Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 29/08/2008 21:36 (GMT+7)

Vài dòng về nhà toán học Henri Cartan (1904-2008)

Ông là nhà toán học Pháp nổi danh, cựu giáo sư đại học Paris và Ecole normale supérieure rue d’Ulm, và là người đồng sáng lập ra nhóm Bourbaki (1935) với các nhà toán học Claude Chevalley, Jean Coulomb, Jean Delsarte, Jean Dieudonné, Charles Ehresmann, René de Possel, Szolem Mandelbrojt, André Weil. Ông là chuyên gia về hàm giải tích nhiều biến phức, tôpô đại số, đại số đồng điều. Ông có nhiều học trò là những nhà toán học nổi tiếng như các giáo sư JP.Serre (huy chương Fields 1954 và giải Abel 2003), René Thom (huy chương Fields 1958), vv. và “xêmina Cartan” (khoảng từ 1948 đến 1964) ở Ecole normale supérieure được coi là một đóng góp rất quan trọng cho nền toán học. Đã có nhiều nhà toán học nói và viết về những công trình của ông. Tôi không thuộc ngành chuyên môn của ông, nên không thể “múa rìu qua mắt thợ”.

José Luis Massera
José Luis Massera

Nếu tôi viết những dòng này về ông, là vì lý do khác. Ông là một trong những nhà khoa học bền bỉ ủng hộ cuộc chiến đấu giải phóng dân tộc của Việt Nam , và đấu tranh cho hòa bình sớm trở lại trên đất nước này trong thời gian chiến tranh Việt-Mỹ.

Riêng tôi có hai kỷ niệm liên quan đến ông.

Một lần (với thời gian trôi qua, tôi không nhớ chắc thời điểm, có lẽ vào năm 1973 gì đó), ông Cartan gọi điện mời tôi đến gặp ông ở nhà riêng của ông ở boulevard Jourdan, Paris quận 14, “có việc”. Tôi tới gặp, mới rõ là ông nhờ tôi nhắn cho ông Lê Văn Thiêm rằng Hội Toán học Việt Nam nên làm đơn xin gia nhập Liên hiệp Toán học quốc tế (IMU, International Mathematical Union). Ông giải thích: vì ông là chủ tịch IMU khóa 67-70, nên ông đương nhiên là Phó chủ tịch Hiệp hội này khóa tiếp theo, và sắp hết nhiệm kỳ. Ông đang phụ trách nên có ảnh hưởng, có thể giúp thực hiện việc Hội Toán học Việt Nam gia nhập IMU. Ông còn ân cần căn dặn là đừng lo không có tiền đóng hội phí, cứ gia nhập rồi sẽ liệu sau. Tôi chuyển lời đó cho ông Thiêm và sự việc sau đó diễn ra cũng có kết quả. Vào dịp đó ông Cartan cũng kể với tôi là khi ông Thiêm còn đang soạn luận án dưới sự hướng dẫn của ông G.Valiron (cũng là người hướng dẫn luận án ông Laurent Schwartz, tuy ông Thiêm có một thời theo học ở Thụy Sỹ nơi nhà toán học R.Nevanlinna), ông Valiron ở gác trên, ông Cartan ở gác dưới cùng địa chỉ, ông Thiêm hay lại, nên gặp luôn.

Việc thứ nhì mà tôi muốn kể là tháng 12/1975, vợ chồng tôi được mời dự Hội nghị Liên-Mỹ về giảng dạy toán học (Conferencia Interamericana sobre Educacion Matematica) ở Caracas( Venezuela ). Trước khi trở về Pháp, mấy nhà toán học Nam Mỹ nhờ vợ chồng tôi cầm về Paris một bức thư khẩn thiết kêu gọi các nhà toán học Pháp can thiệp để cứu nhà toán học tiến bộ José Luis Massera nước Uruguay, đang bị chính quyền nước này bắt giam với nguy cơ bị tử hình. Tôi cầm bức thư đó về chuyển cho nhà toán học Jean-Pierre Kahane. Với sự can thiệp của Ủy Ban Toán học (Comité des mathématiciens), một tổ chức mà ông Cartan thành lập mấy năm trước đó cùng với các nhà toán học Pháp Laurent Schwartz và Mỹ Lipman Bers, ..., và với sự hỗ trợ của nhiều nhà khoa học thế giới, rốt cục ông Massera được giải thoát.

Lê Văn Thiêm
Lê Văn Thiêm
Trong một số việc, tôi chỉ đóng vai trò kẻ trung gian, và khi đã xong công việc “đầu mối” thì tôi lặng lẽ rút vào bóng tối, nên không ghi chép chi tiết, chỉ nhớ đại khái kết quả; vả lại tôiít giao dịch với ông Cartan, chứ tôi không có quan hệ nhiều như đối ông Laurent Schwartz.

Nhưng có điều mà tôi có thể khẳng định được, là ông Henri Cartan là người tiến bộ và hào hiệp; danh vọng không làm ông quên việc giúp đỡ người khác. Viết mấy dòng ngắn ngủi này tưởng niệm ông, tôi không có ý “thấy sang bắt quàng làm họ”, tôi chỉ muốn bày tỏ cái ý: dù trong thời đại thị trường hóa mà ý tưởng cá nhân làm giàu đang được coi là siêu việt, vẫn còn có những người Việt Nam không quên công ơn những người đã giúp nước mình trong những ngày gian khổ.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.