Điều trị đau thắt ngực không dùng thuốc

Nguyên nhân

Theo các chuyên gia về tim mạch, trên 90% trường hợp đau thắt ngực là do hậu quả của xơ vữa động mạch. Ở nhiều người, do tuổi cao, do cơ địa hoặc do chế độ ăn uống, sinh hoạt không hợp lý, những mảng xơ vữa tích đọng lâu ngày ở thành mạch làm hẹp dần lòng mạch, làm giảm lượng máu và dưỡng khí cần thiết để nuôi dưỡng cơ tim. Cơn đau thắt ngực thường xảy ra ở những người có lòng mạch bị ngăn hẹp khoảng 60 - 70% lại gặp phải những căng thẳng về tâm lý, khi làm việc mệt nhọc hoặc sau một cố gắng về thể lực. Điều này cũng có nghĩa có nhiều trường hợp lòng mạch bị cản hẹp đến hơn phân nửa nhưng người bệnh vẫn không biết do không có biểu hiện bất cứ triệu chứng gì. Hiện nay, với điều kiện sinh hoạt và làm việc nhiều căng thẳng về tâm lý, lại ăn uống nhiều thực phẩm công nghiệp, tình trạng xơ vữa động mạch rất dễ xảy ra ở những người trưởng thành.

Đau thắt ngực thuộc phạm vi các chứng hung tý hoặc tâm thống của y học cổ truyền. Bệnh do tổn thương ở hai tạng tâm và tỳ. Tỳ dương vận hóa kém sinh ra đàm trọc. Đàm trọc, huyết ứ lâu ngày gây trở ngại cho tâm mạch. Tâm dương không thông suốt dễ sinh ra các chứng đau ngực, nhất là khi bị kích hoạt bởi hàn tà hoặc những nội thương thất tình như căng thẳng, lo âu, tức giận.

Triệu chứng

Cơn đau thắt ngực thường xảy ra ở vùng ngực trái, phía sau xương ức. Người bệnh có cảm giác nặng ngực hoặc như bị bóp chặt lồng ngực. Cơn đau có thể lan lên vai trái, lên cằm hoặc chuyển xuống mặt trong cánh tay trái. Đôi khi, người bệnh có cảm giác như bị ngộp thở, mặt tím tái, người vã mồ hôi. Cơn đau thường kéo dài từ vài phút đến 15 phút. Người bệnh sẽ trở lại bình thường sau khi nghỉ ngơi, khi điều hòa được cảm xúc hoặc sau khi đã dùng thuốc giãn mạch. Nếu tần suất cơn đau xảy ra thường xuyên, xảy ra cả khi người bệnh nghỉ ngơi hoặc cơn đau không thuyên giảm khi đã dùng thuốc giãn mạch, những trường hợp này cần phải nghĩ đến nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Y học cổ truyền có nhiều bài thuốc và phương huyệt nhằm lý khí hóa đàm, hành khí hoạt huyết hoặc ôn dương thông mạch để giải tỏa cơn đau thắt ngực. Tuy nhiên, phạm vi bài này sẽ chỉ đề cập đến những biện pháp đơn giản để người bệnh có thể tự chữa cơn đau thắt ngực tại nhà.

Điều trị đau thắt ngực bằng khí công

Khi bị bệnh nặng, phải đi cấp cứu tại bệnh viện. Bên cạnh đó, có thể áp dụng phương pháp sau: Khi cơn đau xảy ra, người bệnh nên ngồi xuống tại một nơi có chỗ tựa. Ngồi trên mặt đất, trên giường, trên phản hoặc trên ghế nơi gần nhất, có chỗ tựa lưng và đầu để dễ thư giãn. Buông lỏng phần vai và cánh tay. Tập trung sự chú ý vào hơi thở. Hít vào bằng mũi, hít nhẹ xuống bụng dưới. Trong khi cơn đau xảy ra, sự nghỉ ngơi tuyệt đối là cần thiết. Do đó, chỉ cần hít vào bình thường, không cố hít sâu, không nén hơi, không nín hơi để không gây ra sự căng cơ và không làm tim bị mệt thêm. Thở ra, thở ra từ từ, chậm, nhẹ và đều. Hơi từ từ thoát ra khỏi miệng như một quả bóng bị xì hơi mà không có bất cứ sự cố sức hoặc kềm nén nào. Trong khi thở ra, mắt khép lại, miệng ngân nhẹ âm “A” cho đến cuối hơi. Hít vào, thở ra tuần tự từ hơi thở một cho đến khi cơn đau dịu đi hoặc biến mất. Thường chỉ cần vài phút là có thể thấy được hiệu quả. Ở mỗi hơi thở, âm A chỉ phát ra một lần và ngân dài cho đến cuối hơi. Trong lúc thở ra, miệng và môi hé mở để phát ra âm A. Chỉ phát bằng ý niệm mà không phát ra thành tiếng sao cho chỉ có sự rung động trong cổ họng mà không nhất thiết phải có âm thanh phát ra ngoài.

