Để hạt muối còn mãi vị “ngọt” với diêm dân Đồng bằng sông Cửu Long

Giá muối tăng cao là động lực khiến diêm dân Đồng bằng sông Cửu Long mạnh dạn khôi phục lại diện tích ruộng muối mấy năm trước do hiệu quả kém phải bỏ hoang hoá hoặc chuyển sang những mục đích sản xuất khác. Tại tỉnh Trà Vinh, diêm dân đã cải tạo 100 ha đất nuôi tôm chuyển sang làm muối. Tỉnh Bến Tre diêm dân huyện Ba Tri, vùng sản xuất muối quan trọng nhất địa phương mở rộng diện tích lên 860 ha. Huyện Vĩnh Châu (tỉnh Sóc Trăng) qui hoạch vùng sản xuất muối và nuôi trồng thuỷ sản ven biển gần 2.700 ha trong đó có 1.400 ha đất dành sản xuất muối. Tỉnh Bạc Liêu cũng có kế hoạch cải tạo nâng cấp cánh đồng muối và tổ chức lại sản xuất cho phù hợp trên 2.900 ha đất muối tập trung tại huyện Đông Hải và thị xã Bạc Liêu. Tính chung, vụ muối năm 2008 toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long có trên 5.300 ha, tập trung nhiều nhất tại các tỉnh Bạc Liêu, Bến Tre, Sóc Trăng và Trà Vinh. Đây cũng là địa phương có nghề làm muối từ lâu đời, từng mang lại cho diêm dân những nguồn lợi kinh tế lớn.

Thời gian qua, nghề làm muối tại Đồng bằng sông Cửu Long trải qua những giai đoạn hết sức khó khăn. Muối sản xuất ra tiêu thụ không được, giá muối tụt giảm có lúc chỉ còn 100 đồng đến 150 đồng/ kg. Đây là nguyên nhân khiến nhiều cánh đồng muối bạt ngàn tại Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng biến mất nhường chỗ cho con tôm sú, artemia, cá kèo hoặc cua biển. Năm 2007 - 2008 hạt muối lên hương trở lại, diêm dân Đồng bằng sông Cửu Long hết sức phấn khởi. Thế nhưng kèm theo đó là nỗi lo không biết vị “ngọt” của hạt muối kéo dài trong bao lâu hay hết lên lại xuống?

Ngoài các yếu tố khách quan như thị trường, giá cả, đầu ra sản phẩm, nghề làm muối tại Đồng bằng sông Cửu Long thời gian qua tiềm ẩn những hạn chế lớn cần khắc phục trong lộ trình nâng cao chất lượng hạt muối nhằm tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Đó là công nghệ sản xuất lạc hậu, chủ yếu theo tập quán cổ truyền, sân kết tinh bằng đất nện, hàm lượng khoa học kỹ thuật trong qui trình làm muối hầu như không có... Hệ quả tất yếu chất lượng muối kém, năng suất thấp, không đủ sức cạnh tranh trong cơ chế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Với năng suất bình quân 50 tấn/ha và diện tích trên 5.300 ha trung bình mỗi năm sản lượng muối thương phẩm tại đây ước chừng 365.000 tấn trong đó 70% là muối đen, lẫn nhiều tạp chất chỉ đắc dụng trong muối ướp bảo quản thuỷ sản hoặc làm khô mắm.

Thực tế cho thấy, để phát huy nghề làm muối truyền thống tại Đồng bằng sông Cửu Long giúp tạo công ăn việc làm và thu nhập ổn định cho diêm dân các địa phương có những cánh đồng muối tập trung lớn cần thực hiện ngay những biện pháp chuyển đổi tích cực. Mục đích tăng năng suất, sản lượng và phẩm chất hạt muối. Trong Quyết định phê duyệt Quy hoạch phát triển sản xuất muối đến năm 2010 và 2020 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra cho nghề muối đồng bằng sông Cửu Long những nhiệm vụ quan trọng. Đó là, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa những cánh đồng muối đồng thời ứng dụng vật liệu mới trong xây dựng ô kết tinh nhằm nâng cao chất lượng hạt muối. Tích cực cải tiến quy trình công nghệ, sử dụng máy móc vào sản xuất đưa năng suất muối bình quân đạt 75 tấn/ ha và sản lượng 450.000 tấn vào năm 2010. Đến năm 2020 giữ ổn định diện tích muối 4.500 ha, năng suất 80 đến 100/ ha.

Đáng mừng là hiện nay nhiều địa phương tại Đồng bằng sông Cửu Long đã quan tâm hơn đến nghề làm muối và đời sống diêm dân. Tỉnh Bến Tre từ niên vụ muối 2008 đã đầu tư thí điểm ba mô hình sản xuất muối sạch bằng cách lót bạt nylon trên diện tích gần 3 ha. Bình quân mỗi mô hình được đầu tư 12.7 triệu đồng cho kết quả rất khả quan. Mô hình sân kết tinh muối lót bạt nylon rút ngắn thời gian kết kinh, tiết kiệm nhân công, năng suất muối cao, chất lượng tốt, cho ra muối trắng và không lẫn tạp chất. Huyện Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng cũng đang thử nghiệm kết tinh muối bằng sân xi măng thay cho sân đất nện cũng cho kết quả tương tự. Tuy nhiên, thời gian qua những mô hình áp dụng qui trình công nghệ mới kể trên chưa được nhân rộng bởi đòi hỏi vốn đầu tư khá lớn trong khi đa phần diêm dân nghèo khó. Ngoài ra, các mô hình luân vụ tôm - muối - artemia, tôm - muối, muối - cá kèo tại các tỉnh ven biển Trà Vinh, Bạc Liêu, Sóc Trăng cũng chứng tỏ tính ưu việt, bền vững và hiệu quả cao.

Làm muối vốn là thế mạnh của Đồng bằng sông Cửu Long. Ngày nay, giá muối đang hấp dẫn, đầu ra thuận lợi. Vấn đề là cần nỗ lực khắc phục hạn chế, áp dụng đồng bộ các qui trình công nghệ mới vào thâm canh, xây dựng những mô hình sản xuất bền vững. Có như thế mới mong vị “ngọt” của hạt muối còn mãi với diêm dân nơi đây.