Năm Tý nói chuyện chuột

Bộ gặm nhấm có hơn 20 họ và khoảng 20.000 loại như sóc, chuột nhím, chuột túi, chuột kangaroo... trong đó chuột là loài tinh khôn nhất, đẻ mắn nhất, bẩn thỉu nhất và cũng là loài gây hại cho con người nhiều nhất.

Tinh khôn nhất

Đến nay chưa giải thích được tại sao các cụ lại chọn chuột đứng đầu 12 con giáp; có lẽ vì sự tinh khôn của nó? Một số con vật khác tuy rất tinh khôn như voi, chó, khỉ, cá heo... nhưng to lớn; còn chuột thì bé nhỏ hơn nhiều: Chuột nhắt nặng 15 gam, còn chuột chù lùn Srilanca chỉ nặng 1,2 gam đến 1,7 gam!

Theo các nhà khoa học Pháp, loài chuột thông minh hơn chúng ta tưởng. Chuột có khả năng tiên tri và linh cảm phi thường. Không những thế chúng còn có khả năng thông tin cho đồng loại. Sau 20 năm nghiên cứu về tác phong và tư duy của chuột, nhà nghiên cứu Daniel cho rằng chuột là loài có vú thông minh thứ ba chỉ sau con người và hắc tinh tinh.

Khi những loại thuốc diệt chuột đầu tiên được dùng, chuột đã phát triển một loại gen kháng thuốc. Đối với loại thuốc diệt chuột đời mới có tác dụng mạnh hơn, chuột nhanh chóng khám phá ra một vũ khí tự vệ mới mà các nhà khoa hcọ mới chỉ biết đến cách đây vài thập niên, đó là vitamin K dùng như thuốc giải độc. Để tự miễn dịch, chuột đã tìm kiếm và ăn những chất có chứa vitamin K. Một trong những phát hiện đáng lo ngại là chuột có thể truyền kiến thức tự vệ cho nhiều thế hệ. Nó đưa vào hệ thống gen và tập quán một số yếu tố tự vệ còn nhanh hơn cả con người nhờ chu kỳ sinh sản cực ngắn.

Chuột rất thích ăn mỡ. Nếu ta để mỡ trong chai, chuột có thể thò đuôi vào ngoáy rồi liếm mỡ dính trên đuôi. Muốn lấy trứng gà, chuột cái ôm quả trứng, còn chuột đực ngậm đuôi con cái kéo về tổ. Chuột đào hang bao giờ cũng có hai ba lỗ thoát dự phòng...

Đẻ mắn nhất và số lượng nhiều nhất

Khoảng 3 tháng tuổi, chuột cái có thể đẻ lứa đầu tiên khoảng 10 chuột con. Hai tháng sau, chuột cái có thể đẻ lại. Các nhà khoa học còn phát hiện thấy rằng chuột con sinh ra cứ 3 con cái mới có một con đực. Vào năm được mùa, một cặp chuột bố mẹ và các thế hệ con, cháu chắt của chúng có thể ra đời 1.000 hậu duệ, tất cả đều được lập trình di truyền về khả năng tự vệ.

Gần đây, nhà động vật học Ba Lan Muraxki cho biết số lượng chuột trên thế giới lên đến trên 4 tỷ con, nghĩa là gần bằng 2/3 dân số thế giới.

Có sách ghi lại rằng ở Venuezuêla trước đây đã xảy ra nạn “giặc chuột”. Chuột sinh sôi nảy nở quá nhiều (ước tính 18 triệu con), chúng kéo dài hàng đàn phá hoại kho tàng, ăn trụi từng cánh đồng lúa mì. Bệnh dịch hạch phát triển ghê gớm. Chính phủ phải huy động cả quân đội để đi diệt chuột. Riêng thủ đô Caracats phải huy động gần 1.000 lính trang bị dụng cụ phòng độc sục sạo vào hang cùng ngõ hẻm để tiêu diệt đạo quân gặm nhấm.

Ăn khoẻ nhất

Chuột có hại lớn vì khẩu phần ăn của chúng rất đáng sợ. Do phải đẻ liên tục và nuôi con liên miên nên mỗi ngày chuột ngốn hết một lượng thức ăn bằng một nửa khối lượng cơ thể của chúng. Chẳng hạn chuột cống nặng 150 gam, ăn hết 57 gam ngũ cốt mỗi ngày. Với các nước đang phát triển, chuột còn làm hại đến 10% lương thực.

