Một số giải pháp hạn chế ùn tắc giao thông tại thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh
Để có thể từng bước giải quyết được những vấn đề này cần xây dựng một kế hoạch tổng thể và phương thức để đạt được các mục tiêu hạn chế và đẩy lùi nạn ùn tắc giao thông, cải thiện điều kiện giao thông đô thị. Cần phối hợp triển khai đồng bộ, thống nhất để thực hiện các mục tiêu đề ra.
Những giải pháp cần đề cập để từng bước giải quyết vấn đề có thể bao gồm: Xây dựng quy hoạch đồng bộ và chi tiết; Nghiên cứu tổ chức giao thông hợp lý trên các tuyến chính; Thu hút được nhiều người sử dụng các phương tiện giao thông công cộng; Lập lại trật tự vỉa hè, lòng đường; Xã hội hoá mạnh mẽ vận tải công cộng; Giảm lưu lượng giao thông xe máy; Điều tiết và hạn chế lưu lượng xe ô tô cá nhân; Có chính sách trợ cấp cho những người sử dụng phương tiện giao thông công cộng như là một giải pháp khuyến khích; Tạo vốn để phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị...
Việc giải quyết các vấn nạn ùn tắc giao thông và tai nạn giao thông phụ thuộc rất nhiều vào việc hoạch định và xây dựng một kế hoạch thực hiện phù hợp. Để thực hiện các mục tiêu đề ra, cần tránh đưa ra những đề xuất, các giải pháp xử lý tình thế không phù hợp thực tế, không mang tính khả thi như thời gian vừa qua mà cần có sự đầu tư nhiều hơn trong lĩnh vực tham mưu tư vấn, lập quy hoạch, xây dựng cơ chế chính sách và đề xuất giải pháp thực hiện. Cần công khai rộng rãi quy hoạch cũng như các giải pháp để mọi người dân biết và ủng hộ vì các mục tiêu, lợi ích chung.
1. Về quy hoạch:
Cần đặt vấn đề giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa tốc độ xây dựng với sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị và các chỉ tiêu sinh hoạt như điện, nước, môi trường, xử lý rác thải v.v… Thời gian vừa qua tốc độ xây dựng các khu chung cư trong thành phố tăng lên rất nhanh kéo theo một lượng lớn dân cư tập trung về thành phố, tuy nhiên việc đầu tư xây dựng cho cơ sở hạ tầng như đường sá giao thông, cấp thoát nước, cung ứng điện… lại hết sức hạn chế dẫn đến một nghịch lý, nếu không nghiên cứu để có biện pháp xử lý ngay thì tình hình sẽ ngày càng trở nên nghiêm trọng khó xử lý được. Cần có sự đầu tư nghiên cứu, khảo sát thực tế để có được các số liệu về các thông số liên quan đến chất lượng cuộc sống. Các cơ quan chức năng khi thẩm định dự án để cấp phép xây dựng cần đưa ngay yêu cầu về đánh giá ảnh hưởng của việc xây dựng và khai thác trên các chỉ tiêu về điện, nước sinh hoạt, chỉ tiêu về giao thông/đầu người; khả năng xử lý rác thải, thoát nước của thành phố; các vấn đề về môi trường, bảo tồn v.v… Kiên quyết không tiếp tục đầu tư xây dựng khi nhận thấy tình trạng mất cân đối nghiêm trọng giữa các yêu cầu cơ bản của đời sống đô thị với việc đầu tư xây dựng chung cư, nhà ở. Tránh tình trạng đầu tư chỉ chạy theo lợi nhuận mà bỏ qua các vấn đề tổng thể thiết yếu liên quan trong đời sống đô thị. Bên cạnh đó, cần xây dựng kế hoạch cụ thể di chuyển các trường đại học, các công ty, nhà xưởng sản xuất gây ô nhiễm môi trường, một số bệnh viện, trường học ra khỏi các khu trung tâm thành phố và có cơ chế chính sách rõ ràng về mặt bằng, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, phương tiện đi lại đảm bảo cho việc di chuyển thuận lợi nhất cho đối tượng cần di chuyển.
