Ứng phó sự cố bức xạ hạt nhân: Con người là vấn đề cốt lõi
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Đình Tiến, chủ trương phát triển bức xạ được Chính phủ rất quan tâm. Các Viện năng lượng nguyên tử Việt Nam , Viện kỹ thuật hạt nhân, Trung tâm xạ hiếm… được đầu tư xây dựng thành những cơ sở hạt nhân lớn. Nguồn bức xạ đã được ứng dụng trong các lĩnh vực nghiên cứu, y tế (chữa bệnh), công nghiệp, nông nghiệp (nghiên cứu giống mới, đột biến gen), nghiên cứu và đào tạo… Hiện, cả nước có trên 2000 cơ sở sử dụng nguồn bức xạ, 1960 nguồn bức xạ, 2.700 máy x-quang, 9 thiết bị chiếu xạ, 12 khoa xạ trị, 24 khoa y học hạt nhân, 1 lò phản ứng nghiên cứu với công suất 500kW… Song song với việc phát triển, ứng dụng năng lượng bức xạ vào đời sống xã hội, công tác xây dựng các kế hoạch ứng phó với sự cố bức xạ luôn được Chính phủ đặt lên hàng đầu.
Theo Thứ trưởng Tiến, trang thiết bị, nguồn lực của VN đủ sức ứng phó với các sự cố bức xạ cấp nhỏ. Tại các cơ sở có sử dụng nguồn phóng xạ, công tác xây dựng kế hoạch, tổ chức tập huấn luôn được chú trọng, kịp thời ứng phó khi xảy ra sự cố. Tại các bệnh viện, mặc dù không phải phục vụ cho vấn đề ứng phó sự cố bức xạ nhưng cũng có đủ cơ sở vật chất để cứu chữa ban đầu cho các nạn nhân. “Tuy nhiên, bức xạ cũng là “dao hai lưỡi”, có thể gây ra thảm hoạ, đe doạ sự sống dẫn tới những tổn thương lâu dài cho con người”, ông Tiến nói.
Cục An toàn bức xạ hạt nhân - Bộ Khoa học và Công nghệ cho hay, những năm gần đây, ứng dụng năng lượng bức xạ và hạt nhân ở Việt nam ngày càng cao. Tuy nhiên, trong ứng dụng cũng đã xảy ra một số sự cố liên quan tới nguồn bức xạ, cụ thể, năm 1991, tại Viện Z181 – Hà Nội, nguồn phóng xạ bị đánh cắp; năm 2000, tại Hải Phòng xảy ra chiếu xạ quá liều khi xạ trị cho bệnh nhân ung thư; năm 2002, xảy ra sự cố mất nguồn tại nhà máy xi măng Việt Trung – Hà Nam; năm 2006 tại Hà Nội, nguồn phóng xạ bị lẫn trong phế thải kim loại gây nhiễm bẩn phóng xạ và mất nguồn phóng xạ tại nhà máy xi măng Hoà Bình; năm 2007, tại Hải Dương phát hiện buôn bán chất phóng xạ trái phép.
Hiện nay Trung Quốc đang xây dựng lò phản ứng hạt nhân tại Yên Chinh, chỉ cách Hà Nội 640km. Hồi đầu tháng 5/2009, ông Brian Holland, chuyên gia Tổ chức Khoa học - Kỹ thuật Hạt nhân của Úc cũng đã cảnh báo, trong điều kiện thời tiết bình thường, tầm ảnh hưởng tới Hà Nội là xa. Nhưng nếu sự cố bức xạ xảy ra đúng lúc có gió mạnh sẽ gây nguy hiểm rất lớn. Do đó, Việt Nam cần sớm xây dựng kế hoạch ứng phó với các sự cố bức xạ vượt biên giới.
Để chủ động phòng tránh tác hại từ bức xạ, Chính phủ đã ban hành chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử đến năm 2020, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tăng cường trang thiết bị kỹ thuật cho Cục An toàn bức xạ hạt nhân. Uỷ ban cứu hộ, cứu nạn cũng đang triển khai công tác xây dựng tổng thể vấn đề ứng phó sự cố của quốc gia. Trong Luật Năng lượng nguyên tử (có hiệu lực từ đầu năm 2009) cũng phân rõ 3 cấp: ứng phó sự cố cấp quốc gia, ứng phó sự cố cấp tỉnh và ứng phó sự cố cấp cơ sở. Tại một số địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Bình Dương… cũng đã triển khai các biện pháp ứng phó. Tuy nhiên, theo ông Đặng Thanh Lương, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ Hạt nhân, bức xạ là vấn đề phức tạp và mới. Vì vậy, ngoài việc tích cực học hỏi kinh nghiệm của các nước, đầu phương tiện kỹ thuật, vấn đề cốt lõi chính là năng lực con người.
