Thiếu hoa hồi, nguồn cung Tamiflu hạn chế

Oseltamivir là một loại thuốc chống virut, được sử dụng trong điều trị và phòng cúm tuýp A và cúm tuýp B. Đây chất ứng chế neuraminidase đầu tiên, kích hoạt bằng đường uống, được phát triển thương mại bởi công ty Hoffman-La Roche, dưới cái tên thương mại Tamiflu.

Nguồn nguyên liệu hạn chế

Tới cuối tháng 5/2005, Roche đã tuyên bố nhu cầu oseltamivir đã vượt quá khả năng sản xuất. Để thoả mãn nhu cầu của Mỹ, Roche dự định mở một nhà máy sản xuất mới ở Bắc Mỹ.

Tháng 10/2005, công ty dược Cipla của Ấn Độ tuyên bố sẽ bắt đầu sản xuất oseltamivir mà không cần giấy phép của Roche và có thể bán hoạt chất này cho Ấn Độ cũng như 49 quốc gia ít phát triển hơn vào đầu năm 2006. Cũng trong tháng 10/2005, Roche tuyên bố đang thương lượng với 4 công ty dược về việc nhượng quyền sản xuất oseltamivir.

Tuy nhiên, theo Roche, cản trở lớn trong việc sản xuất oseltamivir là nguồn cung cấp axít shikimic. Không thể tổng hợp được loại axít này một cách kinh tế và cách hiệu quả nhất là chiết xuất nó từ hoa hồi - một loại gia vị phổ biến. Mặc dù phần lớn các sinh vật tự dưỡng tạo ra shikimic song lượng axit được phân lập từ những sinh vật này rất thấp.

Thiếu hoa hồi là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm thế giới thiếu Tamiflu. Hoa hồi chủ yếu được trồng ở Việt Nam và 4 tỉnh ở Trung Quốc, được thu hoạch từ tháng 3 tới tháng 5. 90% sản lượng ở Trung Quốc đã được Roche sử dụng để sản xuất Tamiflu. Shikimic được chiết xuất từ hoa hồitrong một tiến trình sản xuất gồm 10 công đoạn. Được biết 100kg hoa hồi khô mới chiết được 10kg shikimic. 1,3g shikimic chỉ làm được 10 viên nang Tamiflu.

Được biết, do nhu cầu oseltamivir của thế giới tăng vọt nên giá shikimic trên thị trường thế giới đã leo thang tới mức 400-600USD/kg. Trong khi đó, giá hồi nguyên liệu ở VN đã tăng từ 15.000 đồng-30.000 đồng/kg. Ước tính sản lượng hồi ở VN là 5.000-6.000tấn/năm. Trung Quốc và Việt Nam là nguồn cung cấp hồi chủ yếu của thế giới.

Một số chuyên gia và các công ty dược phẩm đang tranh cãi về sự khó khăn trong sản xuất shikimic bằng các phương pháp khác ngoài phương pháp chiết xuất nó từ hoa hồi. Một phương pháp sản xuất shikimic thay thế liên quan tới việc lên men vi khuẩn chuyển gien. Các nguồn shikimic tiềm năng khác là cây ginko. Ngoài ra, axít quinic từ vỏ cây cinchona ở Zaire là nguyên liệu tiềm năng để sản xuất oseltamivir.

Chỉ định và liều dùng

Sản xuất Tamiflu tại một nhà máy của Roche

Ngoài ra, Tamiflu còn được chỉ định để phòng cúm khi dịch bùng pháttrong cộng đồng hoặc sau khi một người nào đó tiếp xúc gần gũi với bệnh nhân cúm. Liều tiêu chuẩn là một viên nang mỗi ngày đối với người từ 13 tuổi trở lên. Liều lượng này đã được chứng minh là an toàn và hiệu quả trong 6 tuần. Tính an toàn và hiệu quả trong phòng ngừa cúm của Tamiflu vẫn chưa được thiết lập đối với bệnh nhân dưới 13 tuổi.

Những chỉ định điều trị nói trên được dựa trên những nghiên cứu cúm thông thường ở người, không phải cúm gia cầm. Các cuộc thử nghiệm lâm sàng do Roche tiến hành cho thấy tác dụng phụ chủ yếu của oseltamivir là buồn nôn và nôn mửa.

Một số chuyên gia gợi ý phối hợp oseltamivir với một loại thuốc tên là probenecid có thể giúp mở rộng nguồn cung cấp oseltamivir, vốn hạn chế hiện nay trên thế giới. 500mg probenecid được kê cho bệnh nhân 6 giờ mỗi lần sẽ làm tăng gấp đôi thời gian oseltamivir ở trong máu, làm tăng sự phơi nhiễm của bệnh nhân với hoạt chất này lên 2,5 lần. Probenecid được sử dụng theo cách tương tự trong Thế chiến lần thứ 2 để làm tăng nguồn cung penicillin hạn chế.

Kháng thuốc

Cũng như khác loại thuốc kháng virut khác, sử dụng rộng rãi oseltamivir cũng có thể làm virut cúm kháng lại loại thuốc này.

Tính đến tháng 7/2004, tỷ lệ kháng oseltamivir là 0,33% ở người lớn và 4% ở trẻ em. Virut cúm tuyp A H3N2 đột biến, kháng oseltamivir, xuất hiện ở 18% trong số 50 trẻ em Nhật Bản được điều trị bằng oseltamivir. Một bài báo gần đây trên tạp chí Y học New Englandđưa tin 4 trong 8 bệnh nhân cúm gia cầm ở VN tử vong mặc dù được điều trị bằng Tamiflu. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các chủng H5N1 nhất định có lẽ đã kháng Tamiflu.

Nhà virut học Robert Webster thuộc Viện nhi St. Jude cho biết: ""Sự thực là chúng tôi vẫn chưa biết liều lượng đúng là bao nhiêu hay phải điều trị bao nhiêu ngày bằng Tamiflu. Các bệnh nhân ở VN chắc chắn đã được uống Tamiflu theo chỉ định ghi trên nhãn song những chỉ định này được dựa trên những nghiên cứu liên quan tới virut cúm người H3N1 và H1N1"".

Giờ thì các bác sĩ đang tìm kiếm cách tốt nhất để chống H5N1 bằng cách sử dụng phối hợp các loại thuốc kháng virut.

Nguồn: vnn.vn 8/1/2006