2. Vấn đề đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị:
Khó khăn nhất vẫn là các vấn đề về vốn đầu tư và giải phóng mặt bằng. Nếu làm theo cách như từ trước đến nay thì những tuyến đường đô thị mới mở vừa không phát huy được hết tác dụng (vỉa hè lòng đường bị lấn chiếm ngay khi tuyến đường hoàn thành, bộ mặt đô thị nhếch nhác do người dân sử dụng hỗn tạp các loại kiến trúc) vừa không thể huy động được vốn đầu tư. Nên tham khảo phương thức đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị của một số nước trong khu vực. Có thể đưa ra nguyên tắc dải băng rộng khi GPMB và Nhà nước sẽ sử dụng dải băng ngoài phạm vi tuyến đường để xây dựng theo quy hoạch và phát triển dịch vụ, cho thuê, kinh doanh để tạo vốn tái đầu tư cho cơ sở hạ tầng đô thị. Tất nhiên đi kèm theo đó là một chính sách đền bù thỏa đáng đối với người dân, trong đó có các ưu đãi cho các hộ dân bị giải tỏa mà vị trí nhà và cuộc sống của họ trước đây phụ thuộc vào mặt đường. Như vậy thành phố cũng phải chuẩn bị một quỹ nhà đủ để thực hiện theo phương án này. Nếu làm được như vậy thì không những sẽ có một nguồn kinh phí to lớn, ổn định để đầu tư mà còn tạo được một bộ mặt đô thị sáng sủa, văn minh hiện đại. Có thể làm thí điểm một số tuyến đường đầu tư cụ thể và đúc rút kinh nghiệm.
3. Nhóm công việc để lập lại trật tự vỉa hè, lòng đường:
Có thể nhận thấy, việc sử dụng các đơn vị chức năng đi dẹp lấn chiếm vỉa hè, thu giữ, đuổi, bắt phạt… trên thực tế không giải quyết được vấn đề. Để có thể giải quyết về cơ bản, cần gắn việc cấp giấy phép kinh doanh tại các khu vực, vị trí có liên quan đến vỉa hè lòng đường với các yêu cầu bắt buộc về vị trí, diện tích để xe cộ. Gắn trách nhiệm cụ thể tới địa phương trong việc đảm bảo không để xảy ra các vi phạm về vỉa hè, lòng đường. Cần có sự quản lý thống nhất trong việc cho phép và kiểm soát tình trạng đào bới vỉa hè lòng đường tránh bất cập như hiện nay vừa mất mỹ quan, gây ùn tắc giao thông và hết sức tốn kém, lãng phí. Trên thực tế việc đào bới và hoàn trả không đúng hiện trạng và tiêu chuẩn kỹ thuật đã làm hỏng nhiều tuyến đường gây hạn chế rất lớn cho năng lực thông xe của con đường, gây tai nạn giao thông. Cần quy định rõ về việc bắt buộc hoàn trả đúng hiện trạng và phải có cơ quan chuyên môn làm đầu mối giám sát và chịu trách nhiệm. Ngoài ra cũng cần có các quy định chính thức về việc tổ chức trông giữ xe, kiên quyết không để tình trạng trông giữ xe không thể kiểm soát như hiện nay.
4. Với các vấn đề liên quan đến xe máy, ô tô con và xe buýt:
Tăng tốc độ và tần xuất cho xe buýt bằng các giải pháp như dành riêng làn đường, bổ sung chủng loại, kích cỡ xe, xây dựng các chính sách trợ cấp đi lại cho những người tham gia vận tải công cộng; Nghiên cứu các chính sách thu thuế nhiên liệu, sử dụng đối với phương tiện cá nhân; Thiết lập và công khai các vùng hạn chế phương tiện xe cơ giới đặc biệt là các khu vực nhạy cảm trong nội thành, các khu phố cổ; Tăng cường giáo dục đào tạo trong khâu cấp bằng lái xe; Đẩy mạnh tuyên truyền vận động, cưỡng chế thi hành pháp luật, xử phạt nghiêm khắc những hành vi vi phạm giao thông; Nghiên cứu bố trí thời gian làm việc so le hợp lý theo khối (ví dụ: Khối Cơ quan hành chính, khối các trường Đại học, khối Doanh nghiệp…) để giảm lưu lượng giao thông tập trung trong những giờ cao điểm.
