Đa dạng sinh học và ý tưởng về mô hình đa dạng sinh học kết hợp du lịch sinh thái ở Thành phố Cần Thơ

Hệ sinh thái có hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái đất ngập nước và hệ sinh thái biển. Đa dạng loài được đánh giá là có tính đa dạng loài cao, thành phần loài phong phú, có nhiều nét độc đáo và đặc trưng cho vùng Đông Nam Á. Đa dạng nguồn gen là một trong 12 trung tâm nguồn gốc giống cây trồng và là trung tâm thuần hoá vật nuôi nổi tiếng của thế giới.

ĐDSH ở Việt Nam được thể hiện trên nhiều phương diện gồm giá trị sinh thái và môi trường, giá trị kinh tế, giá trị xã hội - nhân văn.

Tuy nhiên, vấn đề bức xúc về ĐDSH ở Việt Nam là các hệ sinh thái bị tác động nghiêm trọng, loài và nguồn gen suy giảm; hiện trạng quản lý rừng và các khu bảo tồn thiên nhiên có nhiều bất cập; quản lý và sử dụng đất ngập nước thiếu quy hoạch; đa dạng sinh học biển đang bị đe doạ nghiêm trọng; buôn bán động, thực vật hoang dã còn tràn lan; các loài sinh vật lạ xâm lấn gia tăng; tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích vấn đề tri thức bản địa còn chưa được quan tâm đúng mức.

Hiện nay, Việt Nam đánh giá cao tầm quan trọng ĐDSH nên đã sớm tham gia Công ước Bảo tồn ĐDSH vào ngày 16 tháng 11 năm 1994. Và sau đó, Chính phủ đã công bố "Chương trình hành động quốc gia bảo tồn ĐDSH". Tổng kết 10 năm thực hiện chương trình này đã khẳng định thành tựu to lớn trong lĩnh vực nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường và bảo tồn ĐDSH của người dân.

ĐDSH còn được đánh giá là tài nguyên không thể thay thế, bao gồm:

- Giá trị khai thác trực tiếp:là nguồn cung cấp rất nhiều loại sản phẩm, bao gồm lương thực, sợi, gỗ, dược phẩm, hóa chất, nguồn nguyên liệu di truyền;

- Giá trị khai thác gián tiếp: vẻ đẹp và sự độc đáo của các hệ sinh thái dành cho giải trí, thư giãn đáp ứng cho khai thác du lịch;

- Giá trị môi trường:điều hoà khí hậu, điều tiết lũ lụt, duy trì sự mầu mở của đất, trao đổi carbon, giảm phát thải công nghiệp, cải thiện chất lượng nước;

- Giá trị phi vật chất: thẩm mỹ, tinh thần, văn hóa và khoa học.

Nhưng thực tế hiện nay, các tỉnh ở đồng bằng sông Cửu long (ĐBSCL) có rất ít số liệu về ĐDSH. Phần lớn công việc thu thập, đánh giá này là do các cơ quan nghiên cứu thực hiện. Các nghiên cứu này thường không phản ánh đầy đủ tiềm năng ĐDSH của địa phương. Đôi khi còn khác nhau về phương pháp, thời gian thực hiện nên khả năng kết nối giữa các địa phương không cao.

Với những bức xúc trên, ngày 13/11/2008, Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 đã thông qua Luật ĐDSH và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2009. Trong đó, nhiệm vụ chủ yếu của Luật ĐDSH là:

Bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học trên cạn; bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học và phát triển đa dạng sinh học nông nghiệp; sử dụng bền vững tài nguyên sinh vật và tăng cường năng lực quản lý nhà nước về đa dạng sinh học và kiểm soát sinh vật biến đổi gen, sản phẩm, hàng hóa có nguồn gốc từ sinh vật biến đổi gen để bảo vệ có hiệu quả sức khoẻ nhân dân, môi trường và đa dạng sinh học.

Quy định về tổ chức thực hiện quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học:

- Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì phối hợp với bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan chỉ đạo việc tổ chức thực hiện quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước;

- Bộ, cơ quan ngang bộ tổ chức thực hiện quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước thuộc phạm vi quản lý;

- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước tại địa phương;

- Trong quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch, trường hợp có sự khác nhau giữa quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước với quy hoạch sử dụng đất của tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, quy hoạch ngành, lĩnh vực, trừ quy hoạch quốc phòng, an ninh thì ưu tiên thực hiện quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học.