Quan sát hơi thở hoặc nhẩm niệm liên tục một từ hoặc một câu ngắn là những phương pháp hành thiền đơn giản nhất. Thiền có thể tạo ra những đáp ứng thư giãn để cải thiện nhiều triệu chứng của bệnh tim mạch. Stress có thể làm tăng tiết chất adrenalin, tăng huyết áp, gia tăng nguy cơ máu đông, gia tăng nhu cầu oxy, thì ngược lại, những đáp ứng thư giãn có thể giúp điều hòa nhịp tim, giảm căng cơ, giãn mạch và giảm chuyển hóa. Như vậy, ở bệnh đau thắt ngực, một mặt thiền có thể làm điều hòa cảm xúc, cải thiện lưu thông khí huyết, mặt khác có thể giúp làm giảm nhu cầu dưỡng khí đang cấp thiết tại cơ tim.

Theo quan niệm thiên nhân tương ứng của y học phương Đông, mọi ý niệm, mọi từ, mọi âm vận dù được biểu lộ ra ngoài hoặc chỉ trong suy nghĩ đều tác động đến cơ thể và hoàn cảnh chung quanh, và đều cộng hưởng với một loại khí nhất định trong cơ thể cũng như ngoài vũ trụ. Lục tự khí công và liệu pháp tượng số bát quái là những phương pháp khí công đã vận dụng những âm quyết nhất định cho mục đích chữa bệnh hoặc dưỡng sinh. Theo lý thuyết này, âm A trong lục tự khí công trùng khớp với âm A trong tượng số 3 thuộc “ly” hành hỏa liên quan đến tâm và tiểu trường, đến tâm bào và tam tiêu trong cơ thể. Do đó việc nhẩm đọc liên tục âm A có tác dụng ôn dương thông mạch, khai thông sự tắc nghẽn và điều chỉnh khí hóa của tim hoặc tâm mạch. Cụ thể ở chứng đau thắt ngực, quan sát bằng khí công cho thấy những rung động do âm A gây ra sẽ kích hoạt huyệt cửu vỉ ở dưới đầu xương ức khoảng nửa thốn để giải tỏa sự uất trệ cục bộ ở vùng tim.

Như vậy, vận dụng những rung động của âm A là một phương pháp khí công đặc biệt cho điều trị bệnh tim mạch, nhất là đối với những uất trệ, kết tụ ở vùng tim. Ngoài ra, sự phối hợp giữa quán hơi thở, niệm một từ liên tục và kéo dài hơi thở ở thì thở ra nhằm nhanh chóng tạo ra những đáp ứng thư giãn để cải thiện khí hóa và phục hồi sức khỏe.

Điều trị đau thắt ngực bằng chế độ ăn uống, sinh hoạt

Nên tập thể dục, vận động vừa với sức khỏe. Đối với bệnh tim mạch, tập đều đặn tốt hơn là tập với cường độ cao. Đơn giản nhất là thực hành đi bộ. Đi bộ trên máy chạy bộ hoặc đi ngoài trời đều có hiệu quả. Đi bộ 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 lần mỗi tuần sẽ giúp máu lưu thông tốt đến các mô, giảm áp suất máu, giảm nguy cơ thành lập những cục máu đông, gia tăng hàm lượng cholesterol tốt (HDL) và giảm chất béo triglycerid. Về chế độ ăn uống, theo phương pháp Ornish, thành phần dinh duỡng chủ yếu của người bệnh tim mạch bao gồm các loại ngũ cốc thô, các loại đậu, hạt và rau quả. Nhiều nghiên cứu khác nhau đều cho thấy những loại ngũ cốc thô như gạo lứt, bắp lứt, lúa mạch, lúa mì còn nguyên mài và lớp vỏ lụa bên ngoài có nhiều chất xơ, chất đạm, đường phức hợp, nhiều sinh tố và chất khoáng rất hữu ích cho sức khỏe. Đối với tim mạch, những loại thực phẩm này đặc biệt có khả năng chuyển hóa chất béo trong cơ thể và làm giảm cholesterol xấu (LDL) trong máu. Nên ăn nhiều các loại rau quả, nhất là các loại rau lá màu xanh đậm, màu vàng và màu đỏ. Những loại rau quả này có nhiều sinh tố và nhiều chất chống oxy hóa khác, nhất là các sinh tố C, E, A, B2, B6, acid folic cần thiết cho nhu cầu chuyển hóa, cho hoạt động của hệ miễn dịch, tăng cường sức bền của mạch máu và bảo vệ thành mạch khỏi sự xâm hại của những gốc tự do.

Khẩu phần dinh dưỡng “đảo ngược bệnh tim mạch” không có các loại thịt, trứng và các chế phẩm từ sữa. Trứng có tỷ lệ cholesterol cao hơn cả thịt và cá. Thịt có nhiều chất mỡ bão hòa làm gia tăng lượng LDL đồng thời làm giảm lượng HDL có khả năng làm sạch lòng mạch. Hơn nữa, chất sắt trong các loại thịt đỏ (như thịt bò, thịt heo) có độc tính rất cao do vai trò trung gian giúp cho LDL bám vào các mảng xơ vữa. Trên thực tế, việc kiêng cữ hẳn các loại đạm động vật rất khó thực hiện ở một số người. Trường hợp này, người bệnh có thể ăn một ít thịt trắng (như gà, chim bồ câu) đã bỏ da và nội tạng hoặc các loại hải sản, cá. Trong cá có rất ít chất béo bão hòa nhưng lại có hàm lượng cao chất béo omega 3, rất tốt cho hoạt động của hệ tim mạch.

