Người cựu chiến binh Mỹ với lá cờ Đảng Cộng sản Việt Nam
Cuộc chiến đấu chính nghĩa vì khát vọng giải phóng dân tộc, bảo vệ đất nước của nhân dân ta trong thế kỷ 20 chẳng những đã thức tỉnh lương tri nhân dân các nước yêu chuộng hoà bình công lý, mà còn cảm hoá trái tim nhiều người lính Mỹ đã từng có mặt trong đạo quan viễn chinh tham chiến trên chiến trường miền Nam. Câu chuyện của người Cựu chiến binh (CCB) Mỹ - Anh Fred sau 35 năm lưu giữ đã tìm đến để trao lại cuốn nhật ký “đầy lửa” của bác sĩ - liệt sỹ Đặng Thuỳ Trâm cho gia đình chị trong dịp kỷ niệm 30 năm giải phóng miền Nam 30 – 4 – 2005 mà cả nước đều biết, đã thể hiện điều đó. Nhờ vậy, với cuộc sống và chiến đấu, hy sinh thầm lặng của Đặng Thuỳ Trâm được tái hiện từ cuốn nhật ký này đã nêu một tấm gương sáng cho tuổi trẻ cả nước ta sống đẹp, sống có ích để dâng hiến cho đời. Và sau đó đạo diễn Đặng Nhật Minh đã dựng thành bộ phim “Đừng đốt”, đã được chiếu tại một số trường Đại học ở New York đêm 15 – 11 – 2009, gây xúc động với khán giả Mỹ, trong đó có cả Fred và các diễn viên Mỹ đóng vai anh.
Song không chỉ có CCB Fred với nghĩa cử cao đẹp ấy, mà còn có một người Mỹ khác cũng lay động tâm hồn mình từ cuộc chiến tranh chính nghĩa của chúng ta. Đó là CCB Thomas Smith – cùng một đơn vị sư đoàn bộ binh Mỹ với anh Fred (người lưu giữ cuốn nhật ký Đặng Thuỳ Trâm) từng tham chiến trên chiến trường Quảng Ngãi những năm 1965 – 1969. Câu chuyện về người lính Mỹ lưu giữ lá cờ Đảng Cộng sản sau hơn 30 năm để tìm đến trao lại cho Viện Bảo tàng Quân đội (BTQĐ) Việt Nam, sau đây sẽ kể về nghĩa cử ấy của người chiến binh này:
Thomas Smith sang chiến trường Việt Nam lần thứ nhất năm 1965, lần thứ hai năm 1967 với chức vụ Đại đội trưởng đại đội A, tiểu đoàn 4 thuộc sư đoàn American, chiếm đóng tại địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Đầu tháng 1 – 1969, vào một đêm gần sáng, đại đội của Thomas bị quân giải phóng tập kích bất ngờ ở phía tây huyện Mộ Đức giáp Bắc huyện Đức Phổ, nơi có bệnh xá của Bác sỹ Đặng Thuỳ Trâm. Giữa lúc trận đánh đang diễn ra ác liệt, trong khi Thomas đang ẩn nấp trong công sự dã chiến để chỉ huy, bỗng xuất hiện ngay phía trước chỗ anh ta một tốp chiến sỹ quân giải phóng vừa nổ từng loạt đạn, vừa lao tới trong cự ly rất gần. Thomas liền bắn trả vào mục tiêu trước mặt đang xông tới, và một chiến sỹ đã ngã xuống. Trận tập kích chớp nhoáng sau một lúc đã kết thúc trước khi trời hửng sáng, phía Mỹ bị thương vong một số, bên ta đã cơ động về phía Tây, nhưng chưa mang kịp người chiến sỹ đã hy sinh tại trận địa này.
Khi vừa ngớt tiếng súng, trực thăng vũ trang của Mỹ đã hạ cánh chuyển số quân bị thương vong và yểm trợ cho bộ binh thu dọn chiến trường. Sau đó, Thomas liền rời vị trí chỉ huy tiến đến chỗ người chiến sỹ ta vừa hy sinh để tìm tài liệu. Sau này, Thomas thuật lại thì người chiến sĩ đó còn rất trẻ, có vầng trán cao, đã hy sinh trong tư thế tay phải vẫn nắm chặt khẩu súng AK, bàn tay trái xoè ra đặt lên lồng ngực như để giữ vật gì đó bên trong. Thomas lục soát rất kỹ, nhưng không tìm thấy tài liệu gì, chỉ lấy được một lá cờ đỏ búa liền được xếp gấp cất giữ cẩn thận trong ngực áo người chiến sĩ này. Lá cờ được khâu bằng tay, có kích thước 50 x 80 cm2. Thomas chỉ thu giữ lá cờ làm chiến lợi phẩm, còn khẩu súng anh ta giao cho một lính Mỹ.
