Con đường điện di protein

Liệu cơm gắp mắm

TS Võ Công Thành, phòng thí nghiệm Di truyền - chọn giống và ứng dụng công nghệ sinh học (Đại học Cần Thơ) nói: "Khi về nước, thầy hướng dẫn (Đại học công nông Tokyo) khuyên tôi rằng Việt Nam còn nghèo thì các bạn nên đi theo con đường điện di protein vì đây là con đường nhanh nhất để đi thẳng vào protein, nó rẻ tiền hơn các phương pháp khác".

Con đường ấy, hiện nay Nguyễn Trần Anh Tuấn - sinh viên năm thứ hai - đang đi theo và bạn trẻ này đã nhận được giải thưởng đặc biệt của Trung ương Đoàn TNCS HCM tại Hội nghị Khoa học - công nghệ tuổi trẻ các trường Cao đẳng và Đại học năm 2005. Anh Tuấn đã phát hiện ra một loại protein trong đậu nành, mở ra con đường lai tạo để nâng chất lượng đậu nành phục vụ cho việc thay đổi cơ cấu cây trồng ở đồng bằng sông Cửu Long. Còn Nguyễn Thị Mỹ Phương theo con đường này để so sánh năng suất và phẩm chất gạo thơm (10 giống - dòng gạo thơm ở Chợ Mới).

Phục tráng

TS Thành nắm trên tay một nắm hột bắp nù, nói: "Có khi từ Sài Gòn về tới bến phà, thèm trái bắp nấu, nhưng hên thì gặp trái dẻo, thơm; xui thì… chẳng ra gì. Đó là do giống bắp. Bây giờ, ngoài đường phố cũng hay bán bắp ngọt, nhưng tôi bảo đảm không ngon hơn bắp nù. Bắp nù Đồng Tháp tồn tại lâu lắm, nhưng bị lai tạp nên không còn ngon như hồi xưa. Hiện nay, chúng tôi đã xác lập được quy trình chọn tạo, thuần giống bắp nù nhờ ứng dụng công nghệ điện di protein - SDS - page (Sodium Dodecyl Sulfate Poly Acrylamide Gel), bắp có hạt đều tới chóp, không lỗi hạt, hạt dẻo, ngọt, có hương thơm, vỏ hạt rất mỏng, năng suất cao hơn giống cũ 16,7%. Thậm chí ngon hơn cả bắp ngọt. Chúng tôi khuyên Đồng Tháp nên nhanh chóng đăng ký thương hiệu cho bắp nù và hướng dẫn cách giữ gìn tính tốt của chúng, mở ra triển vọng phục tráng một số giống địa phương, duy trì tính tốt của chúng. Hiện nay, giống nếp bè thuần (Chợ Gạo- Tiền Giang) được phục tráng, có hàm lượng Amylose dưới 2%, Protein: 9-10%, hạt dài, đục đều, sáng bóng , bán được giá hơn những loại khác". "Chúng tôi hợp tác với Tiền Giang, Đồng Tháp, Nông trường Cờ Đỏ (Cần Thơ) và tiếp tục dùng phương pháp này nghiên cứu đa dạng di truyền trên xoài cát Hoà Lộc (Mangifera Indica.L), đậu nành, mè đen và trong việc nghiên cứu Artemia San Francisco và Artemia Vĩnh Châu (Sóc Trăng)"- TS Thành nói. Công nghệ này sẽ giúp chọn được dòng ưu tú từ bản địa, bởi chúng ta còn rất nhiều giống ngon, không cần phải chạy theo giống ngoại. Thử tưởng tượng khi chạy theo giống ngoại, chỉ đăng ký thương hiệu thôi thì chúng ta sẽ gặp các cuộc tranh cãi về giống. Khi không đủ cơ sở pháp lý về giống thì việc thắng kiện rất mong manh. Trong khi đó, hiện nay công nghệ trong nước, muốn có gạo thơm thì có gạo thơm, muốn dẻo được dẻo. Thơm mùi dứa, thơm mùi bắp nỗ được hết. Nhưng chỉ có điều thành công rồi thì mọi thứ phải đóng băng vì "đâu có sàn giao dịch tiến bộ kỹ thuật"!

Thỉnh thoảng, trong câu chuyện "lúa khoai" của TS Thành, gợn lên những bức bối. Ông nói: Thái Lan cũng đưa người qua Nhật học như mình. Nhiều khi cũng nghịch lý, người Việt mình tìm ra được quy trình ứng dụng, được phía Nhật tặng giải thưởng. Nhưng ta luôn luôn thua các nước khác do diện ứng dụng đại trà quá thấp. Muốn đưa một loại giống nào đó ra đại trà phải có kinh phí, phải có khuyến mãi người ta mới ưng. Chúng tôi đâu có tiền! Không tiền nên mỗi năm chúng tôi chỉ có thể triển khai một đề tài (cả trường ĐH Cần Thơ chỉ có khoảng một tỉ đồng, có năm chỉ có 500 triệu đồng để nghiên cứu khoa học). Năm nay, chúng tôi được cấp 50 triệu đồng đã là khá rồi. Trước đây, có chương trình nghiên cứu khoa học trong 3 năm, kinh phí 60 triệu đồng.

"Phóng thích" tiến bộ kỹ thuật

TS Thành cười héo hắt nói: "Năm ngoái, bộ môn hướng dẫn 20 sinh viên, tiền mua hoá chất làm thí nghiệm ngày này qua ngày kia lên tới 100 triệu đồng. Tôi và thạc sĩ Phượng đi ký nợ chỗ bán hoá chất. Nợ nần chồng chất thì các nhà khoa học chỉ còn cách tìm chiếc chìa khoá đột phá để phóng thích các tiến bộ kỹ thuật và giải thoát cảnh nợ nần. Mong muốn là vậy, nhưng nhiều công ty tới đây chỉ nhờ phân tích chỉ tiêu nào đó rồi thôi chứ không thèm đặt hàng. Có vị mang bao gạo ở nước ngoài ghi hàm lượng protein, Amylose, độ bền thể gel, nhiệt trở hồ… nói bên Tây người ta làm thế này. Cái đó đâu có gì khó, chúng tôi làm được hết, nhưng các doanh nghiệp lại không đặt hàng nên có công nghệ mà không có "cửa" để chuyển giao. Trong khi đó, các tỉnh trong vùng chuyển dịch cơ cấu kinh tế rất dữ. Nếu các tỉnh xây dựng và phát triển hệ thống canh tác và tổ chức đấu thầu đề tài khoa học, tạo điều kiện đặt hàng thì chúng tôi sẽ cung cấp chiếc chìa khoá để tạo sự đột phá. Lúc đó, chắc chắn các tiến bộ khoa học sẽ được "phóng thích".

Nguồn: sgtt.com.vn,23/05/2006