Vệ sinh an toàn thực phẩm: Không thể chỉ kêu gọi nâng cao nhận thức

Năm 2005, cả nước xảy ra 144 vụ ngộ độc với hơn 4.300 người mắc, trong đó có 53 trường hợp tử vong. So với năm 2004, tỷ lệ tử vong ở các trường hợp bị ngộ độc thực phẩm tăng gần 90%. Ngộ độc do thực phẩm ô nhiễm vi sinh vật chiếm tỷ lệ cao nhất (53,9%), sau đó là do thực phẩm chứa chất độc (19,2%), ngộ độc do thực phẩm ô nhiễm hoá chất là 15,4% còn lại là các vụ không xác định được nguyên nhân (11,5%).

Từ những câu chuyện

Đầu hè là thời điểm ngộ độc thực phẩm... “vào mùa”. Không đợi nắng nóng ngấm dần, mà cứ hôm nào nhiệt độ tăng cao bất ngờ là lượng bệnh nhân phải nhập viện do ngộ độc thực cũng tăng lên. Từ đầu tháng tư đến nay, ngày nào Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cũng tiếp nhận ít nhất vài ca ngộ độc thực phẩm.

5 giờ sáng 10-4, chị Đỗ Quỳnh Trang, 30 tuổi, Giáp Bát, Hà Nội được chuyển cấp cứu tại Trung tâm Chống độc trong tình trạng đau quặn bụng, nôn, rối loạn nhịp tuần hoàn. Chị Trang được chẩn đoán ngộ độc cấp. Trưa hốm trước, chị Trang ăn thịt bê xào tại một quán cơm trên đường Giải Phóng.

Bác sĩ Nguyễn Kim Sơn, Phó giám đốc Trung tâm Chống độc cho biết, thường những bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm vào viện, nhẹ là rửa ruột; còn trường hợp nặng có thể bị suy gan, suy thận phải lọc huyết tương, mất 6-7 triệu đồng/1 lần lọc, mỗi bệnh nhân phải lọc đến 7-8 lần, tổng chi phí có khi tới 50-60 triệu đồng.

Công ty Hansae (Khu Công nghiệp Củ Chi - TP Hồ Chí Minh) có 4 bếp ăn công nghiệp do 2 cơ sở tư nhân đảm nhận và được đánh giá là đạt yêu cầu về ATVSTP. Tuy nhiên, thức ăn thừa được chứa trong thùng rác không có nắp đậy và kê sát khu vực chế biến thức ăn chín. Máy rửa chén bát không có công nhân vận hành nên đã đến giờ ăn mà nhiều khay cũ vẫn chưa được rửa. Mặc dù 11h30 công nhân mới xuống ăn nhưng thức ăn đã được chia trước đó 2 giờ. Khu vực vệ sinh thức ăn luôn ở tình trạng “3 trong 1”, vừa là nơi sơ chế thịt cá tươi, rửa khay thức ăn lẫn đặt thức ăn chín. Thậm chí khi cán bộ y tế dự phòng mở nắp tủ lạnh thì có ruồi bay lên từ túi nylon đựng thịt viên...(!?).

Nguyên nhân

Khảo sát của Cục Thú y (Bộ NN&PTNT) về tình trạng ô nhiễm vi sinh vật tại một số điểm giết mổ, chợ, cửa hàng kinh doanh ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, tình hình ô nhiễm vi sinh vật ở thịt và sữa rất đáng lo ngại. Tỷ lệ mẫu thịt (bò, lợn, gà) không đạt tiêu chuẩn ở Hà Nội là 81,3%, riêng thịt bò là 100% số mẫu; ở thành phố Hồ Chí Minh tỷ lệ này chiếm 32%. Tỷ lệ mẫu sữa không đạt tiêu chuẩn ở các cửa hàng bán lẻ tại Hà Nội rất cao (90%), đặc biệt nhiều mẫu có khuẩn tụ cầu vàng.

Bác sỹ Nguyễn Khánh Trâm, Phó cục trưởng Cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm (Bộ Y tế) cảnh báo: “Trong bụi thường xuyên có vi sinh vật, nấm mốc, cộng với lượng xăng thải ra chứa nhiều kim loại, nếu nhiễm vào thực phẩm sẽ tích luỹ trong cơ thể dẫn đến ngộ độc... dần dần”.

Phần lớn các thức ăn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc đều có thành phần nhiều dầu, đạm. Thực phẩm không được chế biến kỹ, không ăn ngay sau khi nấu, không bảo quản cẩn thận đều tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập và tấn công. Kể cả thức ăn trong tủ lạnh cũng chưa chắc đã đảm bảo an toàn, ngoại trừ ngăn đá không cho vi khuẩn phát triển ở 0 độ C, ngăn làm lạnh chỉ có tác dụng hạn chế, làm chậm sự phát triển của vi khuẩn; ở nhiệt độ 2-8 độ C, rau quả cũng chỉ có thể bảo quản được 3-5 ngày.