Những người ăn thịt, cá cũng nên có khoảng từ 8 đến 10g mộc nhĩ đen trong khẩu phần ăn hàng ngày. Mộc nhĩ đen còn gọi là nấm tai mèo hay nấm mèo đen, có tác dụng giải độc cơ thể, làm giảm độ cholesterol trong máu, cải thiện lưu thông khí huyết và ngăn chặn nguy cơ máu đông.

Một lưu ý khác là không nên lạm dụng các loại dầu thực vật. Dầu thực vật tuy không có cholesterol nhưng có lượng chất béo không bão hòa cao. Khi được chiên xào nhiều lần, ở nhiệt độ cao hoặc trải qua độ nóng lâu, chất béo không bão hòa sẽ biến thành chất béo có đặc tính gần như bão hòa và một chất trung gian được gọi là trans-fatty acid. Chất béo bão hòa và trans-fatty acid đều là những chất béo không tốt làm gia tăng LDL, giảm HDL do đó góp phần làm gia tăng nguy cơ của bệnh tim mạch.

Chất béo là một nguồn cung cấp năng lượng rất cao. Chất béo cũng giúp có cảm giác ngon miệng, là thành phần cấu tạo nên màng tế bào, tế bào thần kinh và là chất trung gian để một số sinh tố như A, D, E, K được hấp thu qua màng ruột. Tuy nhiên, ở bệnh tim mạch, việc ăn nhiều chất béo dễ làm gia tăng tình trạng xơ vữa bám vào thành động mạch. Do đó, ông Ornish khuyến cáo lượng chất béo ăn vào hàng ngày không nên vượt quá 10%. Kiểm soát việc tiêu thụ chất béo luôn là khâu then chốt trong các loại bệnh về động mạch vành.

Mới đây, các nhà khoa học thuộc Trường đại học Calgary( Canada ) đã tiến hành nghiên cứu trên 30 sinh viên được chia thành hai nhóm. Một nhóm dùng thức ăn nhanh (fastfood). Nhóm còn lại ăn ngũ cốc có sữa tươi và sữa chua đã gạn bỏ chất béo. Cả hai loại khẩu phần đều có lượng calori bằng nhau. Sau bữa ăn, cả hai nhóm đều được kiểm tra các chỉ số về thể chất và trí tuệ, đo huyết áp và nhịp tim. Kết quả cho thấy nhóm dùng bữa ăn có chất béo dễ bị căng thẳng, các chỉ số huyết áp và nhịp tim gia tăng hơn so với nhóm dùng ngũ cốc. Các nhà khoa học cho rằng căng thẳng quá mức và kéo dài thường xuyên là yếu tố nguy cơ rất lớn đối với bệnh tim mạch. Nghiên cứu này cũng cho thấy việc ăn nhiều chất béo không chỉ tạo ra sự tích lũy những mảng xơ vữa về lâu về dài mà còn có thể gây ra những tác hại trên hệ tim mạch, thấy được ngay sau mỗi bữa ăn. Điều này cũng giải thích tại sao một số sự cố về tim mạch như nhồi máu cơ tim hay đột qụy xảy ra sau khi người bệnh vừa trải qua một bữa ăn uống thịnh soạn.

Người bệnh mạch vành thường được khuyên không hút thuốc, không ăn mặn và không ăn quá nhiều chất bột đường. Không nên hút thuốc lá vì thuốc lá làm tăng LDL và giảm HDL. Chỉ một số ít người có áp lực máu nhạy cảm với chất muối. Tuy nhiên với lượng lớn, muối sẽ có tác dụng làm gia tăng huyết áp ở bất cứ thành phần nào. Về chất bột đường, lượng năng lượng ăn vào phải tương ứng với hoạt động của cơ thể. Khi dư thừa, một phần glucid sẽ được dự trữ trong các bắp thịt và gan, phần khác sẽ được chuyển thành acid béo hoặc triglycerid làm gia tăng lượng mỡ trong cơ thể.

Ngoài ra, nên thực hiện một chế độ sinh hoạt, làm việc điều độ, sắp xếp công việc hợp lý. Vật dụng hồ sơ, tài liệu trong gia đình cũng như trong chỗ làmcần phải được sắp xếp ngăn nắp, dễ tìm dễ lấy để tránh những bực bội căng thẳng không đáng có. Cần thực hành những bài tập thư giãn, thiền hai lần mỗi ngày, mỗi lần từ 15 đến 20 phút để giúp tạo ra những đáp ứng thư giãn và giữ được tinh thần lạc quan và sự tự tin. Thực hành tốt những điều này không chỉ có thể phòng ngừa và điều trị đau thắt ngực mà còn giúp tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nguồn: T/c Khoa học phổ thông(LHH tp. HCM), số 141