Ngoài ăn hại, chuột còn đào hang làm vỡ đê, đập, cắn nát đồ đạc, quần áo, kể cả đồ bằng cao su, chất dẻo...

Ở Ấn Độ, có lần cả một đoàn tàu đổ kềnh vì dưới nền đường sắt chuột đã đào hang rỗng. Ở Rumani, một toà nhà 5 tầng bị sập đổ cũng do chuột đào hỏng móng nhà. Còn ở ngay thủ đô nước Pháp, nếu không diệt chuột định kỳ thì dây điện thoại cũng bị cắn vụn.

Bẩn thỉu nhất

Ở đâu chuột cũng nổi tiếng về sự bẩn thỉu, đặc biệt là chuột cống. Chuột cống mang trong nội tạng của nó 5 – 6 loài giun sáng ký sinh và mang trong bộ lông hôi h ám, nhớp nhúa hàng chục loại ve bét có thể truyền bệnh nguy hiểm sang người như dịch hạch, đậu lào, sốt phát ban...

Trong lịch sử, chuột đã làm hại cho sinh mạng con người gấp nhiều lần chiến tranh, kể cả đại chiến thế giới. Thí dụ:

- Đại dịch hạch thế giới lần thứ nhất (ở thế kỷ thứ 6) làm chết gần 100 triệu người;

- Đại dịch hạch thế giới lần thứ hai (ở thế kỷ thứ 14) đã cướp đi mạng sống của 65 triệu người.

- Đại dịch hạch thế giới lần thứ ba (vào năm 1984) xuất phát từ Hồng Kông, sau lan ra 60 thành phố cảng trên thế giới, làm thiệt mạng vài chục triệu người nữa.

Một số loài chuột có ích cho con người

Trong thực tế có một số loài chuột sau đây rất có ích cho đời sống con người, đó là:

- Chuột chù: có mùi hôi, ghê sợ, nhưng chuột chù không thuộc loài gặm nhấm, mà thuộc loài ăn sâu bọ. Loài này góp phần bảo vệ mùa màng.

- Chuột bạch (gồm chuột nhắt trắng và chuột Đồng Nai): được các nhà khoa học nuôi để làm thí nghiệm khoa học, đặc biệt khi nghiên cứu khoa học, đặc biệt khi nghiên cứu các bệnh trên cơ thể người.

Đội quân diệt chuột

Ngoài việc con người tìm ra những loại thuốc diệt chuột có hiệu quả hoặc tìm cách hun chuột, bẫy chuột... thì ngay trong thiên nhiên có rất nhiều “thiên địch” của chuột như mèo, rắn, chồn và các loài chim: diều hâu, cú, chim lợn. Trong 1 năm, một con chim cú có thể bắt được đến 2000 chuột.

Rắn dáo có tài siêu đẳng trong việc săn bắt chuột trên nóc nhà và quanh đống rơm rạ, song đặc biệt hơn là tài să chuột dưới nước. Khi có chú chuột nhảy lên ngọn tre hay là cái cây nào đó bên bờ ao, rắn dáo liền bơi lượn vòng hàng chục lần quanh nơi trú ẩn. Vòng lượn cứ hẹp dần, hẹp dần, rồi đột ngột rắn cất đứng đầu lên, giương mào dữ tợn. Chuột sợ chết khiếp chỉ còn biết lăn ùm xuống ngay trước miệng rắn.

Viện nghiên cứu cọ dầu Malayxia đã đi tiên phong coi chim lợn là đối tượng nghiên cứu để diệt trừ chuột từ năm 1980. Họ làm tổ cho chim lợn trên các cành cọ dầu ở trang trại trồng cành cọ dầu. Ban đêm, chim lợn phục kích trên các cành cọ và hễ thấy bóng dáng chuột thì chim lợn phóng bổ nhào từ trên xuống làm cho chuột không có đường chạy.

Ở Nhật Bản đã sáng chế ra “mèo điện” để đuổi chuột. Mèo kêu phát ra tần số 200 mêgahec được đặt ở vùng kho lương thực. Khi cho máy phát sóng, trong vùng diện tích 400 m ², chuột bị kích thích mạnh, cắn xé lẫn nhau mà chết.

Nguồn: KH &CN Nhiệt, 1 - 2008, tr 29.