Sau trận đánh này khoảng 2 tuần lễ, Thomas bị thương trong một trận đánh khác cũng gần khu vực đã xảy ra trận đánh trước, và anh ta được đưa về Mỹ chữa trị. Khi đang điều trị tại một bệnh viện quân đội, Thomas nhận được chiếc balo cá nhân do bưu điện gửi từ Nam Việt Nam về cho anh ta, trong đó ngoài tư trang, thư, ảnh gia đình, còn có lá cờ này mà trước khi bị thương Thomas đã cất giữ trong ba lô của mình.
Sau khi ra viện, Thomas đã mang lá cờ đó về nhà với niềm tự hào về một kỷ niệm chiến tranh, coi đó là chiến tích đặc biệt mà không phải quân nhân Mỹ nào ở chiến trường Việt Nam cũng có được chiến lợi phẩm là một lá cờ Cộng sản. Nhiều năm sau đó Thomas đã treo lá cờ này trong nhà mình, hoặc treo ở nơi làm việc với niềm kiêu hãnh với bạn bè về chiến tích ấy.
Sau hơn 30 năm lưu giữ lá cờ đó như một vật sở hữu cá nhân, bỗng Thomas nảy ra ý định sẽ mang lá cờ đến trao lại cho người Việt Nam . Thế rồi một ngày đầu tháng 8 – 2001, nhân chuyến sang công cán tại Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Hà Nội, qua người nữ phiên dịch từ Phòng Tuỳ viên của sứ quán báo cho Viện Bảo tàng Quân đội (BTQĐ) biết có một CCB Mỹ - ông Thomas Smith hiện công tác ở Văn phòng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ vừa sang Việt Nam, muốn gặp đại diện của BTQĐ để trao lại một kỷ vật mà ông đang lưu giữ. Nhận được thông tin này, lãnh đạo Tổng cục Chính trị, Đại tá Lê Mã Lương (nay là Thiếu tướng) - Viện trưởng BTQĐ đã đồng ý đề nghị của ông Thomas và uỷ nhiệm cho Trung tá Hà Minh Phương – Phó trưởng phòng Nghiên cứu – Sưu tầm của Viện gặp và tiếp ông Thomas.
Đúng hẹn, sáng ngày 9 – 8 – 2001, Thomas đã đến BTQĐ, đi cùng có đô Thu phiên dịch và một CCB Mỹ là bạn của Thomas. Trung tá Phương, cùng với trung tá Trần Minh Hân, Thượng tá chuyên nghiệp Phạm Thị Huynh - thuyết minh và cô Lê Hoàng Mai - chủ đề tài của Phòng Trưng bày chuyên đề “Nghĩa tình đồng đội” tiếp Thomas. Say khi chủ và khách giới thiệu về mình cho nhau, CCB Thomas trịnh trọng mở lá cờ ra, và trình bày mục đích ông quyết định trao lá cờ của Đảng Cộng sản Việt Nam lại cho Viện BTQĐ mà ông đã lưu giữ 32 năm qua. Tại đó, ông đã tự thuật lại toàn bộ sự việc từ khi sang Nam Việt Nam lần thứ nhất, lần thứ hai, đến khi xảy ra trận đánh đầu năm 1969 mà ông đã thu được lá cờ chiến lợi phẩm từ trong ngực áo của một người chiến sĩ quân giải phóng, cho tới khi ông bị thương trở về Mỹ và nhận lại lá cờ này để lưu giữ làm chiến tích cho đến nay.
Khi biết được thông tin hấp dẫn này, tôi đã trực tiếp gặp Trung tá Hà Minh Phương để tìm hiểu sự việc từ đầu, được Trung tá Phương thân tình trao đổi và cung cấp những tư liệu mà BTQĐ đã thu thập được từ CCB Thomas khi ông trao lại lá cờ Đảng ngày 9 – 8 – 2001. Phần trên đã kể lại ở đầu bài viết này là theo lời tự thuật của CCB Thomas. Điều quan trọng tôi muốn tìm hiểu thêm trong sự việc này là nhân thân của CCB Thomas hiện nay và vì sao ông lại quyết định trao lại lá cờ ấy cho chúng ta. Qua lưu bút “sự kiện” lạ đó, nay nhân kỷ niệm 65 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, xin thuật lại chuyện thời hậu chiến khi quan hệ Việt Nam - Mỹ đã mở ra chương mới.
