Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 09/04/2007 21:24 (GMT+7)

Nguời tìm ra virus

Trở lại trăm năm trước, khoảng 1880, các chủ vườn thuốc lá ở Ukraina phát sốt vì tai hoạ từ đâu ập đến. Nhiều người bị phá sản vì vườn cây thuốc lá của họ bị một chứng bệnh gọi là đốm lá. Mặt lá thuốc xuất hiện những chấm đen và trắng, khảm dày lên thành những đường thêu kì lạ. Chẳng bao lâu, mặt lá xoăn lại, héo rũ, rồi các cây thuốc lá thi nhau ngã gục trên mặt ruộng vườn.

Cứ thế từ làng này sang làng khác, bệnh đốm lá không bỏ sót một cánh đồng thuốc lá nào. Trước tình hình nghiêm trọng, năm 1887, Đại học Saint Petersbourg cử hai sinh viên đi quan sát thực địa. Người ta phê phán thái độ tắc trách của trường đại học. Tuy nhiên rất may mắn vì một trong hai sinh viên này là một nhân tài. Ivanovski và Polovsev đến Crum và Mondavie thuộc Ukraina. Họ thử đủ mọi biện pháp điều trị thông thường, nhưng tất cả đều vô hiệu: hàng loạt cây thuốc lá vẫn nối tiếp nhau ngã gục. Các bậc thầy giỏi nhất của Đại học Saint Peterbourg vào cuộc, cũng bó tay.

Ivanovski ray rứt khi nhìn vào đôi mắt tuyệt vọng của nông dân trồng thuốc lá, trong khi bệnh đốm lá vẫn hoành hành dữ dội.

Năm 1890, Ivanovski về công tác ở vườn bách thảo Nikiski ở Crimée. Ông lao vào nghiên cứu bệnh đốm lá. Đến năm 1892, bằng trí thông minh tuyệt vời, ông đã hoàn thành một công trình gây chấn động toàn cầu khi tim thủ phạm bệnh đốm lá.

Ivanovski được tôn vinh vì ông có những lý luận xuất sắc để tìm ra bản chất của vấn đề. Trước đó, năm 1886, một nhà bác học Nga N.Ph. Gamalea đã thấy vấn đề. Trong trận dịch hạch làm chết hàng triệu con bò ở Âu châu, Gamalea lấy máu bò bệnh đem lọc và tiêm vào con bò khoẻ. Kết quả con bò khoẻ bị nhiễm bệnh. Gamalea không giải thích được bản chất của mầm bệnh.

Virus đốm thuốc lá nhìn qua kính hiển vi điện tử. Ivanovski đi theo hướng của Gamalea, ông lấy dịch nghiền thuốc bị bệnh tiêm vào cây thuốc khoẻ mạnh. Ngày thứ 11, bệnh đốm lá xuất hiện, đem dịch lá thuốc vừa nhiễm bệnh soi kính hiển vi. Như các trường hợp khác, dịch của bệnh phẩm khi soi kính hiển vi, sẽ tìm thấy mầm bệnh như lao, thương hàn, tả. Nhưng lần này tình hình lại trái với quy luật. Hàng trăm lần thử nghiệm và soi kính hiển vi, tuyệt nhiên không thấy mầm bệnh nào. Trong lúc mệt mỏi muốn bỏ cuộc, Ivanovski nhìn ở góc phòng thấy một cái cột lọc Chamberland nằm lăn lóc, ông chợt nghĩ có khi mầm bệnh quá nhỏ, chui qua cả lọc thông thường? Rồi vì quá nhỏ nên loại kính hiển vi quang học không thấy được chúng.

Ivanovski dùng ngay cột lọc Chamberland, nếu dịch lọc lá thuốc bị bệnh lại gây bệnh cho cây thuốc lá khoẻ mạnh khác thì mầm bệnh phải nhỏ hơn 1 micromet. Đem dịch lọc, Ivanoski tiêm vào cây thuốc lá khoẻ mạnh. Kinh dị thay: cây thuốc lá bị nhiễm bệnh. Trong dịch bệnh phẩm tồn tại một loại mầm bệnh cực nhỏ mà kính hiển vi không thấy được. Nó là chất độc: “Virus! Virus!” (tiếng Nga là chất độc).

Sau khi chứng minh sự tồn tại của mầm bệnh, Ivanovski tin chắc mầm bệnh là chất độc. Ông thực nghiệm xác minh nhận xét của mình, ông lấy dịch lá thuốc bị bệnh tiêm cho cây thứ nhất. Cây thứ nhất bị bệnh, ông lấy dịch lá cây thuốc thứ nhất tiêm cho cây thuốc thứ hai, cây thứ hai bị bệnh rồi cứ thế đến cây 3, 4, 5…Nếu mầm bệnh là chất hoá học thì độ độc sẽ giảm dần, những cây thuốc lá về sau sẽ nhiễm bệnh nhẹ dần. Nhưng thực tế lại khác hẳn, các cây thuốc lá về sau nhiễm bệnh càng nặng hơn. Như thế mầm bệnh là một sinh vật cực kỳ nhỏ bé có khả năng sinh sản với tốc tộ nhanh. Vì không nuôi cấy được và có thể xuyên qua màng lọc nhỏ nhất, Ivanovski gọi nó là virus qua lọc, một sinh vật mà với tất cả phương tiện kỹ thuật thời ấy chưa ai nhìn hình dạng của chúng ra sao.