- Cần xây dựng các chính sách để khuyến khích các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, người sử dụng lao động trợ cấp tiền đi lại cho những người tham gia vận tải công cộng bằng các hình thức như phát vé tháng, bổ sung hỗ trợ vào tiền lương v.v… Tất nhiên phải đảm bảo khoản hỗ trợ này được sử dụng cho mục tiêu sử dụng phương tiện vận tải công cộng. Tham khảo ở một số quốc gia tiên tiến như Nhật Bản, người sử dụng lao động trả tiền trợ cấp đi lại cho người lao động khi họ sử dụng phương tiện đi lại công cộng và số tiền trợ cấp này hầu như đảm bảo trang trải cơ bản các chi phí đi lại bằng phương tiện vận tải công cộng. Ở Pháp, các cơ quan trong khu vực đô thị đều phải trả phí vận tải theo số lượng cán bộ công nhân viên và số tiền này đủ trang trải khoảng 1/3 tổng chi phí khai thác vận tải công cộng ở thủ đô Paris .
- Đối với việc phát triển và đẩy mạnh giao thông công cộng: Giải pháp nào cũng cần phải tính đến, tuy nhiên cần cân nhắc các loại hình và phân kỳ đầu tư cho phù hợp và phải có quy hoạch, kế hoạch thực hiện cụ thể theo lộ trình. Đơn giản và có thể thực hiện ngay là việc cải tạo đường xá và bố trí lại các tuyến xe buýt cho hợp lý, đưa vào sử dụng các loại hình xe buýt mới và tăng tần xuất phục vụ, song song với nó là việc ưu tiên cải tạo điều kiện đường xá cho các tuyến xe buýt chủ đạo, đưa vào sử dụng các làn đường dành riêng cho xe buýt. Tiếp theo đó cần có kế hoạch nâng cao các tuyến đường sắt và sử dụng làm giao thông đô thị, xây dựng các tuyến tàu điện ngầm, hệ thống vận tải khối lượng lớn khác, xây dựng hệ thống xe điện trên cao và sử dụng hệ thống xe điện trên các tuyến thứ yếu, quy hoạch các bãi đỗ xe ngầm hoặc trên cao…
- Tăng cường vận tải xe buýt trên các hành lang vận tải chính, xe buýt liên tỉnh, xe buýt tốc hành là các biện pháp khả thi để giảm áp lực xe máy ngoại tỉnh ra vào thành phố, khuyến khích vận tải ban đêm bằng các hình thức giảm giá vé, giảm phí cầu đường…mở các tuyến mới, tăng dịch vụ, giảm giá vận tải, khuyến khích các công ty, đơn vị tham gia kinh doanh vận tải, tăng cường hợp tác giữa các đơn vị kinh doanh…
Giải quyết nạn ùn tắc giao thông tại thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đang là vấn đề thời sự được dư luận hết sức quan tâm, là nhu cầu chính đáng của người dân sống trong thành phố. Nhu cầu này cần phải được các cơ quan quản lý có chức năng đưa ra kế hoạch, biện pháp giải quyết để đáp ứng ngày một tốt hơn. Để giải quyết khó khăn lúc này, cần sớm đưa ra những giải pháp cho thấy được tầm nhìn và sự cố gắng từ phía cơ quan quản lý Nhà nước nhằm cải thiện tình hình và giảm bớt khó khăn, bức xúc cho người dân thì chắc chắn sẽ tranh thủ được sự ủng hộ chia sẻ, sự đồng thuận của đông đảo nhân dân. Vấn đề là phải có quyết tâm thực hiện.