Để nâng cao hiệu quả của Luật ĐDSH tại thành phố Cần Thơ, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố đã tổ chức triển khai Luật vào ngày 22/12/2009 với sự tham gia của các Sở, ban, ngành, các quận, huyện, các đoàn thể và báo đài. Nội dung là triển khai Luật và thảo luận tổ chức hình thành các mô hình ĐDSH kết hợp với du lịch sinh thái. Nhiều đại biểu cho rằng nên có kế hoạch bảo tồn đất ngập nước; hướng phát triển khu du lịch sinh thái nên chọn thưa dân, có đặc điểm ĐDSH đặc trưng; đa dạng vườn cây ăn trái và các cù lao trên sông Hậu có tiềm năng về ĐDSH.

Tiếp theo, Sở Tài nguyên và Môi trường cũng đã phối hợp với các chuyên gia trường Đại học Cần Thơ khảo sát các điểm đa dạng ở thành phố và đưa ra ý tưởng thực hiện mô hình "Xây dựng định hướng phát triển mô hình ĐDSH kết hợp với du lịch giai đoạn 2010 đến 2015 và định hướng đến năm 2020" thuộc chương trình thực hiện Công ước đa dạng sinh học và Nghị định như CARTAGENA 9/2007/QĐ-TTG ngày 31/5/2007 của Thủ tướng Chính phủ.

Vai trò của thành phố Cần Thơ trong vùng ĐBSCL:

Thành phố Cần Thơ có vị trí đặc biệt trong tổng thể toàn bộ ĐBSCL, cả về góc độ tự nhiên lẫn kinh tế-xã hội. Đối với tự nhiên, đây là vùng đất có địa hình bằng phẳng, bao gồm sông lớn (sông Hậu) và nhiều sông (rạch) nhánh. Về khía cạnh thủy văn thì TP. Cần Thơ nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa vùng ngập sâu (An Giang) và vùng ngập ít (Hậu Giang, Sóc Trăng), do đó là nơi lắng đọng phù sa và các chất dinh dưỡng của sông Hậu. Hệ thống sông - rạch này đã tạo ra một vạt đất màu mỡ ven sông, có độ cao giảm dần theo hướng Tây - Nam . Đất đai màu mỡ, nước ngọt quanh năm, ít chịu tác động trực tiếp của sóng to, gió lớn nên nơi đây vốn là sinh thái thích hợp cho muôn loài phát triển, kể cả con người.

Về khía cạnh kinh tế - xã hội thì TP. Cần Thơ là trung tâm của ĐBSCL. Nơi đây từng được xem là thủ đô của miền Tây (Tây Đô). Chính phủ đã công nhận Cần Thơ là thành phố loại I, trực thuộc Trung ương, điều này đã nói lên hết vai trò quan trọng của thànhh phố này. Thêm vào đó, mục tiêu phát triển của TP. Cần Thơ đến năm 2020 là: tiếp tục chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng dần tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, hội nhập kinh tế với vùng và khu vực; biến tiềm năng thành lợi thế so sánh để thu hút đầu tư; phát triển công nghệ hiện đại, sản xuất hàng hoá có sức cạnh tranh cao; giữ vững và nâng cao vai trò, vị trí của thành phố như là trung tâm để tạo ra động lực cho phát triển toàn vùng ĐBSCL. Vì vậy, TP. Cần Thơ đang và sẽ tiếp tục chịu nhiều áp lực do gia tăng dân số, các hoạt động phát triển công nghiệp, giao thông, ô nhiễm…. vốn là những bất cập của việc đô thị hóa. Do đó, việc quy hoạch hợp lý giữa phát triển kinh tế và bảo vệ thiên nhiên có thể xem như là khâu quan trọng nhất sẽ quyết định sự phát triển bền vững của thành phố trong tương lai.

Mục tiêu cần đạt để xây dựng kế hoạch ĐDSH và phát triển du lịch:

- Kiểm kê và phân loại hiện trạng ĐDSH của TP. Cần Thơ;

- Xếp loại tiềm năng phát triển bền vững ĐDSH (bảo tồn, khai thác, du lịch);

- Phân tích các mối đe doạ và đề xuất giải pháp khắc phục;

- Đề xuất các khu bảo vệ ĐDSH hoặc khai thác văn hóa - du lịch;

- Ước tính kinh phí thực hiện cho toàn bộ kế hoạch và phân bổ kinh phí hàng năm;

- Hợp tác quốc tế.

Các nội dung chính sẽ thực hiện:

- Đánh giá đa dạng sinh thái;

- Đánh giá đa dạng loài;

- Đánh giá đa dạng gen;

- Đề xuất các điểm quan trọng xây dựng mô hình;

- Xây dựng kế hoạch Đa dạng sinh học và du lịch của thành phố Cần Thơ.