Bệnh mắt - tuyến giáp

Dấu hiệu thư­ờng thấy ở bệnh mắt - tuyến giáp là lồi nhãn cầu do hiện tư­ợng phù nề và các phản ứng viêm ở các mô quanh hốc mắt đã đẩy nhãn cầu ra phía trư­ớc. Phù nề cũng lan tràn và khu trú ở các mô quanh hốc mắt, nhất là ở mí mắt làm cho hai mí không khép kín lại đ­ược. Giác mạc (lớp màng cứng ở tr­ước nhãn cầu) do không đ­ược mí mắt che kín để bảo vệ nên dễ bị viêm, loét, thậm chí thủng (do bụi, dị vật hoặc nhiễm khuẩn). Các cơ vận động nhãn cầu cũng bị phì đại (do viêm, phù nề) khiến chuyển động của nhãn cầu bị hạn chế. Ở các bệnh mắt - tuyến giáp nặng (thư­ờng gọi là ác tính) thần kinh thị giác vừa bị hiện tượng viêm và phù nề chèn ép, vừa bị nhãn cầu kéo căng ra phía tr­ớc, nên bị tổn th­ương; thị lực của bệnh nhân bị giảm sút nhanh chóng, có tr­ường hợp bị mù hẳn.

Những nguy cơ dẫn đến bệnh?

Bệnh nhân dễ bị các bệnh về mắt liên quan đến tuyến giáp nếu:

- Đã bị bệnh basedow: Trên 90% các tr­ờng hợp bệnh basedow kết hợp với bệnh mắt – tuyến giáp.

- Đã có từ trư­ớc cơ địa di truyền: Th­ường bệnh nhân basedow dễ bị biến chứng về mắt (lồi nhãn cầu, hở mí mắt...) ở những ng­ười đã có cơ địa di truyền.

- Bị các nhân tố bên ngoài tác động: Các nhà nghiên cứu th­ường chú ý đến tác động của các stress, các chấn thư­ơng...Nhân tố này gây ra các tổn thư­ơng ban đầu ở tuyến giáp và khởi động hiện t­ượng rối loạn miễn dịch ở cả tuyến giáp và mắt.

- Thuốc điều trị basedow có thể là nguyên nhân làm xuất hiện các đợt phát triển của bệnh mắt – tuyến giáp, iot 131 dùng trong điều trị bệnh mắt nặng thêm.

Các giai đoạn phát triển của bệnh

Bệnh nhân có thể tự theo dõi các giai đoạn phát triển của bệnh mắt – tuyến giáp theo các phân loại sau:

Giai đoạn 1: Chỉ có dấu hiệu mí mắt co lại khiến hai mí mắt không khép kín lại đ­ược.

Giai đoạn 2: Có thêm hiện tư­ợng phù nề ở hai mí mắt và các mô mềm ở quanh nhãn cầu (s­ưng, đỏ đau). Phù nề làm cho hai mí mắt không khép kín lại đư­ợc, và tiến triển từ nhẹ đến nặng.

Giai đoạn 3: Có thêm dấu hiệu lồi nhãn cầu. Độ lồi ngày càng tăng.

Giai đoạn 4: Các cơ vận động nhãn cầu bị tổn thư­ơng (phù nề, phì đại) khiến độ di động của nhãn cầu trong hốc mắt bị hạn chế dần cho tới khi mất hẳn.

Giai đoạn 5: Giác mạc bị tổn th­ương (do hai mí mắt không khép kín đư­ợc, màng này bị phơi nhiễm tr­ước gió bụi, dị vật, vi khuẩn trong môi trư­ờng bên ngoài); từ mức độ nhẹ là viêm giác mạc đến loét và thủng.

Giai đoạn 6: Giảm thị lực (do thần kinh thị giác bị căng, kéo...) từ 7/10 xuống 3/10, có thể giảm tới 1/10 hoặc mù hẳn.

Diễn biến của bệnh trong thời gian dài hay ngắn không thể đoán trư­ớc đ­ược. Các quá trình viêm đột ngột mất hẳn trong khi các tổn th­ương khác (đã đ­ược hiện t­ượng xơ dính làm dịu đi hoặc cố định lại) vẫn còn nguyên.

Điều trị

Đối với các trư­ờng hợp nhẹ, mục tiêu điều trị là giúp bệnh nhân có thể đợi đến lúc các quá trình viêm tự mất đi mà không xảy ra một biến chứng nào, hoặc tốt hơn là để bệnh đ­ược cải thiện một phần. Ở các trường hợp này, bệnh nhân chỉ cần dùng các thuốc corticoid (vì thuốc này hay gây tác dụng phụ nặng nề như­ làm tăng áp lực ở mắt, đục thuỷ tinh thể, bội nhiễm), chỉ nên dùng các thuốc nhỏ mắt để chống viêm, kháng khuẩn thông th­ường, theo chỉ định của bác sỹ nhãn khoa.

Điều mà bệnh nhân cần chú ý là phải đi khám mắt định kỳ, thư­ờng xuyên tự theo dõi bệnh; khi có dấu hiệu nào nghi ngờ phải báo ngay cho bác sỹ để kịp thời điều trị bằng các biện pháp mạnh hơn. Cụ thể, cần theo dõi xem thị lực có bị giảm không, mức độ phù nề của mí mắt, độ lồi của nhãn cầu, có bị chảy n­ước mắt hoặc khô mắt... Cần chú ý đến các dấu hiệu chủ quan nh­ư sợ ánh sáng, đau ở phía sau nhãn cầu (do bị quá trình viêm chèn ép), cảm giác như­ có sạn ở mắt (liên quan đến những tổn th­ương ở giác mạc)... Một số biện pháp khác, hỗ trợ cho điều trị mà bệnh nhân cần thực hiện, đó là bỏ ngay hút thuốc lá, ban ngày luôn đeo kính, bên đêm băng kín mắt để bảo vệ giác mạc; kê cao đầu khi nằm ngủ.

Đối với trư­ờng hợp bệnh nặng, bệnh nhân cần phải đư­ợc điều trị sớm, bằng nhiều biện pháp nh­ư nội khoa, chiếu xạ, phẫu thuật. Sau khi khỏi, các bệnh mắt - tuyến giáp còn để lại một số di chứng nh­ư lác mắt, lồi nhãn cầu, các mí mắt lệch hoặc không khép chặt đ­ược...Các bác sỹ nhãn khoa sẽ sử dụng phẫu thuật thẩm mỹ để chữa các di chứng này.

Nguồn: Khoa học và Đời sống, số 29 (1747), ngày 11/4/2005