An toàn cho nhà máy điện hạt nhân

Mục tiêu an toàn

Trong điều kiện hoạt động bình thường, điện hạt nhân là nguồn năng lượng thân thiện với môi trường. Nó hầu như không phát thải các loại khí gây ô nhiễm, chiếm dụng ít đất đai và đóng góp rất ít vào liều phóng xạ mà người dân phải chịu. Có thể nói, an toàn điện hạt nhân nói riêng và an toàn hạt nhân nói chung không chỉ là sự quan tâm của nước có điện hạt nhân mà là của cả cộng đồng quốc tế.

Mục tiêu chung:

Bảo vệ từng cá nhân cũng như toàn xã hội và môi trường khỏi nguy cơ phóng xạ từ nhà máy điện hạt nhân bằng cách thiết lập và duy trì các biện pháp bảo vệ hữu hiệu nhất.

Mục tiêu bảo vệ bức xạ:

Trong điều kiện vận hành bình thường, phải tuân thủ nguyên lý ALARA (cần phải giảm thiểu càng nhiều càng tốt), đảm bảo sao cho liều chiếu xạ trong nhà máy cũng như bất cứ một thải xạ nào khỏi nhà máy ở mức thấp nhất có thể và phải nhỏ hơn mức cho phép. Khi có sự cố, phải đảm bảo giảm nhẹ liều chiếu xạ đến mức thấp nhất có thể đạt được.

Mục tiêu an toàn kỹ thuật:

Ngăn ngừa sự cố điện hạt nhân với độ tin cậy cao; đảm bảo sao cho mọi sự cố đều được tính toán trước trong thiết kế của nhà máy, kể cả đối với những sự cố có xác suất rất nhỏ thì hậu quả phóng xạ (nếu có) cũng là không đáng kể.

Giải pháp nào đảm bảo an toàn điện hạt nhân?

Đảm bảo an toàn điện hạt nhân không những cần phải được thực hiện bằng các giải pháp kỹ thuật mà còn bằng các giải pháp pháp lý, tổ chức, quản lý, con người và văn hóa an toàn.

Kỹ thuật an toàn

An toàn nhà máy điện hạt nhân được đảm bảo thực hiện ngay trong bản thiết kế và công nghệ của nhà máy. Ba chức năng cơ bản của hệ thống an toàn trong nhà máy bao gồm: Điều khiển công suất, làm mát vùng hoạt và giam giữ chất phóng xạ phải luôn đảm bảo hoạt động với độ tin cậy cao trong mọi tình huống. Muốn vậy, thiết kế và công nghệ của nhà máy phải tuân thủ nguyên tắc bảo vệ theo chiều sâu cụ thể là: ngăn ngừa sự xuất hiện các sự kiện bất thường, ngăn chặn sự phát triển của các sự kiện bất thường thành sự cố, hạn chế hậu quả của sự cố hạt nhân và loại trừ hậu quả của sự cố hạt nhân đối với con người và môi trường.

Quản lý an toàn

Cơ quan pháp quy hạt nhân có trách nhiệm giúp Chính phủ quản lý an toàn điện hạt nhân trên cơ sở các văn bản pháp lý đã được Chính phủ phê duyệt, nhằm đảm bảo những cơ sở hạt nhân hoạt động trong nước được chọn địa điểm, thiết kế, xây dựng, chạy thử, vận hành và tháo dỡ mà không có một rủi ro nào về phóng xạ quá liều đối với đội ngũ nhân viên làm việc trong nhà máy, người dân và môi trường. Trong trường hợp xảy ra sự cố hạt nhân, đảm bảo việc bồi thường tài chính đầy đủ cho phía thứ ba theo mức độ thiệt hại tiềm ẩn và hư hỏng do sự cố gây ra. Cơ quan pháp quy hạt nhân có chức năng, nhiệm vụ giám sát và kiểm tra toàn bộ các vấn đề an toàn điện hạt nhân trong 6 giai đoạn của dự án điện hạt nhân (lựa chọn địa điểm, thiết kế, xây dựng, chạy thử, vận hành và tháo dỡ).

Văn hóa an toàn

Sau sự cố Chéc-nô-bưn, song song với việc hoàn thiện kỹ thuật, công nghệ, người ta bắt đầu tập trung chú ý nhiều đến yếu tố con người trong khai thác, vận hành, sử dụng thiết bị hạt nhân và các nguồn bức xạ I-ôn hóa (tức là hướng tới việc thực hiện mục tiêu an toàn một cách cơ bản nhất). Lần đầu tiên cụm từ Văn hóa an toàn được đưa ra trong báo cáo tóm tắt tại cuộc họp đánh giá hậu quả của tai nạn Chéc-nô-bưn của INSAG (Nhóm tư vấn quốc tế về an toàn hạt nhân), rồi được IAEA xuất bản dưới mã số phân loại Safety Series N0 74-INSAG-1 vào năm 1986. Sau đó được phát triển tiếp thành "những nguyên lý an toàn cơ bản cho các nhà máy điện hạt nhân".

Thang phân loại sự kiện hạt nhân quốc tế

Để giúp cho công chúng hiểu đúng về mức độ nguy hiểm của một sự kiện hạt nhân, người ta sử dụng Thang phân loại sự kiện hạt nhân quốc tế (INES) để thông báo, đánh giá sự kiện.

Trong thang phân loại INES, các sự kiện hạt nhân được đánh số theo mức độ an toàn bắt đầu từ 0 đến 7, kèm theo là các giải thích để làm rõ các thuật ngữ dùng trong các sự kiện khác nhau. Bảng INES được áp dụng cho mọi cơ sở hạt nhân, như các cơ sở xử lý nhiên liệu, các cơ sở quân sự, các nhà máy điện hạt nhân… Theo cách phân chia của thang INES, một sự hư hỏng gọi là lớn của lò phản ứng trong nhà máy điện hạt nhân cách xa một dặm có thể chỉ là hư hỏng máy phát. Ở những trường hợp như vậy, thì có thể không cần gọi là một sự cố để tránh gây lo lắng và quan tâm quá mức cần thiết. Điều quan trọng là khi có sự cố, mọi cảnh báo đưa ra phải tin cậy, được tôn trọng, để không có những hậu quả đáng tiếc xảy ra. Ví dụ: Tai nam Chéc-nô-bưn năm 1986 được đánh giá ở mức 7; tai nạn ở nhà máy điện hạt nhân Three Mile Island ở Mỹ năm 1979 được đánh giá ở mức 5.