Những năm sau, theo phương pháp của Ivanovski, các nhà khoa học đã tìm ra vius bệnh lở mồm long móng (của trâu, bò…), bệnh cúm, sởi, quai bị, viêm gan,… và chẳng ai nhìn thất chúng và nuôi được chúng. Chỉ đến năm 1940, khi có kính hiển vi điện tử với độ phóng đại 600.000 rồi 1 triệu lần, hình dạng của virus mới lộ ra và đến năm 1952, các nhà khoa học nuôi cấy được virus trên tế bào phôi gà, nhân loại mới đi sâu vào thế giới của virus.

Ivanoski được tôn vinh là người tìm ra virus qua cách lập luận khoa học thông minh. Năm 1892, năm công bố công trình virus đốm thuốc lá của Ivanovski được xem là ngày ra đời của môn virus học.

Nguồn: Thuốc & sức khoẻ, 288, 15-7-2005, tr24.

Virus đốm thuốc lá nhìn qua kính hiển vi điện tử.

Xem Thêm

Tin mới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Trí tuệ tích lũy trong lịch sử phải trở thành năng lực dẫn dắt sự phát triển đất nước
Sáng 17/9, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Ban Chỉ đạo) họp Phiên thứ hai. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo chủ trì Phiên họp.
Đắk Lắk: Đánh giá kết quả vòng sơ khảo Cuộc thi lần thứ I
Chiều ngày 15/9, tại trụ sở Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, Hội đồng Giám khảo Vòng chung khảo Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng lần thứ I năm 2026 tổ chức họp đánh giá kết quả chấm điểm vòng sơ khảo và thống nhất phương án xếp giải. Cuộc họp được tổ chức theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, với sự tham dự của các thành viên Hội đồng Giám khảo.
Chủ tịch Bùi Thị Minh Hoài dự Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031
Chiều 14/9, tại Hà Nội, Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đã tiến hành phiên trọng thể. Bà Bùi Thị Minh Hoài - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam dự và phát biểu chỉ đạo Đại hội.
Hàng triệu dữ liệu khoa học, công nghệ quốc gia được chia sẻ chung trên một nền tảng
Hệ thống bước đầu hội tụ khối lượng lớn dữ liệu, gồm thông tin về nhiệm vụ khoa học và công nghệ, công bố khoa học, tổ chức khoa học và công nghệ, nhân lực khoa học và công nghệ, thống kê khoa học và công nghệ; cùng hàng triệu dữ liệu được kết nối, chia sẻ từ các hệ thống nghiệp vụ của Bộ như sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng...
Lâm Đồng: Tìm giải pháp tổng thể phòng, chống ngập úng đô thị Đà Lạt
Sáng ngày 11/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Lâm Đồng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Đại học Thủy lợi - Viện Đào tạo và Khoa học ứng dụng Miền Trung tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp tổng thể phòng, chống ngập úng đô thị Đà Lạt trong bối cảnh biến đổi khí hậu”.
Vĩnh Long: Trao 110 giải thưởng Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng
Sáng ngày 11/9/2026, tại Hội trường UBND tỉnh Vĩnh Long, Ban Tổ chức Cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh tổ chức Hội nghị Tổng kết, trao giải Cuộc thi lần thứ I (năm học 2025–2026) và chính thức phát động Cuộc thi lần thứ II. Hội nghị do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (cơ quan Thường trực Ban Tổ chức) phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan thực hiện.
Gia Lai: Đẩy mạnh tham vấn chuyên sâu và giám sát liên ngành các hoạt động của PanNature
Nhằm tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các tổ chức KH&CN trực thuộc và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững, tỉnh Gia Lai ghi nhận chuỗi hoạt động quan trọng của Trung tâm Con người và Thiên nhiên: Từ Hội thảo tham vấn chuyên gia đa bên ngày 08/09/2026 đến đợt giám sát liên ngành thực địa của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) trong hai ngày 11 và 12/9/2026.
Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố: Phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ giải quyết các bài toán thực tiễn tại địa phương
Hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật các tỉnh, thành phố thời gian qua ngày càng bám sát yêu cầu phát triển và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Thông qua tư vấn, phản biện chính sách, chuyển giao khoa học công nghệ, phổ biến kiến thức, đội ngũ trí thức đã có nhiều đóng góp thiết thực, góp phần đưa tri thức khoa học vào đời sống, phục vụ phát triển KH-XH tại địa phương.