Máy móc, thiết bị do nhà nông chế tạo: Số lượng tăng, độ an toàn thấp
Nguy cơ từ những “máy tự chế”
Theo TS Đoàn Xuân Thìn, Phó Tổng thư ký, Chánh văn phòng Hội Cơ khí Việt Nam kiêm Giám đốc Trung tâm Phát triển cơ điện nông nghiệp, các thiết bị cải tiến, tự chế, sáng chế, chế tạo hàng loạt do những người lao động trực tiếp làm ra đã phục vụ tốt những yêu cầu thực tế. Rất nhiều thiết bị đã được bà con nông dân tin dùng như máy gặt lúa, máy tuốt lúa, thiết bị sấy lúa, thiết bị sao, sấy chè thủ công, máy tráng bánh cuốn tự động, máy tẽ ngô, máy thái khoai sắn, máy bóc vỏ hạt tiêu, máy tuốt lạc... Phần lớn đều có đặc điểm chung là đơn giản, rẻ tiền, thường dùng những vật liệu tận dụng hoặc dễ kiếm, tăng đáng kể năng suất lao động. Song, đa phần máy móc, thiết bị sáng chế đó, yêu cầu kỹ thuật, quy trình thi công lắp ráp và thiết bị đều là do họ tự tìm tòi, tự nghĩ ra, khai thác trên thị trường lắp ráp lại, không hề có một quy trình hay một sự đảm bảo về an toàn trong các loại máy móc.
KS.Nguyễn Đức Tuấn, trong bài viết cho Tạp chí “Cơ điện nông nghiệp và chế biến nông lâm sản”, có nêu, phần lớn các thiết bị do nông dân làm ra để thay thế các thao tác thủ công nhưng lại xem nhẹ các yếu tố an toàn lao động. Một trong những điều thường gặp nhất là các máy không chú ý bao che cho các bộ phận truyền động ở những vị trí rất gần và có khả năng gây mất an toàn lao động cho người vận hành. Có những máy dùng một động cơ cho 3-4 tầng puli đai, nhưng cũng không thiết kế bao che như máy bóc vỏ lạc, máy bóc vỏ hạt tiêu... Hay nồi hơi tự chế để cấp hơi cho dây chuyền sản xuất bánh cuốn, bún, có thiết kế chỗ lắp van an toàn, có vị trí lắp đồng hồ áp lực nhưng lại không thiết kế chỗ lắp ống thuỷ sáng mà chỉ dùng hai vòi kiểm tra mức nước thay cho ống thuỷ tối; các động cơ điện phần lớn không thiết kế chỗ nối mát hoặc dây nối trung tính; Các chốt chẻ ở đầu trục, sử dụng các loại đinh to, đóng chặt rồi bẻ nghiêng dễ quấn vào quần áo người sử dụng khi vận hành máy... Đây là những nguy cơ gây nên tai nạn lao động khó lường.
Theo thống kê chưa đầy đủ của Hội Cơ khí nông nghiệp Việt Nam, với trên 100 loại thiết bị được sáng chế, cải tiến hiện nay thì phải có hàng trăm nông dân tham gia. Tỷ lệ thuận với số thiết bị được sáng chế ra, thì những người sử dụng nó gặp phải tai nạn lao động cũng không hề nhỏ, gây ra những thương tích nặng nề cho người nông dân, đôi khi để lại hậu quả thương tật vĩnh viễn như mất tay, mất chân, hỏng mắt...
Giải pháp nào cho những “nhà nông làm khoa học”?
KS Tuấn cho biết, nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên phần lớn là bởi, người nông dân còn nhiều khó khăn về tài chính, nên khi chế tạo một thiết bị, máy móc sản xuất thường tận dụng các chi tiết, thiết bị đã “hết date”. Bên cạnh đó, những hiểu biết kỹ thuật, kiến thức cơ bản về thiết kế chế tạo cơ khí của bà con nông dân còn rất hạn chế, phần lớn chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất nên không tránh khỏi việc các sản phẩm họ làm ra chất lượng không cao. Có những cơ sở, những người nông dân chỉ có trong tay một cái máy hàn, máy khoan tay, máy mài tay và chiếc búa, đục đã có thể chế tạo ra được một sản phẩm, thiết bị “hiện đại” thay thế lao động chân tay.
Để đảm bảo an toàn lao động, đặc biệt là cho những người sử dụng máy móc thiết bị (không chỉ là những máy móc tự chế của nông dân mà còn cả những thiết bị máy móc hiện đại), theo KS Nguyễn Đức Tuấn, Nhà nước nên có chương trình giúp những “nhà nông làm khoa học” được tập huấn, trao đổi kinh nghiệm, phổ biến kiến thức khoa học để bù đắp vào những chỗ còn trống về kiến thức cho người nông dân. Bên cạnh đó, cần có kế hoạch mở các lớp đào tạo ngắn hạn thường niên cho đội ngũ công nhân cơ khí trẻ tại các địa phương trong công tác sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị, cách lắp ráp an toàn... Hàng năm có thể bồi huấn lại để nâng cao tay nghề cho đội ngũ công nhân này, bởi đây là lực lượng nòng cốt và lâu dài cho công tác bảo dưỡng sửa chữa thiết bị nông nghiệp tại các địa phương.