Một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng ngộ độc thực phẩm chỉ tăng mà không giảm là có đến 80T cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống là hộ gia đình, không có đủ trình độ về ATVSTP. Phần lớn các vi phạm quy định vệ sinh an toàn thực phẩm của các cơ sở dịch vụ thức ăn đường phố tập trung vào các yếu tố: mua thực phẩm tuỳ tiện, không rõ xuất xứ (88% cơ sở); không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình chế biến (49,1-91,6%); nơi bán hàng và dụng cụ nấu nướng không bảo đảm vệ sinh (37-88%)... Đặc biệt tình trạng sử dụng các hoá chất, phụ gia trong danh mục cấm là hàn the, đường hoá học, phẩm màu vẫn phổ biến.

Điều đáng buồn là Bộ Y tế đã triển khai “Tháng hành động vì chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm” được 8 năm nay (từ năm 1999) nhưng có thể thấy, chiến dịch mới chỉ dừng lại ở cấp Trung ương, tỉnh, thành phố chứ chưa huy động được các ngành, các cấp, đoàn thể, đặc biệt là cấp cơ sở và người dân tham gia, nên hiệu quả không được như mong muốn.

Khi được hỏi, phần lớn người dân đều không biết thông tin gì về Tháng hành động vì vệ sinh an toàn thực phẩm. Cũng như nhiều người, bà Lê Thị Hằng (Khu tập thể Mai Dịch – Hà Nội) băn khoăn: “Tôi cũng có nghe nói có Tháng vệ sinh an toàn thực phẩm nhưng không biết là tháng nào, tháng này có gì khác các tháng trong năm và có tránh cho người dân được nguy cơ ngộ độc thực phẩm hay không?”...

Thiết nghĩ, Tháng hành động vì chất lượng VSATTP sẽ chỉ là hình thức nếu đi đôi với nó không có các biện pháp hữu hiệu và nghiêm túc. Hơn nữa, những hành động vì chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm cần phải được coi là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài với sự phối hợp của toàn xã hội. Các đối tượng cung cấp thực phẩm, người tiêu dùng đến các cơ quan quản lý, phải cùng đồng lòng thống nhất, thường xuyên và có những quy định rõ ràng, chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với những hộ kinh doanh cố tình vi phạm quy định vệ sinh an toàn thực phẩm. Như vậy, mới mong phần nào cải thiện được sự xuống cấp trầm trọng của chất lượng ATVSTP.

Cơ quan nào quản lý?

Có một thực tế rất vô lý là trong khi người dân vẫn hàng ngày phải ăn những thực phẩm không đảm bảo ATVSTP thì các cơ quan quản lý lại bận hội ý với nhau. Theo quy định tại Pháp lệnh VSTATP và Nghị định 63 của Chính phủ, lực lượng quản lý nhà nước về vấn đề VSATTP rất hùng hậu gồm: Bộ Thương mai, Bộ Khoa học – Công nghệ cùng quản lý chất lượng hàng hoá; Bộ Y tế quản lý điều kiện vệ sinh thực phẩm tại cơ sở sản xuất và tiêu chuẩn sản phẩm cuối cùng; Bộ Nông nghiệp và PTNN quản lý chất lượng và vệ sinh đối với lương thực, thực phẩm thô trong suốt công đoạn trồng trọt, chăn nuôi và kiểm dịch; Bộ Thuỷ sản quản lý toàn bộ về chất lượng và vệ sinh của mọi loại hình kinh doanh sản phẩm thuỷ sản.

Thế nhưng theo ông Nguyễn Văn Dũng, Trưởng phòng Cấp đăng ký và chứng nhận, Cục ATVSTP (Bộ y tế) thì trên thực tế, các bộ vẫn chưa thống nhất được quan điểm về phân công và trách nhiệm quản lý nhà nước chất lượng đối với hàng hoá thực phẩm.

Thiết nghĩ, trong khi chờ người sản xuất, kinh doanh thực phẩm và người tiêu dùng nâng cao ý thức về ATVSTP, các cơ quan chức năng cần có được biện pháp hữu hiệu, ít nhất là tiến tới thành lập một bộ máy thanh tra chuyên ngành về VSATTP, là đầu mối giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh trong gia lĩnh vực này, tránh tình trạng bộ này chỉ sang bộ kia khi có sự cố xảy ra.

Nguồn: Kinh tế nông thôn, số 18 (504), 1/5/2006, tr 3