Ông Thomas Smith năm ấy (2001) khoảng hơn 50 tuổi, là một thành viên của Văn phòng Trợ giúp nhân đạo và tháo gỡ bom mìn ở Việt Nam thuộc cơ quan hợp tác quốc phòng – an ninh - Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, địa chỉ ghi trên danh thiếp như sau: “Office the Serectary of Defense Humatarinar asssitance and Demining – Team 2800 Pentagon Washintong Dc. Tel: 703601 3657, fax: 703602075”. Ông đã có vợ và hai con gái ở Mỹ.
Về lý do trao lại lá cờ Đảng cho BTQĐ ta, ông Thomas hồi niệm lại: “Từ chỗ tôi rất tự hào về chiến tích của mình đã thu được chiến lợi phẩm ngay tại mặt trận là một lá cờ Cộng sản. Nhưng dần dần những tin tức về cuộc chiến tranh ở Việt Namđưa về Mỹ với bản thống kê binh lính Mỹ chết trận ngày càng dài thêm, và nhiều dân thường Việt Nam bị giết hại trong cuộc chiến tranh vô nghĩa này, làm tôi phải nghĩ rất nhiều. Từ đó tôi nhận ra rằng đối với tôi cũng không còn ý nghĩa của sự tự hào nữa, và tôi thấy ân hận đã tham gia vào cuộc chiến tranh để chống lại nhân dân Việt Nam . Thế rồi từ đó, mỗi khi nhìn thấy lá cờ treo trong phòng tôi, thay vì niềm kiêu hãnh của người chiến thắng là nỗi buồn sâu lắng cứ xâm chiếm tâm trí tôi. Và, khi tôi được hưởng hạnh phúc ngọt ngào ấm cúng bên người vợ trẻ và hai con gái bé bỏng xinh đẹp của tôi, tôi lại nghĩ nhiều đến người lính trẻ Việt Nam mà tôi đã gọi là kẻ thù và bắn chết anh ta trong một trận đánh. Tôi thấy đau lòng và coi anh như một bạn thân thiết, tôi cảm thấy có lỗi với anh ấy. Đã bao năm rồi anh ấy không còn nữa, nhưng lá cờ thiêng liêng mà Đảng Cộng sản đã giao cho anh ấy mang theo ra trận, thì nay vẫn còn hiện diện trong nhà tôi. Tôi hình dung trong lá cờ này có anh ấy và anh ấy là bạn tôi. Thế là tôi – anh ấy – cùng lá cờ hoà quyện trong tình cảm của tôi, hàng ngày chúng tôi thường “trò chuyện” với nhau. Từ nước Mỹ xa xôi, tôi đã nảy ra ý định một khi có cơ hội trở lại Việt Nam, tôi sẽ đưa “người bạn” thân thiết của mình trở lại quê hương anh ấy. Tôi nghĩ là lúc này anh - người liệt sĩ ấy đã hoá thân trong lá cờ Đảng này và anh thuộc về đồng bào của mình. Tôi đã khóc vì không còn dịp để trò chuyện và nhận ở anh những lời khuyên thân tình trong cuộc sống. Tôi đã nghiệm ra rằng từ khi tôi coi anh ấy là người bạn thân thiết, tôi trở thành người tốt hơn với mọi người. Tôi tự hào về tình bạn của anh trong tôi và ôm anh ấy vào lòng với niềm kính trọng, ngưỡng mộ sâu sắc…”.
Qua cuộc trao đổi, Trung tá Hà Minh Phương còn cho biết khi nghe những lời tự thuật trên đây của CCB Thomas, lúc ấy đã có chị em bật khóc, có người phải bước vội ra ngoài hiên để lau nước mắt vì xúc động. Nhân dịp này, Trung tá Phương bày tỏ BTQĐ coi đây là việc làm rất có ý nghĩa đáng ghi nhận của ông Thomas, và xin cảm ơn ông với nghĩa cử thiện chí này. Mong rằng đối với các CCB Mỹ khác từng tham gia chiến tranh tại Việt Nam, nếu ai còn lưu giữ kỷ vật gì của những người chiến sĩ Việt Nam lúc bấy giờ, xin vui lòng trao lại cho BTQĐ. Ngoài ra cũng qua thông tin này trên báo chí, BTQĐ hy vọng đồng đội của người chiến sĩ mang lá cờ Đảng ra trận và đã hy sinh ở phía Tây Quảng Ngãi trong thời gian đó, nếu ai biết sự việc này xin cung cấp cho Viện BTQĐ phiên hiệu đơn vị và quê quán, tên người chiến sĩ ấy để bổ sung tư liệu chiến tranh cho Bảo tàng lịch sử quân sự Việt Nam theo tên gọi hiện nay.
