây thứ nhất. Cây thứ nhất bị bệnh, ông lấy dịch lá cây thuốc thứ nhất tiêm cho cây thuốc thứ hai, cây thứ hai bị bệnh rồi cứ thế đến cây 3, 4, 5…Nếu mầm bệnh là chất hoá học thì độ độc sẽ giảm dần, những cây thuốc lá về sau sẽ nhiễm bệnh nhẹ dần. Nhưng thực tế lại khác hẳn, các cây thuốc lá về sau nhiễm bệnh càng nặng hơn. Như thế mầm bệnh là một sinh vật cực kỳ nhỏ bé có khả năng sinh sản với tốc tộ nhanh. Vì không nuôi cấy được và có thể xuyên qua màng lọc nhỏ nhất, Ivanovski gọi nó là virus qua lọc, một sinh vật mà với tất cả phương tiện kỹ thuật thời ấy chưa ai nhìn hình dạng của chúng ra sao.

Những năm sau, theo phương pháp của Ivanovski, các nhà khoa học đã tìm ra vius bệnh lở mồm long móng (của trâu, bò…), bệnh cúm, sởi, quai bị, viêm gan,… và chẳng ai nhìn thất chúng và nuôi được chúng. Chỉ đến năm 1940, khi có kính hiển vi điện tử với độ phóng đại 600.000 rồi 1 triệu lần, hình dạng của virus mới lộ ra và đến năm 1952, các nhà khoa học nuôi cấy được virus trên tế bào phôi gà, nhân loại mới đi sâu vào thế giới của virus.

Ivanoski được tôn vinh là người tìm ra virus qua cách lập luận khoa học thông minh. Năm 1892, năm công bố công trình virus đốm thuốc lá của Ivanovski được xem là ngày ra đời của môn virus học.

Nguồn: Thuốc & sức khoẻ, 288, 15-7-2005, tr24.

Virus đốm thuốc lá nhìn qua kính hiển vi điện tử.

Xem Thêm

Tin mới

Liên hiệp Hội Việt Nam kỷ niệm 116 năm ngày Quốc tế Phụ nữ
“Phía sau thành công của một người đàn ông luôn có bóng dáng của người phụ nữ”. Anh em nam giới có được sự thành công trong sự nghiệp, hạnh phúc trong cuộc sống gia đình là nhờ đức tính hy sinh, lòng vị tha của người phụ nữ luôn ở phía sau của họ - người đã làm cho cả thế giới thay đổi và phát triển thế giới tươi đẹp này…”
Khơi dậy khát vọng trí thức trong kỷ nguyên mới
Trải qua 43 năm xây dựng và trưởng thành (1983-2026), Liên hiệp Hội Việt Nam đã khẳng định vững chắc vị thế là tổ chức đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước. Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vai trò "ngôi nhà chung" của đội ngũ trí thức càng trở nên quan trọng và mang tính then chốt.
Bí thư Đảng ủy VUSTA Châu Văn Minh tiếp xúc cử tri tại tỉnh Phú Thọ
Trong hai ngày 4-5/3, GS.VS. Châu Văn Minh - Bí thư Đảng ủy VUSTA và các ứng cử viên đại biểu Quốc hội, đơn vị bầu cử số 1 tỉnh Phú Thọ đã tiếp xúc cử tri của 20 xã trên địa bàn. Trình bày chương trình hành động trước cử tri, GS.VS. Châu Văn Minh đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ, thể hiện tư duy của một nhà khoa học đầu ngành và tầm nhìn của ứng cử viên đại biểu Quốc hội đại diện cho giới trí thức.
Chủ tịch Phan Xuân Dũng chúc mừng đội ngũ thầy thuốc nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam
Nhân dịp kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955 - 27/2/2026), ngày 26/2, Đoàn công tác Liên hiệp Hội Việt Nam do TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam làm Trưởng đoàn, cùng đại diện lãnh đạo Văn phòng và các Ban chuyên môn đã đến thăm và chúc mừng lãnh đạo, cán bộ, hội viên Tổng hội Y học Việt Nam, Hội Đông y Việt Nam và Hội Dược học Việt Nam.
Phát triển Khoa học công nghệ để biển đảo trở thành cực tăng trưởng xanh
Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng KHCN để phát triển bền vững biển, đảo không chỉ là một chiến lược kinh tế, mà còn là hành động thiết thực bảo vệ chủ quyền, nâng cao đời sống nhân dân. Trong không khí những ngày đầu Xuân, khi đất trời giao hòa, lòng người hướng về nguồn cội, chúng ta càng thêm trân quý vùng biển thiêng liêng của Tổ quốc. Mùa Xuân là mùa của khởi sắc, của những kế hoạch dài hơi.
Nghệ An: Thường trực Tỉnh ủy gặp mặt đại biểu trí thức, văn nghệ sĩ tiêu biểu đầu Xuân Bính Ngọ 2026
Chiều ngày 25/02, tại Nhà khách Nghệ An đã diễn ra buổi gặp mặt đại biểu trí thức, văn nghệ sĩ tiêu biểu nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026. Tham dự hội nghị có đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chủ trì hội nghị cùng lãnh đạo đại diện UBND tỉnh, sở, ban, ngành cùng 66 đại biểu trí thức, văn nghệ sĩ tiêu biểu.
Đoàn công tác Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam thăm và làm việc với Viện Nghiên cứu Văn hóa và Phát triển, Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển
Chiều 25/2 (tức ngày 9 tháng Giêng năm 2026), Đoàn công tác của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội – làm Trưởng đoàn đã đến thăm và làm việc với Viện Nghiên cứu Văn hóa và Phát triển, Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển.